Giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em cho trẻ 5-6 tuổi tại trường mầm non - Luận án

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ LUYẾN GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM DỰA TRÊN QUYỀN TRẺ EM CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƢỜNG MẦM NON LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ LUYẾN GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM DỰA TRÊN QUYỀN TRẺ EM CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƢỜNG MẦM NON Chuyên ngành: Giáo dục mầm non Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Hoàng Thị Phƣơng 2.TS Ngô Công Hoàn HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Hà Nội, ngày …. năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Thị Luyến i LỜI CẢM ƠN Luận án “Giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em cho trẻ 5-6 tuổi ở trƣờng mầm non” đƣợc hoàn thành tại trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau Đại học- Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội, các thầy cô giáo trong Khoa Giáo dục Mầm non đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập.

Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời tri ân tới PGS.TS Hoàng Thị Phƣơng, PGS.TS Ngô Công Hoàn đã tận tình hƣớng dẫn, động viên, khích lệ, định hƣớng cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ, hỗ trợ nhiệt tình của cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh và các cháu lớp mẫu giáo 5-6 tuổi tại các trƣờng mầm non Lý Thái Tổ 2, KLF Hà Nội (Hà Nội) và trƣờng mầm non Xuân Ngọc (Xuân Trƣờng- Nam Định). Xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn bên cạnh động viên, giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án. Tác giả luận án Nguyễn Thị Luyến ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Giới hạn phạm vi nghiên cứu. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu. Những luận điểm bảo vệ.

Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án.8 CHƢƠNG 1: CỞ SỞ LÝ LUẬN CỦA GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM DỰA TRÊN QUYỀN TRẺ EM CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƢỜNG MẦM NON. Tổng quan nghiên cứu vấn đề. Nghiên cứu về trách nhiệm và tính trách nhiệm của trẻ em.

Nghiên cứu về giáo dục tính trách nhiệm cho trẻ em. Nghiên cứu về giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em. Tính trách nhiệm của trẻ 5-6 tuổi. Khái niệm “Tính trách nhiệm”.

Các yếu tố cấu thành tính trách nhiệm của trẻ. Phân loại tính trách nhiệm. Sự hình thành tính trách nhiệm của trẻ 5-6 tuổi. Đặc điểm tâm lý và biểu hiện tính trách nhiệm của trẻ 5-6 tuổi.

Quyền trẻ em với việc giáo dục tính trách nhiệm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Khái niệm “Quyền trẻ em”. Các Quyền cơ bản của trẻ em. Mối quan hệ giữa Quyền và Trách nhiệm của trẻ em.

Quá trình giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Khái niệm “Giáo dục tính trách nhiệm cho trẻ 5-6 tuổi”. Mục tiêu giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em cho trẻ 5-6 tuổi 34 iii 1. Nội dung giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em cho trẻ 5-6 tuổi 35 1.

Phƣơng pháp, biện pháp giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em cho trẻ 5-6 tuổi. Hình thức hoạt động giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Đánh giá kết quả giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em cho trẻ 5-6 tuổi ở trƣờng mầm non. Các yếu tố ảnh hƣởng đến việc giáo dục tính trách nhiệm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.

Đặc điểm cá nhân trẻ. Môi trƣờng. Các lực lƣợng giáo dục.45 Kết luận chƣơng 1. 47 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM DỰA TRÊN QUYỀN TRẺ EM CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƢỜNG MẦM NON.

Vấn đề giáo dục tính trách nhiệm cho trẻ 5-6 tuổi trong chƣơng trình Giáo dục mầm non. Thực trạng giáo dục tính trách nhiệm cho trẻ 5-6 tuổi dựa trên Quyền trẻ em ở trƣờng mầm non hiện nay. Khái quát quá trình khảo sát. Kết quả khảo sát.58 Kết luận chƣơng 2.

79 CHƢƠNG 3: BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM DỰA TRÊN QUYỀN TRẺ EM CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƢỜNG MẦM NON. Nguyên tắc đề xuất biện pháp giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em cho trẻ 5-6 tuổi ở trƣờng mầm non.1 Đảm bảo mục tiêu giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em. Đảm bảo phù hợp với quá trình hình thành tính trách nhiệm và đặc điểm của trẻ 5-6 tuổi. Đảm bảo sự thống nhất giữa thực hiện “Quyền” và “Trách nhiệm” của trẻ.

Đảm bảo phối hợp chặt chẽ giữa nhà trƣờng và gia đình trong việc giáo dục tính trách nhiệm cho trẻ 5-6 tuổi. Đề xuất biện pháp giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em cho trẻ 5-6 tuổi. Xây dựng môi trƣờng giáo dục tính trách nhiệm dựa trên Quyền trẻ em phù hợp với trẻ 5-6 tuổi. Tổ chức các hoạt động đa dạng cho trẻ trải nghiệm việc ra quyết định và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Phối hợp gia đình giáo dục tính trách nhiệm cho trẻ 5-6 tuổi dựa trên Quyền trẻ em. Mối quan hệ giữa các biện pháp.117 Kết luận chƣơng 3.119 CHƢƠNG 4: THỰC NGHIỆM BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM DỰA TRÊN QUYỀN TRẺ EM CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƢỜNG MẦM NON. Khái quát quá trình thực nghiệm. Mục đích thực nghiệm.

Nội dung thực nghiệm. Cách tiến hành thực nghiệm. Tiêu chí và thang đánh giá, bài tập khảo sát. Kết quả thực nghiệm.

Kết quả thực nghiệm vòng 1. Kết quả thực nghiệm vòng 2. Nhận xét chung. 145 Kết luận chƣơng 4.147 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ SƢ PHẠM.

