Vận dụng chu trình kiến tạo 5E dạy Toán SV CĐ Kinh tế Kỹ thuật - Nguyễn Thị Loan

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––––– NGUYỄN THỊ LOAN VẬN DỤNG CHU TRÌNH KIẾN TẠO 5E VÀO DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TOÁN CHO SINH VIÊN KHỐI TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ ­ KỸ THUẬT LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÁI NGUYÊN­ 2020 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––––– NGUYỄN THỊ LOAN VẬN DỤNG CHU TRÌNH KIẾN TẠO 5E VÀO DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TOÁN CHO SINH VIÊN KHỐI TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ ­ KỸ THUẬT Ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán học Mã số: 9140111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Bùi Văn Nghị 2.TS Trịnh Thanh Hải THÁI NGUYÊN­ 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là bản luận án của riêng tôi. Mọi số liệu trong luận án là trung thực. Kết quả trong luận án chưa từng được sử dụng để nhận học vị lần nào. Thái Nguyên, tháng 12 năm 2020 Tác giả Nguyễn Thị Loan ii LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin chân thành cảm ơn tập thể cán bộ hướng dẫn: GS.

Bùi Văn Nghị và PGS.TS Trịnh Thanh Hải. Các thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp cho tác giả hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn các thầy cô, các cán bộ phòng chức năng đã giảng dạy và tạo mọi điều kiện cho nghiên cứu sinh hoàn thành khoá học. Tác giả xin cảm ơn tới Ban giám hiệu và các đồng nghiệp trường cao đẳng Kinh tế ­ Kỹ thuật, Đại học Thái Nguyên nơi tôi đang công tác đã động viên và tạo điều kiện trong quá trình tôi nghiên cứu.

Tác giả cũng xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn chia sẻ, động viên tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Thái Nguyên, tháng 12 năm 2020 Tác giả Nguyễn Thị Loan iii MỤC LỤC ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN.I ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN.I iv NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Viết tắt Viết đầy đủ Engage ­ Explore ­ Explain ­ 5E Expand/Elaborate ­ Evaluate CĐ Cao đẳng CTKT Chu trình kiến tạo ĐHSP Đại học Sư phạm ĐC Đối chứng GQVĐ Giải quyết vấn đề GV Giảng viên HS Học sinh KT­KT Kinh tế ­ Kỹ thuật Nxb Nhà xuất bản PH&GQVĐ Phát hiện và giải quyết vấn đề PPDH Phương pháp dạy học SV Sinh viên TCC Toán cao cấp TNSP Thực nghiệm sư phạm Tr Trang XSTK Xác suất thống kê v DANH MỤC CÁC BẢNG ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN.I ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN. MỤC ĐÍCH, TỔ CHỨC THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. 124 vi DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ Biểu đồ: Biểu đồ 3.

So sánh số lượng các loại điểm giữa lớp TNSP và lớp ĐC. Error: Reference source not found Biểu đồ 3. So sánh số lượng các loại điểm giữa lớp TNSP và lớp ĐC. Error: Reference source not found Biểu đồ 3.

Biểu diễn tỷ lệ SV có hành vi tích cực (tính theo %).Error: Reference source not found Sơ đồ: ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN.I ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN. MỤC ĐÍCH, TỔ CHỨC THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm sư phạm.

Phương pháp dạy thực nghiệm sư phạm. Lý do chọn đề tài (1) Xuất phát từ mục tiêu đào tạo nghề ở các trường Cao đẳng khối ngành Kinh tế ­ Kỹ thuật. Sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Việt Nam đang định hình lại nhu cầu và mục tiêu đối với giáo dục. Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển dịch từ nền kinh tế nông, công nghiệp sang nền kinh tế tri thức, việc đào tạo nguồn lao động ở trình độ cao đẳng (CĐ) là hết sức cần thiết, nhằm cung cấp cho xã hội đội ngũ lao động có tay nghề, có kỹ năng, có kỷ luật và có thể hội nhập ngay vào thị trường lao động trong nước, trong khu vực và trên thế giới.

Mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp nói chung, của các trường CĐ khối Kinh Tế ­ Kỹ thuật (KT­KT) nói riêng là “Đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo; có đạo đức, sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp; có khả năng sáng tạo, thích ứng với môi trường hội nhập quốc tế; bảo đảm nâng cao năng suất, chất lượng lao động; tạo điều kiện cho người học sau khi hoàn thành khoá học có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học trình độ cao hơn” (Luật Giáo dục Việt Nam, năm 2019) [34]. Tuy nhiên đào tạo nghề đang đối mặt với nhiều thách thức, việc nâng cao chất lượng được đặt ra và được coi là vấn đề sống còn đối với các trường CĐ. Với mục tiêu cụ thể, “Đối với giáo dục nghề nghiệp, tập trung đào tạo nhân lực có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm nghề nghiệp. Hình thành hệ thống giáo dục nghề nghiệp với nhiều phương thức và trình độ đào tạo kỹ năng nghề nghiệp theo hướng ứng dụng, thực hành, bảo đảm 2 đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật công nghệ của thị trường lao động trong nước và quốc tế” [34].

