Rèn luyện cho sinh viên năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy

BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI ---------------------------------------- KHƢU THUẬN VŨ RÈN LUYỆN CHO SINH VIÊN NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC SINH HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành: LL & PPDH bộ môn Sinh học Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Hà Nội, tháng 10 năm 2022 iii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. Tổng quan những nghiên cứu liên quan đến đề tài. Trên thế giới.

Năng lực dạy học và rèn luyện năng lực dạy học. Đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học. Năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh. Rèn luyện năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh.

Cơ sở thực tiễn. Thực trạng về việc đánh giá kết quả học tập trong dạy học Sinh học ở trƣờng THPT. Thực trạng về rèn luyện năng lực đánh giá kết quả học tập cho sinh viên ngành Sƣ phạm Sinh học ở trƣờng đại học sƣ phạm. 47 Tiểu kết chƣơng 1.

RÈN LUYỆN CHO SINH VIÊN NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC SINH HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Khái quát về định hƣớng đánh giá kết quả học tập môn Sinh học trong Chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018. Phân tích các nội dung trong chƣơng trình đào tạo ngành Sƣ phạm Sinh học có liên quan đến rèn luyện năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh. Phân tích nội dung khối kiến thức nghiệp vụ sƣ phạm trong Chƣơng trình đào tạo ngành Sƣ phạm Sinh học.

Phân tích đặc điểm các học phần chuyên sâu về đánh giá KQHT trong dạy học Sinh học. Quy trình rèn luyện năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học Sinh học. Nguyên tắc xây dựng quy trình rèn luyện. Quy trình chung rèn luyện cho sinh viên năng lực đánh giá kết quả học tập.

Phân tích cơ hội áp dụng quy trình rèn luyện năng lực đánh giá kết quả học tập trong chƣơng trình đào tạo ngành Sƣ phạm Sinh học. Quy trình chi tiết rèn luyện từng năng lực thành phần. Hệ thống bài tập rèn luyện năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học Sinh học. Yêu cầu đối với bài tập rèn luyện năng lực đánh giá KQHT.

Quy trình xây dựng bài tập rèn luyện năng lực đánh giá KQHT. Hệ thống bài tập rèn luyện năng lực đánh giá KQHT. Bài tập thực hành rèn luyện năng lực tổng hợp. Hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học Sinh học.

115 Tiểu kết chƣơng 2. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Mục đích thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm.

Phƣơng pháp thực nghiệm. Đối tƣợng, bối cảnh và thời gian thực nghiệm. Cách bố trí và tiến hành thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm.

Phân tích định lƣợng. Phân tích định tính. 148 Tiểu kết chƣơng 3 .155 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 156 CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ.

158 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 1PL v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ CTĐT Chƣơng trình đào tạo ĐG Đánh giá GgV Giảng viên GV Giáo viên HS Học sinh KQHT Kết quả học tập KT Kiểm tra LL&PPDH Lí luận và Phƣơng pháp dạy học NL Năng lực NVSP Nghiệp vụ sƣ phạm PPDH Phƣơng pháp dạy học SGK Sách giáo khoa SV Sinh viên THPT Trung học phổ thông TNKQ Trắc nghiệm khách quan TNTL Trắc nghiệm tự luận YCCĐ Yêu cầu cần đạt vi DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1. Tổng hợp các phƣơng pháp và công cụ ĐG KQHT cơ bản. Biểu hiện của các NL thành phần trong môn Sinh học.

Ma trận về mối quan hệ giữa nội dung, phƣơng pháp và công cụ ĐG các phẩm chất và NL trong dạy học Sinh học trong Chƣơng trình giáo dục phổ thông mới. Các hoạt động học tập trải nghiệm của SV trong quy trình rèn luyện. Cơ hội rèn luyện NL ĐG KQHT của HS trong CTĐT ngành Sƣ phạm Sinh học. Bảng mô tả chi tiết các mức độ biểu hiện của NL ĐG KQHT của HS trong dạy học Sinh học.

Đối tƣợng, bối cảnh và thời gian thực nghiệm. Kết quả ĐG định lƣợng về NL ĐG KQHT của SV trong đợt thực nghiệm thứ nhất (lớp Sƣ phạm Sinh học K38 – năm học 2018-2019). Kết quả kiểm định sự sai khác về giá trị trung bình của mức điểm rèn luyện NL qua các lần ĐG của lớp thực nghiệm Sƣ phạm Sinh học K38. Kết quả ĐG định lƣợng về NL ĐG KQHT của SV trong đợt thực nghiệm thứ hai (lớp Sƣ phạm Sinh học K39 – năm học 2019-2020).

Kết quả kiểm định sự sai khác về giá trị trung bình của mức điểm rèn luyện NL qua các lần ĐG của lớp thực nghiệm Sƣ phạm Sinh học K39. Kết quả ĐG định lƣợng về NL ĐG KQHT của SV trong đợt thực nghiệm thứ ba (lớp Sƣ phạm Sinh học K40 – năm học 2020-2021). Kết quả kiểm định sự sai khác về giá trị trung bình của mức điểm rèn luyện NL qua các lần ĐG của lớp thực nghiệm Sƣ phạm Sinh học K40. Kết quả ĐG định lƣợng (tổng hợp ba đợt thực nghiệm) đối với tiêu chí A1 – Xác định nội dung ĐG.

Kết quả ĐG định lƣợng (tổng hợp ba đợt thực nghiệm) đối với tiêu chí A2 – Lựa chọn phƣơng pháp, công cụ ĐG. Kết quả ĐG định lƣợng (tổng hợp ba đợt thực nghiệm) đối với tiêu chí A3 – Dự kiến tần suất, thời điểm ĐG. Kết quả ĐG định lƣợng (tổng hợp ba đợt thực nghiệm) đối với tiêu chí B1 – Thiết kế công cụ KT (nhiệm vụ ĐG). Kết quả ĐG định lƣợng (tổng hợp ba đợt thực nghiệm) đối với tiêu chí B2 – Thiết kế công cụ đo lƣờng (bản hƣớng dẫn ĐG).

