Luận án bài tập tự học Hóa học đại cương nhằm phát triển NL tự học HS THPT

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH NGUYỄN THỊ PHƯỢNG LIÊN BIÊN SOẠN VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TỰ HỌC PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC NGHỆ AN - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH NGUYỄN THỊ PHƯỢNG LIÊN BIÊN SOẠN VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TỰ HỌC PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học Mã số: 9140111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. CAO CỰ GIÁC 2. NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG NGHỆ AN - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, các kết quả của luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình khoa học nào khác. Tác giả Nguyễn Thị Phượng Liên ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ vô cùng quý báu của các tập thể và cá nhân.

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến PGS. Cao Cự Giác, PGS. Nguyễn Xuân Trường, những người thầy đã đặt viên gạch đầu tiên cho việc định hướng đề tài và nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng đào tạo Sau đại học, thầy cô Bộ môn Lí luận và Phương pháp dạy học Hóa học – Viện Sư phạm Tự nhiên, Trường Đại học Vinh; Khoa Sư phạm Khoa học Tự nhiên Trường Đại học Sài Gòn đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các giáo viên và các em học sinh tại các trường THPT Dân tộc Nội trú – Đồng Nai; THPT Bàu Hàm –Đồng Nai; THPT Nguyễn Thị Minh Khai – TP Hồ Chí Minh; THPT TP Sa Đéc – Đồng Tháp, THPT Nguyễn Đức Mậu – Nghệ An, THPT Sầm Sơn – Thanh Hóa… đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi tiến hành thực nghiệm đề tài. Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, đồng nghiệp, bạn bè đã động viên, khuyến khích và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Nghệ An, tháng 02 năm 2020 Tác giả Nguyễn Thị Phượng Liên iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT CHỮ VIẾT TẮT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ 1 BTHH Bài tập hóa học 2 BTTH Bài tập tự học 3 CTCT Công thức cấu tạo 4 CTPT Công thức phân tử 5 ĐC Đối chứng 6 ĐHSP Đại học sư phạm 7 ĐHQG Đại học quốc gia 8 GV Giáo viên 9 GS Giáo sư 10 HTBT Hệ thống bài tập 11 HTBTTH Hệ thống bài tập tự học 12 HS Học sinh 13 NL Năng lực 14 NLHS Năng lực học sinh 15 NLTH Năng lực tự học 16 Nxb Nhà xuất bản 17 PGS Phó giáo sư 18 PPDH Phương pháp dạy học 19 PT Phổ thông 20 PTHH Phương trình hóa học 21 PTN Phòng thí nghiệm 22 SGK Sách giáo khoa 23 STT Số thứ tự 24 TC Tiêu chí 25 TB Trung bình 26 THPT Trung học phổ thông 27 ThN Thí nghiệm 28 TN Thực nghiệm 29 TNSP Thực nghiệm sư phạm 30 TP Thành phố 31 TS Tiến sĩ 32 TSKH Tiến sĩ khoa học iv DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BẢNG Hình 1. Chu trình tự học của HS.

Sơ đồ cấu trúc NL theo tiếp cận bộ phận. Các NL chung trong mối tương quan với 4 trụ cột giáo dục của UNESCO. Các phẩm chất và NL cốt lõi mà HS cần đạt được theo Chương trình. Vùng phát triển hiện tại và gần của HS theo Vygotsky.

Diễn giải tiêu chí như đường phát triển NL thực hiện. Sơ đồ các mức độ phát triển NL của Glaser. Tháp học tập trải nghiệm Edgar Dale. Thang các mức độ nhận thức của Bloom.

Sơ đồ cấu trúc của hệ bài tập. Biểu đồ đánh giá của GV và HS về các mức độ của NLTH môn Hóa học ở trường THPT. Biểu đồ đánh giá của GV và HS về biểu hiện của mức độ "Thu thập và chọn lọc tài liệu". Biểu đồ đánh giá của GV và HS về biểu hiện của mức độ "Đọc và hiểu tài liệu".

Biểu đồ đánh giá của GV và HS về biểu hiện của mức độ "Phân tích các dữ kiện từ tài liệu". Biểu đồ đánh giá của GV và HS về biểu hiện của mức độ "Vận dụng các dữ kiện từ tài liệu". Sơ đồ cấu trúc chương trình hóa học đại cương ở trường THPT. Quy trình xây dựng khung NLTH môn Hóa học thông qua BTTH hóa học.

Quy trình đề xuất và áp dụng các biện pháp trong tổ chức dạy học. Quy trình xây dựng bộ công cụ đánh giá NLTH môn Hóa học. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra vòng thăm dò. Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra vòng thăm dò.

Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra vòng 1. Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra vòng 1. Đồ thị GV đánh giá các TC của NLTH của HS vòng 1. Đồ thị HS tự đánh giá các TC của NLTH của HS vòng 1.

HS lớp 10 C6 trường THPT Nguyễn Đức Mậu trong giờ học môn Hóa học. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra vòng 2. Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra vòng 2. Đồ thị GV đánh giá các TC của NLTH của HS vòng 2.

Đồ thị HS tự đánh giá các TC của NLTH của HS vòng 2. Cô Vũ Hoàng Thanh Phương và HS lớp 12A1 trường THPT Dân tộc Nội trú tỉnh Đồng Nai trong giờ học môn Hóa học. HS lớp 10A4 trường THCS và THPT Bàu Hàm trong giờ học môn Hóa học. Số liệu điều tra sự cần thiết phải xây dựng hệ thống BTHH.

Số liệu điều tra việc sử dụng hệ thống BTHH của GV và HS trường THPT. Số liệu điều tra về mức độ hiểu biết của GV về BTTH và xu hướng xây dựng hệ thống BTHH. Các lớp TN và ĐC thăm dò. Các lớp TN và ĐC vòng 1.

Các lớp TN và ĐC vòng 2. Kết quả bài kiểm tra vòng thăm dò. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra vòng thăm dò. Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra vòng thăm dò.

Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra vòng thăm dò. Kết quả bài kiểm tra vòng 1. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra vòng 1. Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra vòng 1.

Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra vòng 1. Bảng GV đánh giá các TC của NLTH của HS vòng 1. Bảng HS tự đánh giá các TC của NLTH của HS vòng 1. Kết quả kiểm tra vòng 2.

Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra vòng 2. Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra vòng 2. Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra vòng 2. Bảng GV đánh giá các TC của NLTH của HS vòng 2.

Bảng HS tự đánh giá các TC của NLTH của HS vòng 2. 156 vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. iii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BẢNG. iv MỤC LỤC.

vi MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Khách thể và đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Phương pháp nghiên cứu.

Điểm mới của luận án. Cấu trúc của luận án. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC TỰ HỌC VÀ BÀI TẬP HÓA HỌC. Tổng quan về tình hình nghiên cứu.

Vấn đề tự học trên thế giới. Vấn đề tự học ở Việt Nam. Khái niệm tự học. Các hình thức của tự học.

Chu trình tự học của học sinh. Vai trò của tự học. Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh. Năng lực tự học và năng lực tự học hoá học.

Một số lí thuyết nền tảng cho dạy học phát triển năng lực học sinh. Học tập chủ động và trải nghiệm. Thang đo năng lực nhận thức của Bloom. Bài tập hóa học.

Khái niệm bài tập hóa học. Tác dụng của bài tập hóa học. Phân loại bài tập hóa học. Các giai đoạn của quá trình giải bài tập hóa học.

Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực thường sử dụng kết hợp với bài tập hóa học. Điều tra việc tự học của học sinh ở trường Trung học phổ thông hiện nay. Mục đích điều tra. Nội dung điều tra.

Đối tượng điều tra. Địa bàn điều tra. Phương pháp điều tra. Phân tích và đánh giá kết quả điều tra.

31 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. BIÊN SOẠN VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TỰ HỌC PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Phân tích mục tiêu, đặc điểm cấu trúc chương trình hóa học đại cương ở trường Trung học phổ thông. Mục tiêu chương trình hóa học đại cương.

Đặc điểm cấu trúc chương trình hóa học đại cương. Khung năng lực tự học và các tiêu chí đánh giá năng lực tự học môn Hóa học thông qua bài tập tự học hóa học ở trường Trung học phổ thông. Nguyên tắc xây dựng. Quy trình xây dựng.

Khung năng lực tự học môn Hóa học thông qua bài tập tự học hóa học. Các tiêu chí đánh giá năng lực tự học môn Hóa học thông qua bài tập tự học hóa học. Bài tập tự học môn Hóa học. Khái niệm bài tập tự học.

Đặc điểm của bài tập tự học môn Hóa học. Nguyên tắc, quy trình xây dựng bài tập tự học. Hệ thống bài tập tự học phần hóa học đại cương. Cấu tạo nguyên tử, phân tử và liên kết hóa học.

Bảng tuần hoàn và định luật tuần hoàn. Phản ứng oxi hóa – khử. Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học. Hóa học và dòng điện.

Một số biện pháp sử dụng bài tập tự học nhằm bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh trường Trung học phổ thông. Nguyên tắc và cơ sở đề xuất các biện pháp sử dụng bài tập tự học. Quy trình đề xuất và áp dụng các biện pháp trong tổ chức dạy học.