Quản lý hoạt động thực hành nghề của sinh viên đại học ngành giáo dục mầm non theo tiếp cận năng lực

Lý do chọn đề tài 1. Thực hành nghề là một trong những nội dung cốt lõi của chương trình đào tạo (CTĐT) nhằm thực hiện nguyên lý “học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [57]. Theo tác giả Bozo P.Obradović, thực hành (TH) nghề như một hình thức kết nối trực tiếp giữa lý thuyết giáo dục (GD) và TH như một hình thức chuẩn bị thực tế của các giáo viên tương lai cho nền GD chất lượng cao, là công việc trực tiếp với trẻ em, nhưng cũng là sự khởi đầu của việc tiếp tục phát triển nghề nghiệp [93]. Mục tiêu chính của hoạt động TH nghề là củng cố và khắc sâu kiến thức mà sinh viên trong quá trình đào tạo, để có được các kỹ năng (KN) thực tế cần thiết.

Tổ chức tốt TH nghề không chỉ để bổ sung, củng cố, khắc sâu và mở rộng những tri thức lý luận chuyên môn, nghiệp vụ đã được học trong trường sư phạm mà còn hình thành và trau dồi những KN nghề nghiệp, giúp sinh viên (SV) thích ứng nhanh trong môi trường công tác sau này. Mặt khác, thông qua hoạt động này, giúp các cơ sở đào tạo (CSĐT) tự kiểm tra, đánh giá kết quả đào tạo (ĐT) của nhà trường để nâng cao chất lượng sản phẩm đầu ra, đáp ứng yêu cầu đổi mới GD và ĐT. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa mạnh mẽ, nền GD Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức rất lớn. Tổ chức hoạt động TH và quản lý (QL) hoạt động TH của SV theo tiếp cận năng lực (NL) đang trở thành một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm thực hiện quan điểm đổi mới căn bản, toàn diện GD và ĐT của Đảng theo hướng “Chú trọng hơn giáo dục đạo đức, nhân cách, năng lực sáng tạo và các giá trị cốt lõi, nhất là giáo dục tinh thần yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc,.”, “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học…” [15].

Quyết định số 33/QĐ-TTg Phê duyệt Đề án Đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo và cán bộ quản lý (CBQL) giáo dục mầm non (GDMN) giai đoạn 2018 - 2025 đã xác định mục tiêu “Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non bảo đảm chuẩn hóa về chuyên môn, nghiệp vụ, phẩm chất nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục mầm non; Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực đội ngũ giáo dục và cán bộ quản lý ở các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục mầm non góp phần thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” [66]. Từ mục tiêu đó, các CSĐT cần phải nhanh chóng xây dựng CTĐT từ mô hình GD truyền thống, chuyển sang mô hình GD theo định hướng 2 tiếp cận NL, chuyển từ việc trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và NL người học. Nghĩa là phải thay đổi quan điểm, mục tiêu dạy học: từ chỗ chỉ quan tâm tới việc người học học được gì đến chỗ quan tâm tới việc người học làm được cái gì qua việc học. Hiện nay, việc rèn luyện và phát triển NL nghề nghiệp cho SV ngành GDMN ở các CSĐT đã có nhiều đổi mới về CTĐT, phương pháp dạy học, công tác kiểm tra đánh giá,… tuy nhiên, vẫn chưa đạt được kết quả như mong muốn, chất lượng hoạt động TH của SV ngành GDMN vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập: CĐR của ngành học và các học phần chưa được xây dựng theo một quy trình khoa học, nội dung CTĐT còn nặng về lý thuyết, nhẹ phần TH; mục tiêu, nội dung chương trình TH nghề chưa cân đối, còn chưa sát với thực tiễn; hình thức tổ chức hoạt động TH thiếu linh hoạt; mối quan hệ giữa CSĐT và CSTH thiếu chặt chẽ, chưa tạo ra được sự ràng buộc về mặt pháp lý trong công tác tổ chức TH; công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động TH có nội dung còn đơn giản, thiên về định tính, nhẹ về định lượng, độ tin cậy còn chưa cao, nặng về quan điểm động viên, khích lệ.

Cho nên, kết quả hoạt động TH chưa phản ánh đúng thực chất trình độ, NL của từng SV. Ở Việt Nam nghề giáo viên mầm non (GVMN) đang được phát triển, bởi xã hội, các bậc cha mẹ đã nhìn nhận và đánh giá đúng vai trò của GVMN đối với sự phát triển lâu dài của trẻ em. Mặt khác, xu thế xã hội hóa GD đã có tác động mạnh đến GDMN, là bậc học tham gia vào quá trình xã hội hóa mạnh nhất. Vì vậy, để đáp ứng được yêu cầu thực tiễn GD, người GVMN cần phải được những yêu cầu về chuẩn nghề nghiệp như phẩm chất nhà giáo; NL phát triển chuyên môn, nghiệp vụ; NL xây dựng môi trường GD; NL phát triển mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng, NL sử dụng ngoại ngữ, ứng dụng công nghệ thông tin, NL nghiên cứu khoa học và công tác xã hội trong lĩnh vực GDMN vào thời buổi kinh tế thị trường… [10], [11].

