Luận án TS: Giáo dục kỹ năng sống cho HS tiểu học DTTS Tây Nguyên qua dạy học

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HOÀNG VĂN CHI GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC TÂY NGUYÊN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN - 2022 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HOÀNG VĂN CHI GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC TÂY NGUYÊN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ngành: Lý luận và Lịch sử giáo dục Mã số: 9140102 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Thanh Bình 2. Lưu Thu Thủy THÁI NGUYÊN - 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình khoa học do tôi độc lập triển khai các hoạt động nghiên cứu. Các số liệu và kết quả nêu trong luận án này chưa từng có tác giả nào đã công bố ở những công trình nghiên cứu khoa học khác. Tác giả luận án Hoàng Văn Chi ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành với sự giúp đỡ tận tình của nhiều cá nhân và tập thể.

Tác giả luận án xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới: PGS. TS Nguyễn Thanh Bình và TS. Lưu Thu Thủy đã tận tâm hướng dẫn, chỉ bảo để luận án được hoàn thành. Chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm và các thầy cô giáo Khoa Tâm lý Giáo dục - Trường ĐHSP- ĐHTN đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả học tập và nghiên cứu.

Chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, GV và HS các Trường Tiểu học trên địa bàn 3 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk đã cộng tác, cung cấp thông tin cho việc nghiên cứu của luận án. Gửi lời cảm ơn tới Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tác giả luận án Hoàng Văn Chi iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT.vii DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ.

Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Đối tượng và khách thể nghiên cứu. Giả thuyết khoa học.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những luận điểm cần bảo vệ.

Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án.9 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC TÂY NGUYÊN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. Tổng quan nghiên cứu vấn đề. Những nghiên cứu về kĩ năng sống, giáo dục kĩ năng sống.

Những nghiên cứu về giáo dục kĩ năng sống qua hoạt động dạy học. Một số khái niệm cơ bản của đề tài. Giáo dục kĩ năng sống. Giáo dục kĩ năng sống thông qua hoạt động dạy học.

Quá trình giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số thông qua hoạt động dạy học. Đặc điểm tâm lý - xã hội của học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số. Mục tiêu giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số thông qua hoạt động dạy học. Nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số thông qua hoạt động dạy học.

Nguyên tắc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số thông qua hoạt động dạy học. Phương pháp tiếp cận giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số thông qua hoạt động dạy học. Các con đường giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số thông qua hoạt động dạy học. Đánh giá kết quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số thông qua hoạt động dạy học.

Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số. Nhận thức của cán bộ quản lí, giáo viên về sự cần thiết của giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số. Ảnh hưởng từ giáo dục nhà trường. Ảnh hưởng từ giáo dục gia đình và xã hội.4 Ảnh hưởng từ môi trường sống.

Ảnh hưởng từ chính thể chất, tính tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên.53 Chương 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC TÂY NGUYÊN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và giáo dục tiểu học của khu vực Tây Nguyên. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực Tây Nguyên. Khái quát về giáo dục tiểu học khu vực Tây Nguyên.

Tổ chức điều tra thực trạng. Mục đích khảo sát. Nội dung khảo sát. Phương pháp và công cụ khảo sát.

Đối tượng và địa bàn khảo sát. Cách thức tiến hành khảo sát. Tiêu chí và thang đánh giá. Kết quả khảo sát thực trạng.

Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên khu vực Tây Nguyên về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số. Thực trạng về kết quả giáo dục kĩ năng sống của học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên. Thực trạng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên.4 Những khó khăn và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên. Đánh giá chung về thực trạng.91 Kết luận chương 2.92 Chương 3: BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC TÂY NGUYÊN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC.

Các nguyên tắc xây dựng biện pháp. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa.

Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi. B iện pháp giáo dục kĩ năng sống cho HSTH người DTTS người DTTS thông qua hoạt động dạy học. Xác định ma trận tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số. Thiết kế bài dạy tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiếu số.

Tổ chức bài dạy có tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số. Đánh giá bài dạy có tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số. Bồi dưỡng năng lực khai thác tiềm năng giáo dục kĩ năng sống thông qua nghiên cứu bài học. Mối quan hệ giữa các biện pháp.

Khảo nghiệm và thực nghiệm sư phạm. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên thông qua hoạt động dạy học. Thực nghiệm sư phạm. 118 Kết luận chương 3.145 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.146 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ.

150 TÀI LIỆU THAM KHẢO. vii DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT CBQL, GV Cán bộ quản lý, GV ĐC Đối chứng DTTS Dân tộc thiểu số GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo GDKNS Giáo dục kĩ năng sống GV GV HS HS KN Kĩ năng KNS Kĩ năng sống KTDH Kĩ thuật dạy học PPDH Phương pháp, kĩ thuật dạy học SEL Social and Emotional Learning TB Trung bình TN Thực nghiệm UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên Hợp Quốc UNICEF Quỹ Nhi đồng liên hiệp quốc WHO Tổ chức Y tế thế giới viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Diện tích và dân số các tỉnh Tây Nguyên.2: Số lượng trường tiểu học khu vực Tây Nguyên. Số lớp tiểu học khu vực Tây Nguyên.

Số HSTH khu vực Tây Nguyên. Số HSTH người DTTS khu vực Tây Nguyên. Kết quả 3 năm (2017-2020) của HSTH người DTTS. Bảng số liệu về đối tượng và địa bàn khảo sát.

Nhận thức của CBQL, GV khu vực Tây nguyên về GDKNS. Những KNS cơ bản, cần thiết phải giáo dục cho HSTH người DTTS. Đánh giá KNS của HSTH người DTTS khu vực Tây Nguyên. Đánh giá mức độ thực hiện mục tiêu GDKNS cho HSTH người DTTS khu vực Tây Nguyên.

Nội dung GDKNS cho HSTH người DTTS khu vực Tây Nguyên. Đánh giá của CBQL, GV về các con đường GDKNS cho HSTH người DTTS qua dạy học. Mức độ sử dụng các PP&KTDH tích cực để GDKNS cho HSTH người DTTS khu vực Tây Nguyên. Những khó khăn GV gặp phải trong quá trình GDKNS cho HSTH người DTTS khu vực Tây Nguyên.

Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình GDKNS cho HSTH người DTTS khu vực Tây Nguyên.1 Xác định ma trận tích hợp, lồng ghép nội dung GDKNS thông qua hoạt động dạy học. Bảng quy ước xử lí mức độ cần thiết và khả thi của biện pháp. Thống kê kết quả khảo sát ý kiến của chuyên gia, CBQL, GV về mức độ cần thiết của 5 biện pháp đề xuất (n=97). Thống kê kết quả khảo sát ý kiến của chuyên gia, CBQL, GV về mức độ khả thi của 5 biện pháp đề xuất (n=97).

Bảng mẫu thực nghiệm. Kết quả kiểm tra môn Khoa học của nhóm thực nghiệm và đối chứng trước thực nghiệm. Kết quả kiểm tra trước và sau thực nghiệm của nhóm đối chứng. Kết quả kiểm tra môn Khoa học trước và sau thực nghiệm của nhóm Thực nghiệm.

Kết quả kiểm tra của nhóm TN và ĐC sau thực nghiệm. Kiểm định t - Test. Kiểm định t - Test. Kết quả đánh giá kĩ năng sử dụng thực phẩm sạch và an toàn của nhóm thực nghiệm và đối chứng.

Kết quả đánh giá kĩ năng phòng bệnh do thiếu chất dinh dưỡng của nhóm thực nghiệm và đối chứng. Kết quả đánh giá kĩ năng phòng tránh tại nạn đuối nước của nhóm thực nghiệm và đối chứng. Kiểm định t - Test. Kết quả đánh giá kĩ năng bảo vệ môi trường rừng của nhóm thực nghiệm và đối chứng.

Kết quả đánh giá kỹ bảo vệ môi trường đất của nhóm thực nghiệm và đối chứng. Kết quả đánh giá kĩ năng bảo vệ môi trường không khí và nước của nhóm thực nghiệm và đối chứng. Kiểm định t - Test. Kết quả hứng thú học tập của HS nhóm TN và ĐC trước và sau thực nghiệm.

141 x DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ Biểu đồ: 2. Thâm niên công tác của CBQL và GV. Mức độ sử dụng các con đường GDKNS cho HSTH người DTTS. So sánh điểm kiểm tra môn Khoa học lớp 4 của lớp TN và ĐC trước thực nghiệm.