Luận án xây dựng công cụ đánh giá năng lực đọc hiểu Ngữ văn lớp 9

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM TRẦN THỊ KIM DUNG XÂY DỰNG MỘT SỐ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CỦA HỌC SINH LỚP 9 TRONG MÔN NGỮ VĂN LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI, 2019 i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM TRẦN THỊ KIM DUNG XÂY DỰNG MỘT SỐ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CỦA HỌC SINH LỚP 9 TRONG MÔN NGỮ VĂN CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC Mã số: 9 14 01 11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. NGUYỄN THỊ HỒNG VÂN 2. NGUYỄN THỊ HẠNH HÀ NỘI, NĂM 2019 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Hồng Vân và PGS.

Nguyễn Thị Hạnh Các kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu của các tác giả khác trước đó. Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2019 Tác giả luận án Trần Thị Kim Dung iii LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu, triển khai đề tài luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ rất nhiều của lãnh đạo Viện, các thầy/ cô giáo trong bộ môn Lý luận và phương pháp dạy học, Phòng Quản lý Khoa học, Đào tạo và Hợp tác quốc tế của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Lãnh đạo và các đồng nghiệp Vụ Giáo dục Trung học, Bộ Giáo dục và Đào đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và gửi lời cảm ơn chân thành tới PGS.

Nguyễn Thị Hồng Vân và PGS. TS Nguyễn Thị Hạnh, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam là những nhà khoa học tâm huyết đã truyền cảm hứng nghiên cứu và trực tiếp tận tình hướng dẫn, chỉ bảo để tôi có thể hoàn thành được luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, giáo viên và các em học sinh một số trường THCS đã hỗ trợ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Lòng biết ơn to lớn của tôi xin được dành cho những người thân trong gia đình.

Sự động viên và hỗ trợ thầm lặng của những người thân yêu thực sự có ý nghĩa và giá trị lớn lao để tôi hoàn thành luận án. Tác giả luận án Trần Thị Kim Dung iv MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 1. Lí do chọn đề tài 1 2. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3 3.

Tổng quan các công trình có liên quan tới vấn đề nghiên cứu 4 3. Những nghiên cứu về xây dựng công cụ đánh giá 4 3. Những nghiên cứu về dánh giá thường xuyên trong nhà trường 7 3.3 Những nghiên cứu về đánh giá tổng kết trong nhà trường 10 3. Những nghiên cứu về xây dựng công cụ đánh giá năng lực dọc hiểu của 13 học sinh trong môn Ngữ văn và môn học tương đương ở nước ngoài 4.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 18 5. Phƣơng pháp nghiên cứu 18 5. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 19 5. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 19 5.

Phương pháp thử nghiệm sư phạm 19 5. Các phương pháp khác 19 6. Giả thuyết khoa học 19 7. Những đóng góp mới của luận án 20 8.

Cấu trúc của luận án 20 CHƢƠNG 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC XÂY DỰNG CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CỦA HỌC SINH TRONG MÔN 21 NGỮ VĂN 1. Đánh giá kết quả giáo dục theo hướng phát triển năng lực 21 1. Đánh giá kết quả giáo dục 21 1.

Các hình thức đánh giá 22 1. Công cụ đánh giá 24 1. Các phương pháp đánh giá 25 1. Đánh giá năng lực 28 1.

Năng lực đọc hiểu và đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh trong 37 môn Ngữ văn 1. Khái niệm năng lực đọc hiểu 37 1. Mục tiêu phát triển năng lực đọc hiểu 39 v Trang 1. Đánh giá năng lực đọc hiểu 40 1.

Yêu cầu đánh giá năng lực đọc hiểu văn bản văn học, nghị luận, thông tin 1.3 Một số công cụ chủ yếu sử dụng để đánh giá năng lực đọc hiểu của học 46 sinh trong môn Ngữ văn 1. Một số công cụ chủ yếu sử dụng trong đánh giá thường xuyên 46 1. Công cụ được sử dụng trong đánh giá định kì 54 1. Cơ sở thực tiễn 58 1.

Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về đánh giá năng 59 lực đọc hiểu của học sinh trong môn Ngữ văn 1. Nhận thức của cán bộ, giáo viên về đánh giá kết quả học tập theo 59 định hướng phát triển năng lực 1. Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về đổi mới đánh giá năng 61 lực đọc hiểu của học sinh ở môn Ngữ văn Trung học cơ sở 1. Thực trạng về các bộ công cụ được sử dụng để đánh giá năng lực đọc 62 hiểu của học sinh trong môn Ngữ văn 1.

Các bộ công cụ được sử dụng trong đánh giá năng lực đọc hiểu của 62 học sinh 1. Đánh giá sơ bộ về chất lượng của các bộ công cụ 65 1. Nhận xét chung 73 Tiểu kết Chương 1 74 CHƢƠNG 2. THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG MỘT SỐ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CỦA HỌC SINH LỚP 9 TRONG MÔN 75 NGỮ VĂN 2.

Đề xuất nguyên tắc và quy trình xây dựng công cụ đánh giá năng lực 75 đọc hiểu 2. Nguyên tắc xây dựng công cụ đánh giá năng lực đọc hiểu 75 2. Đảm bảo tính hệ thống, tính chính xác, khoa học trong việc đánh giá 75 năng lực đọc hiểu cho học sinh 2. Thể hiện cụ thể yêu cầu cần đạt được xác định trong mạch nội dung 76 đọc hiểu của học sinh lớp 9 2.

Phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh 77 2. Đáp ứng yêu cầu của thực tiễn Việt Nam và hội nhập với thế giới 78 2. Các bước xây dựng công cụ đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh 79 lớp 9 trong môn Ngữ văn vi Trang 2. ác định mục đ ch đánh giá 80 2.

ác định chuan đánh giá 81 2. Thiết lập ma trận đánh giá 82 2. Xây dựng công cụ đánh giá 82 2. Tham định bộ công cụ 85 2.

Chỉnh sửa và hoàn thiện các bộ công cụ 86 2. Đề xuất chuẩn đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh lớp 9 86 2. Chuan đánh giá năng lực đọc hiểu (chuan chung với ba dạng văn bản) 87 2. Chuan đánh giá năng lực đọc hiểu văn bản văn học 88 2.

Chuan đánh giá năng lực đọc hiểu văn bản nghị luận 91 2. Chuan đánh giá năng lực đọc hiểu văn bản thông tin 94 2. Xây dựng một số công cụ đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh lớp 9 98 2. Một số công cụ đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh lớp 9 được sử 98 dụng trong đánh giá thường xuyên 2.

Câu hỏi/bài tập 98 2. Lời nhận xét 101 2. Hồ sơ học tập 109 2. Một số công cụ đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh lớp 9 sử dụng 114 trong đánh giá định kì 2.

Bài tập nghiên cứu 115 2. Sử dụng các thông tin thu được từ công cụ đánh giá 119 2. Sử dụng thông tin từ các công cụ đánh giá để xem xét kết quả học tập 119 và sự tiến bộ của học sinh 2. Sử dụng thông tin từ công cụ đánh giá để phân loại HS, từ đó điều 121 chỉnh, định hướng cách dạy và học của HS trong giai đoạn tiếp theo Tiểu kết Chương 2 124 CHƢƠNG 3.

THỬ NGHIỆM SƢ PHẠM 125 3. Mục đích, nhiệm vụ thử nghiệm 125 3. Nội dung thử nghiệm 125 3. Công cụ thử nghiệm 126 3.

Phiếu quan sát 126 vii Trang 3. Các bƣớc tiến hành thử nghiệm 136 3. Địa bàn và đối tƣợng thử nghiệm 138 3. Kết quả thử nghiệm 139 3.

Kết quả nhận xét, đánh giá về các Phiếu hỏi, Phiếu quan sát 139 3. Nhận xét của giáo viên về bộ công cụ Phiếu hỏi 140 3. Nhận xét của giáo viên về bộ công cụ Phiếu quan sát 142 3. Kết quả phân t ch, đánh giá về độ giá trị, độ tin cậy của đề kiểm tra 145 3.

Kết quả phân tích mối tương quan giữa thông tin thu thập được từ công 150 cụ đánh giá quá trình (Phiếu quan sát) và đánh giá định kỳ (Đề kiểm tra) 3. Một số kết luận qua thử nghiệm 153 3. Về tính khả thi của các công cụ được đề xuất 153 3. Về sự kết nối giữa công cụ đánh giá thường xuyên và công cụ đánh giá 154 tổng kết trong việc đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh 3.

Về mối quan hệ giữa hoạt động đánh giá và hoạt động dạy học 155 Tiểu kết Chương 3 156 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 157 1. Khuyến nghị 159 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN 160 LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 161 PHỤ LỤC 167 viii DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT CBQL Cán bộ quản lý ĐG Đánh giá ĐGKQHT Đánh giá kết quả học tập ĐGĐK Đánh giá định kì ĐGTK Đánh giá tổng kết ĐGT Đánh giá thường xuyên ĐHVB Đọc hiểu văn bản GDPT Giáo dục phổ thông GV Giáo viên KQHT Kết quả học tập KT, KN Kiến thức, kĩ năng HS Học sinh NCS Nghiên cứu sinh OECD Chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế THCS Trung học cơ sở THKQ Trắc nghiệm khách quan UNESCO Tổ chức Văn hóa, Khoa học, Giáo dục Liên Hợp Quốc ix Trang DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Một số đặc điểm của hai hình thức đánh giá 28 Bảng 1. Các đặc điểm của ba nhiệm vụ trong lĩnh vực đọc hiểu 36 Bảng 2.

Đề xuất chuan đọc hiểu của HS lớp 9 88 Bảng 2. Đề xuất chuan đọc hiểu văn bản văn học của HS lớp 9 89 Bảng 2. Đề xuất chuan đọc hiểu văn bản nghị luận của HS lớp 9 92 Bảng 2. Đề xuất chuan đọc hiểu văn bản thông tin của HS lớp 9 95 Bảng 2.

Thang đo Guttman phân t ch dữ liệu đánh giá 122 Bảng 3. So sánh các thông tin từ Phiếu quan sát và Đề kiểm tra 151 Bảng 3. So sánh các thông tin từ Phiếu quan sát và Đề kiểm tra (theo 152 mạch) Bảng 3. So sánh các thông tin từ Phiếu quan sát và Đề kiểm tra (theo 153 mạch) (tiếp) Bảng 3.

Đối chiếu một số biểu hiện năng lực của HS qua hai bộ công cụ 153 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.