Luận án phát triển năng lực dạy học tích hợp sinh học - Mai Thế Hùng Anh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ---------------------- MAI THẾ HÙNG ANH PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC THÔNG QUA CÁC CHỦ ĐỀ SINH HỌC TRONG HỌC PHẦN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Sinh học Mã số: 9140111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HUẾ, 2025 Luận án được hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế Người hướng dẫn khoa học: 1. Phan Thị Thanh Hội 2. Phan Đức Duy Phản biện 1: PGS. Nguyễn Đình Nhâm Trường Đại học Vinh Phản biện 2: TS.

Phạm Đình Văn Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường, họp tại Cơ quan Đại học Huế Vào hồi 8 giờ 00 ngày 9 tháng 5 năm 2024 Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện quốc gia - Trung tâm học liệu Đại học Huế Trung tâm thông tin thư viện trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế i DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Mai The Hung Anh, Phan Thi Thanh Hoi, Phan Duc Duy, Nguyen Thi Thuy Trang, “Awareness and Confidence of Vietnamese Primary School teachers towards STEM Integrated Teaching Approach,” International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, Vol. Mai Thế Hùng Anh, Phan Đức Duy, Phan Thị Thanh Hội, “Thực trạng phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học,” TNU Journal of Science and Technology, 228(12): 315 – 323, 2023. Mai Thế Hùng Anh, Phan Đức Duy, Phan Thị Thanh Hội, “Quy trình thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong dạy học môn Khoa học cấp Tiểu học,” Tạp chí Khoa học Đại học Huế: Khoa học Xã hội và Nhân văn, Tập 131, Số 6A, Tr.

Mai The Hung Anh, “Thiết kế chủ đề tích hợp STEM “Lên men dưa cải” trong dạy học nội dung vi khuẩn của môn Khoa học lớp 5,”, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế, Số 2(62)/2022: tr. Mai Thế Hùng Anh, “Biện pháp phát triển năng lực thiết kế chủ đề tích hợp trong dạy học môn Khoa học cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học,” Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế, Số 2(66), 2022. Mai Thế Hùng Anh, Phan Đức Duy, Phan Thị Thanh Hội, “Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược nhằm phát triển năng lực thiết kế bài dạy tích hợp cho sinh viên trong dạy học môn Khoa học cấp tiểu học,” TNU Journal of Science and Technology, 228(12): 279 – 286, 2023. Mai The Hung Anh, Phan Thi Thanh Hoi, Phan Duc Duy, Nguyen Thi Thuy Trang, “Is Flipped Learning more Effective than Traditional Classrooms in Developing Prospective Elementary Teachers’ Competence of Designing Integrated Natural Science Topics?” International Journal of STEM Education for Sustainability, pp.

Mai Thế Hùng Anh, Phan Đức Duy, Phan Thị Thanh Hội, “Xây dựng và sử dụng tài liệu tự học cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học rèn luyện năng lực dạy học tích hợp,” Tạp chí Khoa học Đại học Sư phạm Hà Nội, Tr. Mai Thế Hùng Anh, Phan Đức Duy, Dương Thị Minh Hoàng, Phan Thị Thanh Hội, “Đề xuất khung năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học thông qua các chủ đề sinh học trong dạy học môn Khoa học”, Báo cáo khoa học về nghiên cứu và giảng dạy sinh học ở Việt Nam - Hội nghị khoa học quốc gia lần thứ 6, NXB Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Tr. Lí do chọn đề tài ❖ Xuất phát từ các nghiên cứu trên thế giới đã chứng minh vai trò của chương trình tích hợp trong việc phát triển năng lực (NL) cho người học: Chương trình tích hợp là một cách tiếp cận hiệu quả và phù hợp để phát triển các NL của thế kỷ 21, tạo điều kiện thuận lợi cho người học áp dụng các kĩ năng liên ngành cần thiết để giải quyết các vấn đề toàn cầu phức tạp và thích ứng với cuộc sống xã hội. ❖ Xuất phát từ nhiệm vụ đổi mới Chương trình giáo dục Cấp tiểu học Việt Nam năm 2018, các Thông tư, Công văn hướng dẫn: Đã thể hiện rõ quan điểm tích hợp và có những định hướng cụ thể cho GV xây dựng bài dạy tiếp cận tích hợp, đặc biệt là tích hợp liên môn.

❖ Xuất phát từ thực trạng dạy học tích hợp (DHTH): Năng lực dạy học (NLDH) tích hợp của giáo viên (GV) tiểu học hiện nay chưa được trang bị một cách bài bản. Hầu hết chương trình đào tạo SV ngành Giáo dục tiểu học tại các trường Đại học Sư phạm (ĐHSP) chưa có sự quan tâm đúng mức phát triển NLDH tích hợp cho sinh viên (SV). GV và SV tiểu học gặp nhiều khó khăn trong việc thiết kế và tổ chức thực hiện một bài dạy tích hợp, đặc biệt theo hướng tiếp cận liên môn. ❖ Xuất phát từ việc chưa có công trình nghiên cứu phát triển NLDH tích hợp trong dạy học môn Khoa học cho SV tiểu học: Nhận thấy được vai trò quan trọng của DHTH trong việc hình thành và phát triển NL cho người học, một số năm gần đây đã có nhiều nhà khoa học tập trung nghiên cứu phát triển NLDH tích hợp cho SV sư phạm và cả GV.

