Luận án: Chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí của Việt Nam hiện nay – Vũ Trung Duy

BỘ GIÁO DỤC VÀO ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN VŨ TRUNG DUY CHUYỂN ĐỔI NỘI DUNG SỐ TRONG CÁC TẠP CHÍ CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY Mã số: 9 32 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS. HÀ HUY PHƯỢNG 1 HÀ NỘI - 2025 Luận án đã được chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận án cấp Học viện. Hà Nội, ngày 5 tháng 8 năm 2025 CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG PGS, TS. Nguyễn Thị Trường Giang 2 LỜI CAM ĐOAN Luận án “Chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí của Việt Nam hiện nay” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS, TS Hà Huy Phượng.

Các tài liệu sử dụng tham khảo, trích dẫn trong luận án đều bảo đảm rõ nguồn gốc, chính xác. Các số liệu thống kê, kết quả nghiên cứu và phát hiện mới, các kết luận là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình của những tác giả khác. Tôi xin cam đoan điều này là đúng sự thật. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Hà Nội, ngày 5 tháng 8 năm 2025 Tác giả luận án Vũ Trung Duy 3 LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian học tập và nghiên cứu chuyên ngành Báo chí học tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đến nay tôi đã hoàn thành bản luận án tốt nghiệp để bảo vệ cấp Học viện. Để đạt kết quả này, trước hết, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới thầy hướng dẫn khoa học PGS, TS. Hà Huy Phượng đã hướng dẫn, định hướng cho tôi về đề tài, phương pháp nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Đồng thời, tôi trân trọng cảm ơn các nhà khoa học tham gia hội đồng chuyên đề, hội đồng cơ sở, phản biện kín, hội đồng cấp học viện đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu để tôi có thể hoàn thiện luận án.

Trân trọng cảm ơn các thầy, cô đã trực tiếp giảng dạy, cung cấp cho tôi hệ thống kiến thức lý luận và thực tiễn đáng quý! Những kiến thức này đã và sẽ giúp ích cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu, công tác hiện tại cũng như trong tương lai. Trân trọng cảm ơn các thầy, cô Viện Báo chí - Truyền thông, Ban Quản lý đào tạo, bồi dưỡng đã tận tâm giúp đỡ và hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền! Tôi cũng xin chân thành cảm ơn lãnh đạo cơ quan chủ quản và các đồng nghiệp, người thân, bạn bè đã ủng hộ và tạo điều kiện giúp tôi hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày 5 tháng 8 năm 2025 Tác giả luận án Vũ Trung Duy 4 MỤC LỤC MỞ ĐẦU………………………………………………………………. 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI………………………………………………………………… 13 1.

Khái quát tình hình nghiên cứu…. Nhận xét, đánh giá, những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án……………………………. 39 Chương 1: CHUYỂN ĐỔI NỘI DUNG SỐ TRONG CÁC TẠP CHÍ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN ……………………… 43 1. Các khái niệm liên quan…………………………………….

Vai trò, đặc điểm của chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí…………………………………………………………… 69 1. Cơ sở chính trị - pháp lý của chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí ở Việt Nam hiện nay……………………………. Chủ thể, khách thể, nội dung, phương thức, những nguyên tắc và yêu cầu đối với chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí…. 78 Chương 2: THỰC TRẠNG CHUYỂN ĐỔI NỘI DUNG SỐ TRONG CÁC TẠP CHÍ CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY…………… 92 2.

Giới thiệu về các tạp chí chọn mẫu khảo sát………………. Khảo sát thực trạng chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí của Việt Nam hiện nay……………………………………… 95 2. Đánh giá kết quả khảo sát chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí của Việt Nam hiện nay………………………………. Những nguyên nhân ảnh hưởng đến chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí của Việt Nam hiện nay…………………….

131 Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA, GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY CHUYỂN ĐỔI NỘI DUNG SỐ TRONG CÁC TẠP CHÍ Ở VIỆT NAM……………………………………………………………………. Bối cảnh phát triển báo chí và tác động đến quá trình chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí của Việt Nam trong thời gian tới………………………………………………………. Giải pháp chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí của Việt Nam thời gian tới……………………………………………. Một số khuyến nghị………………………………………….

