Luận án Tiến sĩ Triết học: Vai trò Nhà nước giải quyết xung đột xã hội Việt Nam hiện nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN LÊ THỊ THẢO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Triết học Mã số: 9 22 90 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Phúc Thăng 2. Trần Hải Minh HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của thầy GS.TS Trần Phúc Thăng và thầy PGS.TS Trần Hải Minh. Các số liệu, tài liệu tôi đã sử dụng trong luận án là hoàn toàn trung thực, đảm bảo tính khách quan, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng và không trùng lắp với những công trình đã công bố.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lê Thị Thảo LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu luận án tiến sĩ với đề tài: “Vai trò của Nhà nước trong việc giải quyết xung đột xã hội ở Việt Nam hiện nay” tác giả luận án xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với hai thầy giáo GS.TS Trần Phúc Thăng và PGS.TS Trần Hải Minh đã trực tiếp hướng dẫn, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm cho NCS trong suốt quá trình thực hiện luận án này. Tác giả luận án cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Khoa Triết học, cảm ơn tập thể các nhà khoa học đã đóng góp những ý kiến quý báu để NCS hoàn thiện luận án này, cảm ơn Ban quản lý khoa học và B an quản lý đào tạo đã giúp đỡ NCS trong quá trình học tập và bảo vệ luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2020 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lê Thị Thảo MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

Những công trình nghiên cứu ngoài nước về xung đột xã hội và vai trò của nhà nước trong việc giải quyết xung đột xã hội. Quan điểm của các nhà tư tưởng phương Đông. Quan điểm của các nhà tư tưởng Phương Tây. Lý luận xung đột xã hội ngoài mác xít.

Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về xung đột xã hội và vai trò nhà nước trong việc giải quyết xung đột xã hội. Những công trình liên quan đến xung đột xã hội và vai trò của nhà nước trong việc giải quyết xung đột xã hội ở Việt Nam. Những công trình liên quan đến xung đột xã hội ở Việt Nam. Những công trình liên quan đến xung đột xã hội và vai trò của nhà nước trong việc giải quyết xung đột xã hội ở Việt Nam.

Những công trình liên quan đến các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của nhà nước trong việc giải quyết xung đột xã hội ở Việt Nam. Đánh giá khái quát những kết quả các công trình tổng quan và những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết. 31 Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LÝ LUẬN XUNG ĐỘT XÃ HỘI VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT XÃ HỘI. Một số khái quát về lý luận xung đột xã hội.

Khái niệm về xung đột xã hội. Nguyên nhân của xung đột xã hội. Các dạng cơ bản của xung đột xã hội. Các giai đoạn phát triển của xung đột xã hội.

Vai trò của xung đột xã hội. Một số khái quát về vai trò của nhà nước trong việc giải quyết xung đột xã hội. Khái niệm giải quyết các xung đột. Nội dung vai trò của nhà nước trong việc giải quyết xung đột xã hội.

Những nhân tố ảnh hưởng đến vai trò của nhà nước trong việc giải quyết xung đột xã hội. 67 Chƣơng 2: VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT CÁC XUNG ĐỘT XÃ HỘI - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Đặc điểm các cuộc xung đột xã hội ở Việt Nam hiện nay. Ở các tỉnh đồng bằng.

Những thành công và hạn chế của nhà nước Việt Nam trong việc giải quyết xung đột xã hội trong thời kỳ đổi mới. Những thành công. Những hạn chế. Một số nguyên nhân chủ yếu của những thành công và hạn chế.

Nguyên nhân khách quan. Nguyên nhân chủ quan. Những vấn đề đặt ra. 119 Chƣơng 3: MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Một số quan điểm cơ bản. Việc giải quyết xung đột xã hội ở Việt Nam hiện nay, trước hết phải là quan điểm thượng tôn pháp luật. Quan điểm “vì dân, vì tiến bộ xã hội và vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN”. Việc giải quyết mọi XĐXH ở Việt Nam hiện nay đòi hỏi nhà nước phải phát huy được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và của nhân dân.

Một số giải pháp cơ bản để nâng cao vai trò của nhà nước trong việc giải quyết xung đột xã hội ở Việt Nam hiện nay. Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, nhất là trong các lĩnh vực thường xảy ra XĐXH. Thường xuyên củng cố, kiện toàn và hoàn thiện bộ máy thực thi pháp luật. Đẩy mạnh việc giáo dục ý thức pháp luật và ý thức cộng đồng cho cán bộ và mọi tầng lớp nhân dân.

