Luận án Tiến sĩ: Vai trò công tác tư tưởng quản lý xuất bản Việt Nam hiện nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN PHẠM THỊ VUI VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG TRONG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN PHẠM THỊ VUI VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG TRONG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG Mã số: 9 31 02 01 Người hướng dẫn khoa học: 1. HOÀNG QUỐC BẢO HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Hệ thống dữ liệu, kết quả nêu trong luận án này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Phạm Thị Vui MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 9 Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG TRONG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN 29 1.

Công tác tư tưởng và vai trò của công tác tư tưởng trong đời sống xã hội 29 1. Quản lý hoạt động xuất bản và vai trò của công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản 42 1. Những yếu tố tác động đến vai trò công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản 67 Chương 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG TRONG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 77 2. Hệ thống công tác tư tưởng và hệ thống quản lý hoạt động xuất bản ở Việt Nam hiện nay 77 2.

Thực trạng quản lý hoạt động xuất bản và vai trò công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản ở Việt Nam từ năm 2004 đến nay 84 Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG TRONG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM THỜI GIAN TỚI 128 3. Những vấn đề đặt ra đối với việc phát huy vai trò công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản ở Việt Nam hiện nay 128 3. Quan điểm về phát huy vai trò công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản ở Việt Nam thời gian tới 139 3. Giải pháp phát huy vai trò công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản ở Việt Nam trong thời gian tới 148 KẾT LUẬN 169 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 172 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 176 PHỤ LỤC 186 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH : Chủ nghĩa xã hội CT-XH : Chính trị - xã hội KH-CN : Khoa học - công nghệ KT-XH : Kinh tế - xã hội Nxb : Nhà xuất bản XHCN : Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Doanh thu lĩnh vực xuất bản trong các năm 2017, 2018 và 2019 86 Bảng 2.2: Lao động trong lĩnh vực xuất bản 87 Bảng 2.3: Đánh giá về công tác quản lý xuất bản 92 Bảng 2.4: Thực trạng của công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản ở Việt Nam hiện nay 107 Bảng 2.5: Đánh giá mức độ phù hợp của các cơ chế, chính sách đối với hoạt động xuất bản 115 Bảng 2.6: Đánh giá về xây dựng và thực thi pháp luật về xuất bản 116 Bảng 2.7: Đánh giá về hoạt động của các cơ quan ban tuyên giáo các cấp đối với hoạt động xuất bản 121 Bảng 3.1: Những vấn đề đặt ra đối với công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản hiện nay 139 1 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn nhận thức rõ xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén, là một bộ phận quan trọng của nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, có nhiệm vụ tích luỹ, lưu trữ và truyền bá các giá trị tinh thần, góp phần nâng cao dân trí, phát triển văn hoá, bảo vệ nền tảng tư tưởng, thế giới quan, nhân sinh quan cách mạng và khoa học; xây dựng đạo đức, lối sống và phát triển toàn diện nhân cách con người Việt Nam; góp phần đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành xã hội học tập. Hoạt động xuất bản phải chăm lo bảo vệ, khẳng định và phát huy các giá trị văn hoá dân tộc, đồng thời mở rộng giao lưu văn hoá, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại và đấu tranh không khoan nhượng với các quan điểm sai trái, lạc hậu. Nhận thức rõ điều đó, Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản nhằm định hướng hoạt động cho lĩnh vực xuất bản, nhất là trong giai đoạn đất nước đang có những chuyển biến nhanh chóng về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, giáo dục hiện nay. Có thể khẳng định, trong thời gian qua vai trò của công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản tiếp tục được tăng cường và đổi mới; đã định hướng kịp thời, cụ thể cho các cơ quan chủ quản xuất bản và các nhà xuất bản.