179 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN… 184 MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………. 185 PHỤ LỤC……………………………………………………………… 199 5 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT AI : Trí tuệ nhân tạo BBT : Ban Biên tập BTV : Biên tập viên CMCNLT4 : Cách mạng công nghiệp lần thứ tư CQBC : Cơ quan báo chí CTV : Cộng tác viên QLBC : Quản lý báo chí PV : Phóng viên HSTK : Họa sĩ thiết kế IOT : Internet vạn vật KTV : Kỹ thuật viên SPBC : Sản phẩm báo chí TPBC : Tác phẩm báo chí TBT : Tổng biên tập 6 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Các nền tảng công nghệ số……………………………….2: Các bước cơ bản của chuyển đổi số…………………….3: Mô hình năm giai đoạn của chuyển đổi số……………….4: Khung năng lực số……………………………………….1: Năng lực số của Ban Biên tập các tạp chí……………….2: Nguồn nhân lực các cơ quan tạp chí khảo sát…………… 98 Hình 2.3: Năng lực số của nguồn nhân lực các tạp chí…………….4: Giao diện Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam điện tử.5: Giao diện Tạp chí Cộng sản điện tử…………………….6: Chuyên mục Mega Story của Tạp chí Cộng sản điện tử… 102 Hình 2.7: Giao diện Tạp chí Ngày Nay điện tử……………….8: Tạp chí Ngày Nay điện tử phân phối nội dung trên mạng xã hội………………………………………………….9: Giao diện Tạp chí điện tử Tri thức…………………….10: Giao diện các chuyên mục Lens, Vodcast của Tạp chí Tri thức………………………………………………….11: Ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nội dung trong các tạp chí khảo sát………………………………….12: Tạp chí Ngày Nay đã tiên phong gắn chip định danh Nomion lên 300 ấn phẩm Xuân Giáp Thìn……….13: Tạp chí Ngày Nay sử dụng ChatGPT để tạo minh họa bài viết 108 Hình 2.14: PV, BTV Tạp chí Cộng sản điện tử sử dụng công nghệ AI để hỗ trợ tìm kiếm, xác định thông tin và sử dụng AI tích hợp lên hệ thống quản trị nội dung Tạp chí Cộng sản điện tử…………………………………………….15: Ứng dụng công nghệ số trong phân phối nội dung….16: Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và khai thác dữ liệu độc giả……………………………….17: Giao diện công cụ phân tích website Tạp chí Cộng sản điện tử của Google analytics……………….18: Sáng tạo loại hình truyền thông mới……………….19: Lượt truy cập các tạp chí thông qua công cụ đo lường kỹ thuật số Similarweb.20: Lượt truy cập các tạp chí theo thời gian…………….21: Trung bình lượt truy cập các tạp chí theo thời gian….22: Nguồn lưu lượng truy cập của người dùng……….23: Nguồn lưu lượng truy cập thông qua thiết bị truy cập….24: Nguồn lưu lượng truy cập từ các phương tiện truyền thông xã hội……………………………….25: Nguồn lưu lượng truy cập theo giới tính……….26: Nhân khẩu học người dùng theo nhóm tuổi…….27: Giao diện tòa soạn hội tụ của của Công ty cổ phần Neko cung cấp cho Tạp chí Cộng sản (dùng cho tạp chí in và tạp chí điện tử)……………………………….28: Giao diện hệ thống quản trị nội dung của Tạp chí Cộng sản điện tử do Tập đoàn Viettel phát triển………….29: Đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi nội dung số trong các tạp chí…………………………….1: Mô hình phổ quát tạp chí số………………. Tính cấp thiết của đề tài Thế giới đương đại đang ở trong thời đại số (Digital age), hay còn được gọi là kỷ nguyên số (Digital era). Kỷ nguyên số là thời kỳ mà ở đó có sự truy cập, chia sẻ và sử dụng thông tin ở dạng điện tử rộng rãi, sẵn sàng và dễ dàng.

Kỷ nguyên số bắt đầu vào những năm 1970 với sự xuất hiện của máy tính, internet và sự khởi đầu của quá trình số hóa (digitization), cũng là thời điểm bắt đầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ ba. Với sự –xuất hiện của máy tính tốc độ cao, internet băng thông rộng (4G, 5G); cùng với các thiết bị cầm tay, thông minh, nhỏ, gọn, giá thành rẻ; quá trình chuyển đổi số tăng tốc trên phạm vi toàn cầu đã tạo ra sự kết nối ngày càng chặt chẽ giữa thế giới thực (real world) với không gian số (cyber space). Đặc biệt là sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) và một số công nghệ số mang tính đột phá khác giúp chuyển từ sản xuất tự động sang sản xuất thông minh đang tạo nên cấu phần cốt lõi của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCNLT4) có tác động mạnh mẽ đến thế giới đương đại [94]. Internet băng thông rộng thế hệ mới với công nghệ số và đổi mới sáng tạo đã làm bùng nổ cuộc cách mạng sản xuất nội dung, phân phối nội dung, mở ra cách thức, phương tiện truyền thông mới làm thay đổi hoàn toàn thói quen tiếp nhận thông tin của con người.

Mạng xã hội ngày càng chiếm ưu thế và là phương tiện truyền thông rộng rãi và nhanh nhất thế giới hiện nay trong môi trường số với lượng người dùng đông đảo, tính tương tác cao. Cá thể hóa nội dung, ứng dụng công nghệ số để cải thiện trải nghiệm của người dùng sẽ là xu thế chủ đạo [94]. Hiện nay, phương thức sản xuất báo chí trên thế giới đang trải qua sự chuyển đổi mạnh mẽ nhờ ứng dụng công nghệ số. Các tập đoàn báo chí - truyền thông lớn trên thế giới đang đẩy mạnh sử dụng các nền tảng công nghệ số để tăng cường sản xuất và phân phối nội dung số.

Xu hướng này bao gồm việc áp dụng báo chí đa phương tiện và báo chí sáng tạo, đặc biệt là “báo chí tự động” sử dụng AI để thu thập và xử lý thông tin. Sự chuyển đổi này nhằm mục đích tăng cường hiệu quả, tính sáng tạo và khả năng tiếp cận của báo chí 1 với công chúng trong thời đại số. Đây là xu thế tất yếu trong tiến trình phát triển của báo chí trong cuộc CMCNLT4.