Tuy nhiên, các công trình đó chủ yếu tập trung phát triển NL này cho người dạy cấp trung học phổ thông, thuộc các lĩnh vực Khoa học Tự nhiên, trong khi SV ngành Giáo dục tiểu học vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu. ❖ Xuất phát từ sự thuận lợi của Học phần liên quan đến Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học và môn Khoa học ở tiểu học: Học phần có mục tiêu phát triển NLDH cho SV trong môn Khoa học lớp 4, lớp 5 - Các môn học này phản ánh rõ nét quan điểm tích hợp (kiến thức thuộc lĩnh vực sinh học chiếm phần lớn) và có thể dễ dàng tích hợp với nhiều môn học khác. Do đó, học phần này có nhiều điều kiện thuận lợi cho việc phát triển NLDH tích hợp cho SV trong dạy học môn Khoa học. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu, đề xuất khung NLDH tích hợp và đưa ra các biện pháp phát triển NLDH tích hợp, áp dụng trong dạy học học phần PPDH Tự nhiên 2 và Xã hội, nhằm phát triển NLDH tích hợp cho SV ngành Giáo dục tiểu học (gọi tắt là SV tiểu học), qua đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo GV.

Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Khung NLDH tích hợp và các biện pháp phát triển NLDH tích hợp cho SV tiểu học tại các trường Đại học (ĐH). Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học các học phần liên quan đến PPDH Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học. Phạm vi nghiên cứu 4.

Về nội dung Phát triển NLDH tích hợp cho SV tiểu học thông qua dạy học một số học phần liên quan đến PPDH Tự nhiên và Xã hội. Các chủ đề tích hợp (CĐTH) có tích hợp nội dung kiến thức sinh học (Con người và sức khỏe; Thực vật và động vật; Nấm, vi khuẩn; Sinh vật và môi trường) trong môn Khoa học ở tiểu học. Về địa bàn thực nghiệm Một số trường ĐH đại diện cho miền Bắc, miền Trung và Nam Bộ. Địa bàn khảo sát: Trường ĐHSP Hà Nội, Trường ĐHSP - ĐH Thái Nguyên, Trường ĐHSP - ĐH Đà Nẵng, Trường ĐHSP - ĐH Huế, Trường ĐHSP TP.HCM, Trường ĐH Cần Thơ.

Địa bàn thực nghiệm: Trường ĐHSP - ĐH Huế, Trường ĐHSP TP.HCM, Trường ĐH Cần Thơ. Giả thuyết khoa học Nếu đề xuất được khung NLDH tích hợp và các biện pháp phát triển NLDH tích hợp, đồng thời áp dụng những biện pháp đó vào giảng dạy học phần PPDH Tự nhiên và Xã hội thì sẽ phát triển được NLDH tích hợp cho SV tiểu học, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo GV. Nhiệm vụ nghiên cứu 6. Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên tiểu học - Nghiên cứu cơ sở lí luận về: DHTH, phát triển NLDH tích hợp trên thế giới và Việt Nam; Cơ sở pháp lý và cơ sở khoa học của việc phát triển NLDH tích hợp cho SV; Một số mô hình, PPDH tích cực ở ĐH.

- Điều tra thực trạng NLDH tích hợp của SV, thực trạng thực hiện DHTH của GV tiểu học và thực trạng giảng dạy của GgV ở một số trường ĐH có đào tạo SV sư phạm (gọi chung là ĐHSP) trong việc phát triển 3 NLDH tích hợp cho SV tiểu học. Nghiên cứu và đề xuất khái niệm năng lực dạy học tích hợp, xây dựng khung năng lực dạy học tích hợp, công cụ đánh giá năng lực dạy học tích hợp của sinh viên tiểu học 6. Đề xuất quy trình xây dựng chủ đề tích hợp và quy trình xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong dạy học môn Khoa học ở tiểu học. Xây dựng tài liệu tự học “Rèn luyện năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên tiểu học” 6.

Đề xuất các biện pháp phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên tiểu học trong giảng dạy học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội 6. Thiết kế kế hoạch dạy học sử dụng trong giảng dạy học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội nhằm phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên tiểu học 6. Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả, của những biện pháp phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên đã đề xuất trong luận án 7. Phương pháp nghiên cứu Sử dụng phối hợp các nhóm phương pháp nghiên cứu sau: 7.

Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết 7. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra, Phương pháp tham vấn chuyên gia, Phương pháp TNSP. Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học: Sử dụng phần mềm SPSS 20.0 để xử lí kết quả. Đóng góp mới của luận án (1) Hệ thống hoá và làm rõ được cơ sở lí luận về DHTH, NLDH, NLDH tích hợp.

(2) Thiết kế được công cụ điều tra, đánh giá thực trạng phát triển NLDH tích hợp của SV tiểu học và làm rõ được sự cần thiết của việc phát triển NL này cho SV. (3) Phát biểu được khái niệm NLDH tích hợp, xây dựng được khung NLDH tích hợp, xây dựng được bộ công cụ đánh giá NLDH tích hợp của SV tiểu học. (4) Đề xuất được quy trình xây dựng CĐTH và kế hoạch dạy học (KHDH) CĐTH trong dạy học môn Khoa học ở tiểu học. (5) Đề xuất ba biện pháp phát triển NLDH tích hợp cho SV tiểu học.