Nâng cao tính khoa học của các quy trình giải quyết xung đột xã hội của nhà nước. Nâng cao vai trò chủ động của chính quyền cấp cơ sở trong việc giải quyết XĐXH. 154 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 156 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CHỮ VIẾT TẮT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa NCS Nghiên cứu sinh NXB Nhà xuất bản TAND Tòa án nhân dân TBCN Tư bản chủ nghĩa UBND Ủy ban nhân dân VKSND Viện kiểm sát nhân dân XĐXH Xung đột xã hội XHCN Xã hội chủ nghĩa 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài 1. Thời kỳ đổi mới ở Việt Nam bắt đầu từ 1986 là một thời kỳ đặc thù trong quá trình phát triển đất nước theo định hướng XHCN. Đường lối cách mạng của thời kỳ này được xây dựng trên cơ sở nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng thực tiễn sinh động của Việt Nam từ 1975, nhất là từ khi đất nước bước vào quá trình đổi mới. Thời kỳ đổi mới là thời kỳ phá dỡ nhiều rào cản để cho kinh tế xã hội được “bung ra” và đời sống xã hội trở nên sôi động.

Mọi mặt của đời sống xã hội và đặc biệt là tư duy của con người đều có những bước phát triển đáng kể. Sự phát triển của kinh tế cũng đã tạo điều kiện cho hàng loạt những nhu cầu mới về học tập, chăm sóc y tế, bảo vệ môi trường, sinh hoạt văn hóa… nảy sinh. Những nhu cầu về dân chủ, về bình đẳng xã hội, công bằng xã hội cũng ngày càng cao. Trong khi đó, chế độ tập trung quan liêu, bao cấp còn để lại không ít những hậu quả dai dẳng trong xã hội, đặc biệt là cơ chế “xin cho” đã làm cho bộ máy quản lý nảy sinh nhiều bất cập.

Các hiện tượng tiêu cực trong xã hội có điều kiện bộc lộ một cách công khai gây ra những bức xúc trong xã hội. Nhiều mâu thuẫn xã hội nảy sinh từ quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế. Những mâu thuẫn này tích tụ theo thời gian đã tạo ra nhiều vụ xung đột xã hội ở hầu khắp các địa phương trong cả nước ở nông thôn cũng như ở thành phố, ở miền núi cũng như ở đồng bằng. Trong đó có những XĐXH đã phát triển thành điểm nóng chính trị xã hội ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển của xã hội.

Có những XĐXH còn bị các thế lực phản động trong và ngoài nước lợi dụng để chống phá Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam. Tình hình đó đã đưa đến những đòi hỏi khách quan là phải giải quyết XĐXH. Nhận thức rõ điều đó, Nhà nước Việt Nam, trong thời kỳ đổi mới đã giải quyết thành công các cuộc XĐXH lớn, đặc biệt là các điểm nóng xã hội hoặc điểm nóng chính trị - xã hội, giữ vững ổn định xã hội trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế. Nhờ vậy, trong bối cảnh quốc tế hết sức phức tạp, đất nước đứng trước nhiều khó khăn, thách thức lớn, Việt Nam vẫn giữ vững được ổn định chính trị - xã hội, đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao được vị thế trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, bao giờ cũng bộc lộ không ít những mặt còn hạn chế, yếu kém. Cả những thành công và hạn chế của Nhà nước Việt Nam trong quá trình giải quyết XĐXH cần được phân tích, đánh giá để có thể khắc phục. Ở Việt Nam hiện nay, nguy cơ xảy ra XĐXH vẫn tiềm tàng. Vẫn còn những bức xúc trong xã hội chưa có điều kiện bộc lộ.

Hiện tượng thoái hóa, biến chất của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên; tình trạng xuống cấp của đạo đức xã hội và đặc biệt một số lợi ích chính đáng của người dân vẫn còn chưa được giải quyết kịp thời, thấu đáo. Những vụ việc như ở Dương Nội quận Hà Đông (Hà Nội) năm 2017, vụ đất đai ở Thủ Thiêm (Thành phố Hồ Chí Minh) năm 2018 đã cho thấy ở ngay những trung tâm lớn nhất cả nước vẫn tiềm ẩn những XĐXH rất phức tạp. Thêm vào đó, các thế lực thù địch ở trong và ngoài nước vẫn luôn tìm cách lợi dụng những sơ hở của nhà nước để tuyên truyền chống phá cách mạng Việt Nam nhằm thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ khi có điều kiện. Để đánh giá khái quát về tình hình giải quyết XĐXH ở Việt Nam, cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn và cả các công trình khoa học được thực hiện một cách nghiêm túc và đề xuất được nhiều giải pháp có tính khả thi cao.

Tuy nhiên, các công trình này phần lớn được phân tích dưới góc độ chính trị học, xã hội học. Cũng có các công 3 trình đã phân tích dưới góc độ triết học. Tuy nhiên, trong tất cả các công trình trên, ngay từ những khái niệm cơ bản nhất như khái niệm XĐXH cũng chưa thực sự thống nhất.