Hệ thống các văn bản chỉ đạo, quản lý đối với xuất bản từng bước hoàn thiện. Việc chỉ đạo, định hướng nội dung chính trị, tư tưởng, nhất là đối với các vấn đề quan trọng, phức tạp, nhạy cảm được quan tâm hơn. Hiệu quả phối hợp trong chỉ đạo, quản lý hoạt động xuất bản được nâng cao. Do đó, quản lý hoạt động xuất bản đã có nhiều chuyển biến tích cực, giữ được định hướng chính trị, thích ứng với cơ chế thị trường, đáp ứng tốt hơn nhu cầu đọc của nhân dân, góp phần xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Nội dung, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý hoạt động xuất bản có nhiều đổi mới, kịp thời khắc phục một số hạn chế, bất cập trong thực tiễn hoạt động xuất bản. Xuất bản đã tích cực góp phần tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đấu tranh, phản bác quan điểm, luận điệu sai trái của 2 các thế lực thù địch, cơ hội chính trị; thực hiện ngày càng hiệu quả chức năng giám sát và phản biện xã hội, tích cực tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tuy vậy, trong thời gian qua, việc phát huy vai trò của công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản cũng còn nhiều những hạn chế, bất cập. Công tác chỉ đạo, định hướng trong quản lý hoạt động xuất bản chưa thực sự chủ động và kịp thời, hiệu lực, hiệu quả chưa cao, nhất là trong quản lý hoạt động xuất bản điện tử.

Một số cán bộ, biên tập viên, đội ngũ những người làm công tác xuất bản có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa". Vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước, của Hội Xuất bản Việt Nam trong việc bồi dưỡng đạo đức, chuyên môn, nghiệp vụ cho hội viên chưa phát huy đúng mức. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý, biên tập viên các cơ quan xuất bản chưa đáp ứng được yêu cầu của tình hình mới. Ngoài ra, việc xác định các mối quan hệ, tầm quan trọng và sự cần thiết của việc phát huy vai trò của công tác tư tưởng trong lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng trong quản lý hoạt động xuất bản chưa rõ ràng; đội ngũ cán bộ làm công tác xuất bản và đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng chưa thực sự chú trọng "phối hợp tác chiến" với nhau chặt chẽ, chưa thực sự gắn kết hữu cơ trên mặt trận tư tưởng, văn hoá; phương thức thực hiện công tác tư tưởng truyền thống ngày càng bộc lộ những bất cập; thông tin công tác tư tưởng đến với người dân còn chậm, thiếu tính định hướng; việc sử dụng các công cụ, phương tiện truyền thông mới chưa được các cơ quan xuất bản khai thác, sử dụng hiệu quả.

Bối cảnh hiện nay đang có rất nhiều vấn đề phức tạp nảy sinh, tác động mạnh mẽ tới công tác tư tưởng, trong đó có lĩnh vực xuất bản, đòi hỏi cần phải tiếp tục phát huy vai trò của công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản. Đó là, sự phát triển như vũ bão của khoa học và công nghệ, nhất là cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang phát triển nhanh chóng; cuộc chiến thương mại giữa các nước lớn ngày càng quyết liệt; các khuynh hướng tư tưởng lý luận, chính trị thế giới - cả tiến bộ và phản động - tiếp tục diễn ra và đấu tranh gay gắt, tác động đến sự ổn định của các quốc gia, dân tộc, trong 3 đó có Việt Nam; sự xuống cấp đáng lo ngại của đạo đức, lối sống của một bộ phận nhân dân hiện nay. Việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hoá đạt hiệu quả chưa cao; xuất hiện nhiều công cụ, phương tiện truyền thông mới, hiện đại nhưng chưa được hệ thống đơn vị làm xuất bản, cũng như hệ thống làm công tác tư tưởng khai thác, sử dụng hiệu quả để phục vụ công tác tư tưởng. Trong khi đó, các thế lực thù địch, cơ hội chính trị, phản động lại đang tận dụng triệt để các công cụ, phương tiện này để tấn công nền tảng tư tưởng của chúng ta.

Bối cảnh đó đã, đang tác động mạnh mẽ đến vai trò của công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản nói chung và tới hoạt động xuất bản nói riêng. Các văn kiện của Đảng tiếp tục khẳng định xuất bản là một hoạt động thuộc lĩnh vực công tác tư tưởng, văn hoá và việc tiếp tục phát huy vai trò của công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản là vấn đề rất hệ trọng vì chỉ khi các cơ quan xuất bản được định hướng chính trị, tư tưởng đúng đắn, phát huy tốt vai trò của mình thì mới chỉ đạo, tổ chức hoạt động xuất bản vừa phù hợp với tôn chỉ, mục đích, vừa đóng góp tích cực cho xã hội. Trước những đòi hỏi, yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước, từ cơ sở lý luận và thực tiễn được trình bày ở trên, nghiên cứu sinh đã lựa chọn vấn đề: "Vai trò của công tác tư tưởng trong quản lý hoạt động xuất bản ở Việt Nam hiện nay" làm luận án tiến sĩ ngành Chính trị học, chuyên ngành Công tác tư tưởng.