Như vậy, việc đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo hơn lúc nào hết đã trở nên cấp bách, là nhiệm vụ chiến lược đối với toàn ngành giáo dục nói chung, các trường CĐ khối KT­KT nói riêng. (2) Xuất phát từ thực tiễn đào tạo trong các trường CĐ khối KT­KT chưa đáp ứng được yêu cầu mới của nền kinh tế, xã hội. Trong báo cáo tại Hội nghị lần thứ 8 của Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam, khoá XI, ngày 14 ­ 03 ­ 2013, có đoạn ghi rõ: “Đào tạo nghề nghiệp chưa gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học, với sản xuất kinh doanh và nhu cầu thị trường, dẫn đến tình trạng thừa thầy, thiếu thợ” [1]. Khảo sát thực trạng dạy và học ở một số trường CĐ KT­KT (sẽ trình bày trong mục 1.4 của luận án) cho thấy có không ít giảng viên (GV) chưa chú trọng đến phương pháp dạy học tích cực, chủ yếu vẫn dạy học theo phương pháp truyền thụ một chiều, áp đặt kiến thức.

Từ đó dẫn tới, người học luôn ở thế thụ động, tiếp nhận kiến thức một cách miễn cưỡng, không nắm được quá trình hình thành, dẫn đến kiến thức mới và cũng không biết vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề do thực tiễn nghề nghiệp đặt ra. Điều này dẫn tới tình trạng sau khi ra trường, có không ít sinh viên (SV) kém năng động, sáng tạo và không đáp ứng được yêu cầu của xã hội. Trong thời gian qua, đã có một số kết quả nghiên cứu trong nước về việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, các thuyết dạy học vào đào tạo ở bậc CĐ, đại học, trong đó có lý thuyết kiến tạo. Kết quả nghiên cứu cho thấy, lý thuyết kiến tạo đã kế thừa được những thành tựu quan trọng của tâm lý học hiện đại.

Theo quan điểm của 3 lý thuyết kiến tạo về “tri thức” và “nhận thức”, có thể tạo ra cơ hội thuận lợi hơn cho việc áp dụng các phương pháp dạy học mới vào thực tiễn dạy học Toán trong các trường giáo dục chuyên nghiệp để nâng cao chất lượng dạy và học. Lý thuyết kiến tạo giúp người học biết cần phải học thế nào và tạo niềm tin rằng tất cả các tri thức đều nhất thiết là sản phẩm của những hoạt động nhận thức của chính người học [4], [6]. Như vậy việc vận dụng lý thuyết kiến tạo vào đạo tạo bậc CĐ, Đại học cho phép ta hướng tới việc phát triển phẩm chất và năng lực tự học, tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học, thông qua các hoạt động thực hành, trải nghiệm người học tự kiến tạo, tích lũy kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp. Đây cũng là mục tiêu của việc đổi mới giáo dục đào tạo hiện nay.

(3) Xuất phát từ vai trò của kiến thức TCC, XSTK đối với nghề nghiệp sau này của SV CĐ KT­KT Đã có một số công trình nghiên cứu về việc giảng dạy các nội dung TCC, XSTK trong các trường, CĐ, ĐH. Kết quả nghiên cứu đã cho thấy rõ vai trò quan trọng của các kiến thức TCC, XSTK đối với quá trình đào tạo bậc CĐ, ĐH nói chung, đối với ngành KT­KT nói riêng [17], [19]. Một số chủ đề TCC, XSTK trang bị cho sinh viên khối trường CĐ Kinh tế ­ Kỹ thuật (KT­KT) ở nước ta rất bổ ích và cần thiết đối với nghề nghiệp sau này của sinh viên. Chẳng hạn, có nhiều bài toán kinh tế, kỹ thuật dẫn đến việc giải hệ phương trình nhiều ẩn, nên không thể không trang bị cho sinh viên kiến thức về ma trận, hệ phương trình tuyến tính; Nhiều loại hình sản phầm KT­KT cần được kiểm tra, đánh giá chất lượng trong quá trình sản xuất hoặc giao nộp, cần kiểm tra bao nhiêu sản phẩm là đủ, với xác suất và ý nghĩa thóng kê cho phép là bao nhiêu? nên cần phải trang bị những kiến thức quan trọng về XSTK cho sinh viên.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, có không ít giảng viên Toán ở nhiều trường Cao đẳng KT­KT chỉ “thuyết trình, giảng giải” những kiến thức, y như cách viết trong các giáo trình Toán ở các trường Cao đẳng KT­KT, không gợi vấn đề 4 từ thực tiễn, không chỉ cho sinh viên thấy xuất phát điểm của những kiến thức đó, làm cho sinh viên rơi vào thế bị động và có không ít sinh viên không có hứng thú học các môn Toán. Nếu giảng viên thay đổi cách dạy, dựa vào lý thuyết kiến tạo và cụ thể là dựa vào chu trình 5E, sẽ lôi cuốn được người học vào quá trình tự tạo ra kiến thức cho mình, giúp họ chẳng những có thêm những kiên thức cần thiết, mà còn thấy được con đường hình thành nên những kiến thức đó. Căn cứ vào sứ mệnh và nhiệm vụ của mình, để đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực của xã hội, các Trường CĐ KT­KT, đã xây dựng chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra đối với SV khối ngành KT­KT. Những kiến thức về TCC, XSTK, cách tiếp cận, cách phân tích, cách tư duy… trong quá trình học tập học phần TCC và XSTK là một trong những yếu tố quan trọng, đóng vai trò nền tảng giúp SV tiếp cận, chiếm lĩnh các kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp.

Tuy nhiên, với cách dạy học TCC, XSTK chưa phù hợp , còn áp đặt từ thấy tới trò ở một số Trường CĐ KT­KT nên SV tiếp cận kiến thức một cách thụ động nên chưa nhận thức được vai trò của các kiến thức về TCC, XSTK trong thực tiễn và nghề nghiệp của mình. Chu trình kiến tạo (CTKT) (instructional cycle model) 5E xuất phát từ nước Mỹ và đến nay đã được áp dụng khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới.