Luận án Tiến sĩ: Xây dựng ý thức tự lực, tự cường dân tộc cho sinh viên Việt Nam trong toàn cầu hóa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN TRẦN THỊ THẢO ANH XÂY DỰNG Ý THỨC TỰ LỰC, TỰ CƯỜNG CỦA DÂN TỘC CHO SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN TRẦN THỊ THẢO ANH XÂY DỰNG Ý THỨC TỰ LỰC, TỰ CƯỜNG CỦA DÂN TỘC CHO SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA Ngành : Triết học Mã số : 9229001 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Phan Thanh Hải HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và đã được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Trần Thị Thảo Anh MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Những công trình nghiên cứu liên quan đến ý thức tự lực, tự cường của dân tộc. Những công trình nghiên cứu liên quan đến xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa. Giá trị của những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

25 Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG Ý THỨC TỰ LỰC, TỰ CƯỜNG CỦA DÂN TỘC CHO SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA. Ý thức tự lực, tự cường của dân tộc Việt Nam. Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc. Khái niệm, chủ thể, nội dung, phương thức xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá.

Tác động của toàn cầu hóa và tầm quan trọng của việc xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá. Kinh nghiệm thế giới trong xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc. 73 Chương 3: XÂY DỰNG Ý THỨC TỰ LỰC, TỰ CƯỜNG CỦA DÂN TỘC CHO SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Đặc điểm của sinh viên Việt Nam hiện nay.

Thực trạng xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa. Những vấn đề đặt ra trong xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa. 120 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM XÂY DỰNG Ý THỨC TỰ LỰC, TỰ CƯỜNG CỦA DÂN TỘC CHO SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA. Phương hướng xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa. 154 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 156 LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. 156 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

169 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Thái độ của sinh viên khi tham gia học tập các môn Lý luận chính trị. Đánh giá về việc phát huy vai trò của nhà trường trong xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc cho sinh viên trong bối cảnh toàn cầu hóa 96 Biểu đồ 3. Cách thức thể hiện sự quan tâm của sinh viên đến việc xây dựng ý thức tự lực, tự cường của dân tộc cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá.

Tính cấp thiết của đề tài Xây dựng thành công và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa là mục tiêu chiến lược của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta, trong đó nhiệm vụ nền tảng là giữ vững độc lập dân tộc, bảo vệ chủ quyền quốc gia và xây dựng đất nước. Vấn đề độc lập dân tộc, khát vọng tự do, tự chủ luôn là ý chí, khát vọng thường trực của người Việt Nam từ xưa đến nay. Nối tiếp dòng chảy truyền thống của dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại, vấn đề độc lập dân tộc, khát vọng tự do và tự chủ của Nhân dân đã trở thành nguồn gốc cho ý chí tự lực, tự cường. Chủ nghĩa yêu nước, khát vọng giải phóng dân tộc, bảo vệ chủ quyền quốc gia và xây dựng đất nước giàu đẹp đã đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, đặt nền móng cho sự phát triển tư tưởng Mác xít ở Việt Nam, tạo ra những điều kiện căn bản, tiên quyết cho những thành công của cách mạng Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Mỗi một người dân phải hiểu: Có tự lập mới độc lập, có tự cường, mới tự do” [82, tr. Sức mạnh của dân tộc được quy tụ bởi sức mạnh của mỗi con người nên phát huy ý chí tự lực, tự cường của mỗi cá nhân trong xã hội góp phần xây dựng sức mạnh nội sinh của cả dân tộc là quan điểm nhất quán của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ý chí tự lực, tự cường là phẩm chất cao quý của con người Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng, ý chí độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường là yếu tố quyết định đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia, dân tộc.

Lần đầu tiên trong văn kiện Đại hội Đảng XIII đề cập tới “khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc” [38, tr. Có thể nói đây là điểm nhấn quan trọng trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng. Sau hơn 35 năm đổi mới, với những thành tựu đã đạt được, có thể khẳng định rằng khát vọng vươn 2 lên của cả dân tộc đang dâng cao mạnh mẽ. Để thực hiện được khát vọng phát triển cần khơi dậy mạnh mẽ hơn nữa, biến niềm tin và khát vọng đó trở thành lực lượng vật chất, sức mạnh phát triển của cả dân tộc.