Cho nên, tổ chức hoạt động TH và QL hoạt động TH nghề theo tiếp cận NL là hoạt động không thể thiếu, giữ vai trò quan trọng trong quá trình ĐT nghề cho SV ngành GDMN, đáp ứng yêu cầu của việc hành nghề trong thực tiễn. Tuy nhiên, hiện nay những vấn đề lý luận về hoạt động TH của SV ngành GDMN chưa được nghiên cứu một cách hệ thống. Vấn đề nghiên cứu đề xuất các biện pháp QL hoạt động TH của SV theo tiếp cận NL một cách đầy đủ và hệ thống là rất cần thiết. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hạn chế trên, trong đó có nguyên nhân chủ yếu, trực tiếp từ công tác QL hoạt động TH chưa chú trọng tới việc phát triển NL của SV, chưa đáp ứng được yêu cầu ĐT.

Do đó, SV sau khi tốt nghiệp ra trường còn lúng 3 túng, bỡ ngỡ với môi trường mới nên thiếu tự tin trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao; còn hạn chế về phương pháp, KN, tác phong công tác, công tác tổ chức QL nhóm/lớp, chưa yên tâm với nghề. Để phát triển NL của SV trong quá trình TH thì cần phải có những biện pháp QL có tính hiệu quả, tính khả thi, tác động đến các thành tố của quá trình TH nghề và trên cơ sở các chức năng QL. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Quản lý hoạt động thực hành nghề của sinh viên đại học ngành Giáo dục mầm non theo tiếp cận năng lực” làm đề tài nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất các biện pháp QL hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN theo tiếp cận NL, góp phần nâng cao chất lượng ĐT sinh viên ĐH ngành GDMN hiện nay.

Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu Hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN theo tiếp cận NL. Đối tượng nghiên cứu Quản lý hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN theo tiếp cận NL. Giả thuyết khoa học Hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN theo tiếp cận NL hiện nay còn nhiều hạn chế, bất cập mà nguyên nhân chủ yếu là do QL hoạt động này chưa hiệu quả.

Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các biện pháp dựa trên chức năng, nội dung QL và phù hợp với mục tiêu CTĐT ngành GDMN được xây dựng theo tiếp cận NL thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả QL hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN theo tiếp cận NL, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học. Nhiệm vụ nghiên cứu 5. Nghiên cứu cơ sở lý luận về QL hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN theo tiếp cận NL. Khảo sát, đánh giá thực trạng QL hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN theo tiếp cận NL.

Đề xuất biện pháp QL hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN theo tiếp cận NL. Khảo sát sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất, tổ chức thử nghiệm một biện pháp đã đề xuất. Phạm vi nghiên cứu 6. Giới hạn về nội dung Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn lý luận, thực tiễn về QL hoạt động TH, tập trung chủ yếu vào QL hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN hệ chính quy năm thứ 3, thứ 4.

Trên cơ sở đó, đề xuất các biện pháp QL hoạt động TH nghề của SV ngành GDMN theo tiếp cận chức năng QL. Giới hạn về khách thể Khách thể khảo sát là 785 người, bao gồm 130 CBQL, GV ở CSĐT; 145 CBQL, giáo viên hướng dẫn (GVHD) ở CSTH và 510 SV, cựu SV. Giới hạn địa bàn nghiên cứu Nghiên cứu, khảo sát ở các CSĐT trình độ ĐH ngành GDMN hệ chính quy: Trường ĐHSP Hà Nội, Trường Sư phạm – Trường ĐH Vinh, Trường ĐHSP – Đại học Huế, Trường ĐH Hà Tĩnh, Trường ĐH Quảng Bình. Tổ chức thử nghiệm một biện pháp đã đề xuất QL hoạt động TH đối với SV ĐH ngành GDMN theo tiếp cận NL tại Trường ĐH Quảng Bình.

Giới hạn thời gian nghiên cứu Khảo sát đánh giá thực trạng hoạt động TH và QL hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN theo tiếp cận NL ở một số CSĐT từ năm 2018 đến 2022. Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 7. Quan điểm tiếp cận Luận án nghiên cứu vấn đề dựa trên một số cách tiếp cận sau đây: 7. Quan điểm tiếp cận hệ thống Quản lý hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN là một hệ thống, bao gồm các thành tố như mục tiêu QL, nội dung QL, hình thức QL, chủ thể QL,.

Bên cạnh đó, QL hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN lại chịu ảnh hưởng của quá trình đổi mới GD, chất lượng của đội ngũ GV và CBQL, nhu cầu xã hội,. Vì vậy, muốn nâng cao hiệu quả QL hoạt động TH nghề của SV ĐH ngành GDMN, phải tiến hành đồng bộ đồng bộ trên tất cả các thành tố của nó; đồng thời đặt trong mối quan hệ với các hệ thống khác trong trường ĐH, đảm bảo tính chỉnh thể, toàn vẹn của hoạt động tạo nên sự cộng hưởng và sức mạnh tổng thể của hệ thống. Quan điểm tiếp cận hoạt động Thực hành nghề là hoạt động rèn luyện KN nghề cơ bản cho SV trong trường ĐH, dựa trên chính hoạt động tự giác của SV và phương pháp, hình thức của người 5 hướng dẫn.