Kiến nghị sƣ phạm.149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.152 PHỤ LỤC v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Ý nghĩa đầy đủ CBQL : Cán bộ quản lý CS : Chỉ số ĐTB : Điểm trung bình GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo GDMN : Giáo dục mầm non GDTTN : Giáo dục tính trách nhiệm MN : Mầm non NT : Nông thôn GV : Giáo viên GVMN : Giáo viên mầm non GTTB : Giá trị trung bình PH : Phụ huynh QTE : Quyền trẻ em TBC : Trung bình chung TC : Tiêu chí TN : Trách nhiệm TP : Thành phố TTN : Tính trách nhiệm vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Biểu hiện tính trách nhiệm của trẻ 5-6 tuổi. Một số Quyền của trẻ em và Trách nhiệm của trẻ. Thống kê nhân khẩu học khách thể tham gia khảo sát.

Tiêu chí đánh giá mức độ biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi. Quan niệm của GVMN về TTN và cấu trúc của TTN. Ý kiến GVMN về biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi. Nhận thức của GVMN về các Quyền của trẻ em.

Nhận thức của GVMN về GDTTN dựa trên QTE cho trẻ 5-6 tuổi. Ý kiến GVMN về GDTTN dựa trên Quyền trẻ em. Ý kiến GVMN về nội dung giáo dục TTN cho trẻ 5-6 tuổi. Những biện pháp GVMN đã sử dụng nhằm giáo dục tính trách nhiệm cho trẻ 5-6 tuổi.

Ý kiến GVMN về hình thức hoạt động GDTTN cho trẻ 5-6 tuổi. Ý kiến GVMN về phƣơng tiện giáo dục TTN cho trẻ 5-6 tuổi. Ý kiến GVMN về thuận lợi và khó khăn của việc GDTTN cho trẻ 5- 6 tuổi. Ý kiến GVMN về các yếu tố ảnh hƣởng đến quá trình GDTTN cho trẻ 5-6 tuổi.

Thống kê nhân khẩu học phụ huynh tham gia khảo sát thực trạng. Ý kiến của cha mẹ trẻ về biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi. Ý kiến của cha mẹ trẻ về nội dung GDTTN cho trẻ 5-6 tuổi. Ý kiến của cha mẹ trẻ về các biện pháp GDTTN.

Ý kiến của cha mẹ trẻ về việc phối hợp của nhà trƣờng với gia đình. Mức độ biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi (tính theo %). Thống kê điểm trung bình TTN của trẻ 5-6 tuổi (theo tiêu chí). Thống kê điểm trung bình TTN của trẻ 5-6 tuổi theo khu vực và giới tính.

Cách lựa chọn nội dung giáo dục Quyền sống và Trách nhiệm đảm bảo Quyền sống của trẻ. Gợi ý các tình huống GDTTN cho trẻ trong trò chơi đóng vai. Thống kê nhân khẩu học khách thể tham gia thực nghiệm. Thống kê nhân khẩu học giáo viên các lớp thực nghiệm.

Mức độ biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi lớp Mon4 trƣớc thực nghiệm. Điểm trung bình TTN của trẻ 5-6 tuổi lớp Mon4 trƣớc thực nghiệm theo từng tiêu chí. Mức độ biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi lớp Mon4 sau thực nghiệm. Điểm trung bình TTN của trẻ 5-6 tuổi lớp Mon4 sau thực nghiệm theo từng tiêu chí.

So sánh điểm trung bình TTN của trẻ 5-6 tuổi lớp Mon4 trƣớc và sau thực nghiệm. Mức độ biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi trƣớc thực nghiệm (tính theo TC). Mức độ biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi trƣớc thực nghiệm (tính theo %) 129 Bảng 4. So sánh điểm TBC_ TTN của trẻ 5-6 tuổi trƣớc thực nghiệm theo giới tính và khu vực.

Kết quả khảo sát nhận thức về trách nhiệm trƣớc thực nghiệm. Kết quả khảo sát hành động trách nhiệm trƣớc thực nghiệm. Kết quả khảo sát thái độ trách nhiệm trƣớc thực nghiệm. Mức độ biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi sau thực nghiệm (tính theo TC).

Mức độ biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi sau thực nghiệm (theo %). So sánh điểm TBC_TTN của trẻ sau thực nghiệm theo giới tính và khu vực. Kết quả khảo sát nhận thức về trách nhiệm sau thực nghiệm. Kết quả khảo sát hành động trách nhiệm sau thực nghiệm.

Kết quả khảo sát thái độ trách nhiệm sau thực nghiệm. So sánh mức độ trách nhiệm của trẻ 5-6 tuổi trƣớc và sau thực nghiệm (theo TC). So sánh mức độ biểu hiện TTN của trẻ 5-6 tuổi trƣớc và sau thực nghiệm (theo %). So sánh điểm TBC_TTN trƣớc và sau thực nghiệm của trẻ 5-6 tuổi theo giới tính và khu vực.

Kiểm định ý nghĩa chênh lệch GTTB giữa trƣớc và sau TN.142 vi DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ Sơ đồ: Sơ đồ 1. Các thành phần cấu trúc của tính trách nhiệm. Sự hình thành tính trách nhiệm của trẻ 5-6 tuổi. Mối quan hệ giữa Quyền và Trách nhiệm của trẻ em.

Hƣớng dẫn lựa chọn nội dung, hoạt động trải nghiệm khám phá Quyền và Trách nhiệm. Mối quan hệ giữa các biện pháp. Trình độ của GVMN tham gia khảo sát. Kinh nghiệm của GVMN tham gia khảo sát.