Động lực và nguồn lực phát triển quan trọng của đất nước là “khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc… Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; phát huy tối đa nội lực, tranh thủ ngoại lực, trong đó nguồn lực nội sinh, nhất là nguồn lực con người là quan trọng nhất” [38, tr. Vì vậy, cần chú trọng xây dựng các thế hệ con người Việt Nam với những phẩm chất tốt đẹp. Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc ngày 24/11/2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã đúc kết, khái quát các giá trị con người Việt Nam gồm: “yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo” [49]. Đây là những giá trị cơ bản, chủ yếu trong hệ giá trị con người Việt Nam đương đại; những giá trị này vừa là kết tinh truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời là những yêu cầu mới về các chuẩn mực mà con người Việt Nam cần xây dựng.

Thanh niên, sinh viên Việt Nam có vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Họ là lực lượng sản xuất hiện đại trong tương lai. Họ là chủ nhân tương lai của tổ quốc. Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến thanh niên.

Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021- 2030, với mục tiêu tổng quát: “Xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam phát triển toàn diện, giàu lòng yêu nước, có ý chí tự cường, tự hào dân tộc; có lý tưởng cách mạng, hoài bão, khát vọng vươn lên xây dựng đất nước; có đạo đức, ý thức công dân, chấp hành pháp luật; có sức khỏe và lối sống lành mạnh; có văn hóa, kiến thức, trình độ học vấn, kỹ năng sống, nghề nghiệp và việc làm; có ý chí lập thân, lập nghiệp, năng động, sáng tạo, làm chủ khoa học, công nghệ. Phát triển nguồn nhân lực 3 trẻ chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước và hội nhập quốc tế. Phát huy tinh thần cống hiến, xung kích, tình nguyện và nâng cao trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [120]. Trong đó, đặc biệt chú trọng xây dựng các thế hệ sinh viên Việt Nam có sức khỏe, có tri thức, có lý tưởng hoài bão cao đẹp, có ý chí tự lực, tự cường vì ngày mai của bản thân và vì tiền đồ của đất nước, luôn có khát vọng vươn tới lĩnh hội các tri thức mới, vươn tới sự thành công trong hội nhập quốc tế.

Hiện nay thế giới đang chứng kiến quá trình toàn cầu hoá diễn ra vô cùng mạnh mẽ. Toàn cầu hóa đem lại nhiều cơ hội cho quá trình phát triển, song mỗi quốc gia, dân tộc đều đối diện với rất nhiều thách thức…Để có thể thích ứng với toàn cầu hóa, con người phải không ngừng sáng tạo, năng động và xây dựng những sức mạnh nội sinh, tự lực, tự cường để có thể thích ứng nhanh chóng với sự biến động của xã hội, đặc biệt là sự phát triển của khoa học - công nghệ; sinh viên Việt Nam cũng không nằm ngoài quy luật trên. Toàn cầu hóa là môi trường, điều kiện thuận lợi để sinh viên thể hiện tài năng, óc sáng tạo, sức trẻ, tinh thần tự lực, tự cường để cống hiến hết mình cho đất nước. Nhận thức được điều đó, sinh viên cần chủ động học tập, tu dưỡng, rèn luyện, trau dồi phẩm chất, đạo đức để vươn lên trở thành lực lượng xung kích hàng đầu thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội; thực hiện mục tiêu xây dựng thành công công cuộc đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế.

Toàn cầu hóa và hợp tác quốc tế sâu rộng tạo ra nhiều cơ hội phát triển, đồng thời đặt ra nhiều thách thức cho sinh viện Việt Nam. Sự phân hóa giàu nghèo gia tăng do sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế sẽ tạo ra những thách thức cho sinh viên về trình độ học vấn; trình độ tay nghề, chuyên môn.