Kết quả ĐG định lƣợng (tổng hợp ba đợt thực nghiệm) đối với tiêu chí C1 – Thông báo về hoạt động ĐG đến HS. Kết quả ĐG định lƣợng (tổng hợp ba đợt thực nghiệm) đối với tiêu chí C2 – Triển khai thu thập thông tin ĐG. Kết quả ĐG định lƣợng (tổng hợp ba đợt thực nghiệm) đối với tiêu chí C3 – Phân tích và tổng hợp thông tin ĐG. Kết quả ĐG định lƣợng (tổng hợp ba đợt thực nghiệm) đối với tiêu chí D1 – Phản hồi và hƣớng dẫn HS điều chỉnh hoạt động học.

Kết quả ĐG định lƣợng (tổng hợp ba đợt thực nghiệm) đối với tiêu chí D2 – Xây dựng biện pháp điều chỉnh hoạt động dạy. 147 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH Biểu đồ 3. Sự thay đổi trong tỉ lệ phần trăm SV lớp thực nghiệm Sƣ phạm Sinh học K38 đạt đƣợc các mức điểm ở mỗi tiêu chí qua 4 lần ĐG. Mức điểm trung bình xét trên từng tiêu chí và bình quân cả 10 tiêu chí qua các lần ĐG của lớp thực nghiệm Sƣ phạm Sinh học K38.

Sự thay đổi trong tỉ lệ phần trăm SV lớp thực nghiệm Sƣ phạm Sinh học K39 đạt đƣợc các mức điểm ở mỗi tiêu chí qua 4 lần ĐG. Mức điểm trung bình xét trên từng tiêu chí và bình quân cả 10 tiêu chí qua các lần ĐG của lớp thực nghiệm Sƣ phạm Sinh học K39. Sự thay đổi trong tỉ lệ phần trăm SV lớp thực nghiệm Sƣ phạm Sinh học K40 đạt đƣợc các mức điểm ở mỗi tiêu chí qua 4 lần ĐG. Mức điểm trung bình xét trên từng tiêu chí và bình quân cả 10 tiêu chí qua các lần ĐG của lớp thực nghiệm Sƣ phạm Sinh học K40.

Biểu đồ thể hiện sự biến thiên trong tỉ lệ SV đạt các mức độ tiêu chí A1 – Xác định nội dung ĐG qua các lần ĐG. Biểu đồ thể hiện sự biến thiên trong tỉ lệ SV đạt các mức độ tiêu chí A2 – Lựa chọn phƣơng pháp, công cụ ĐG. Biểu đồ thể hiện sự biến thiên trong tỉ lệ SV đạt các mức độ tiêu chí A3 – Dự kiến tần suất, thời điểm ĐG. Biểu đồ thể hiện sự biến thiên trong tỉ lệ SV đạt các mức độ tiêu chí B1 – Thiết kế công cụ KT (nhiệm vụ ĐG).

Biểu đồ thể hiện sự biến thiên trong tỉ lệ SV đạt các mức độ tiêu chí B2 – Thiết kế công cụ đo lƣờng (bản hƣớng dẫn ĐG). Biểu đồ thể hiện sự biến thiên trong tỉ lệ SV đạt các mức độ tiêu chí C1 – Thông báo về hoạt động ĐG đến HS. Biểu đồ thể hiện sự biến thiên trong tỉ lệ SV đạt các mức độ tiêu chí C2 – Triển khai thu thập thông tin ĐG. Biểu đồ thể hiện sự biến thiên trong tỉ lệ SV đạt các mức độ tiêu chí C3 – Phân tích và tổng hợp thông tin ĐG.

Biểu đồ thể hiện sự biến thiên trong tỉ lệ SV đạt các mức độ tiêu chí D1 – Phản hồi và hƣớng dẫn HS điều chỉnh hoạt động học. Biểu đồ thể hiện sự biến thiên trong tỉ lệ SV đạt các mức độ tiêu chí D2 – Xây dựng biện pháp điều chỉnh hoạt động dạy. Sơ đồ cấu trúc NL ĐG KQHT của HS theo tiến trình ĐG. Sơ đồ quy trình rèn luyện NL ĐG KQHT trong dạy học Sinh học.

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Đánh giá kết quả học tập (ĐG KQHT) luôn đƣợc xem là một khâu quan trọng cấu thành quá trình dạy học, vì nó có nhiều chức năng, trong đó có cung cấp thông tin phản hồi nhằm ĐG chất lƣợng và hiệu quả của quá trình dạy và học – tạo cơ sở cho việc điều chỉnh, cải thiện hoạt động dạy và học, từ đó làm cho dạy học là một quá trình điều khiển đƣợc. Nhƣ vậy đổi mới hoạt động kiểm tra, ĐG là động lực trực tiếp, cốt lõi góp phần đổi mới quá trình dạy học. Hiện nay, nƣớc ta đang trong công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định đổi mới đồng bộ các yếu tố của chƣơng trình giáo dục: mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp, hình thức, phƣơng tiện dạy học/giáo dục, KT-ĐG kết quả giáo dục, trong đó khâu ĐG KQHT của học sinh (HS) đƣợc xác định là một khâu trọng yếu. Theo đó, việc đổi mới KT-ĐG cần tiến hành theo hƣớng ĐG đƣợc sự tiến bộ của ngƣời học và ĐG vì sự tiến bộ của ngƣời học, thay vì chỉ tập trung vào ĐG thành tích học tập.