Hoàn thiện chính sách quản lý của nhà nước đối với thị trường thuốc tại Việt Nam

1 LỜI CẢM ƠN Trước hết, cho phép tôi cảm ơn PGS.Trần Thọ Đạt, PGS.Đòan Thị Thu Hà người đã toàn tâm, toàn ý hướng dẫn tôi về mặt khoa học để hoàn thành bản luận án này. Tôi cũng xin cảm ơn PGS.Lê Thị Anh Vân, PGS. Nguyễn Thị Ngọc Huyền, PGS.Hoàng Văn Cường, TS.Đinh Tiến Dũng và tập thể các thầy, cô giáo, các cán bộ, nhân viên khoa khoa học quản lý, Viện đào tạo sau đại học –Trường Đại học Kinh tế Quốc dân về những ý kiến đóng góp thẳng thắn, sâu sắc và giúp đỡ tôi hòan thành nhiệm vụ nghiên cứu của mình. Đồng thời, tôi xin cảm ơn PGS.Lê Quang Cường-Viện chiến lược và chính sách Bộ Y tế, PGS.Phạm Chí Dũng-Khoa quản lý dược-Trường Đại học Y tế công cộng đã tận tình góp những ý kiến khoa học chuyên sâu về lĩnh vực chính sách quản lý dược để tôi có điều kiện hoàn chỉnh bản luận án này.

Tôi xin tỏ lòng biết ơn những người thân trong gia đình đã luôn động viên, tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi vượt qua rất nhiều khó khăn trong quá trình nghiên cứu thời gian qua. Nhân đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới lãnh đạo công ty Mega LifeSciences Pty.Ltd, bạn bè và đồng nghiệp, những người đã kề vai sát cánh và thường xuyên động viên để tôi hòan thành nghiên cứu này. Xin trân trọng cảm ơn! 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu kết quả nghiên cứu trong Luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào Tác giả Luận án NGÔ HUY TOÀN 3 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

1 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. 4 DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU. 5 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. 6 LỜI MỞ ĐẦU.7 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG THUỐC CHỮA BỆNH.

Thị trường thuốc chữa bệnh. Chính sách quản lý Nhà nước đối với thị trường thuốc chữa bệnh. Chính sách quản lý Nhà nước đối với thị trường thuốc chữa bệnh tại một số nước trên thế giới. 61 Kết luận chương 1.

75 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG THUỐC CHỮA BỆNH TẠI VIỆT NAM. Thực trạng thị trường thuốc chữa bệnh tại Việt Nam. Thực trạng chính sách quản lý Nhà nước đối với thị trường thuốc chữa bệnh tại Việt Nam. Tình hình sản xuất và kinh doanh của một số doanh nghiệp sản xuất thuốc chữa bệnh tại Việt Nam.

Kết quả điều tra lấy ý kiến các chuyên gia trong ngành sản xuất và kinh doanh thuốc chữa bệnh của Việt Nam. 130 Kết luận chương 2. 140 CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG THUỐC CHỮA BỆNH TẠI VIỆT NAM. Xu hướng phát triển thị trường thuốc chữa bệnh trên thế giới.

Quan điểm và định hướng chính sách quản lý Nhà nước của Việt Nam đối với thị trường thuốc chữa bệnh giai đoạn 2007-2015. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý Nhà nước đối với thị trường thuốc chữa bệnh tại Việt Nam. 160 Kết luận chương 3 .199 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .202 TÀI LIỆU THAM KHẢO .203 4 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1: Giá cân bằng thị trường .2: Nhập khẩu thuốc song song .3: Sự thay đổi về giá thuốc của hai thị trường A,B với mức cầu khác nhau .4: Ngăn cản hình thành giá cân bằng do nhập khẩu song song.5: Mức giá cân bằng trung gian.6: Doanh thu và kinh phí nghiên cứu từ các công ty sản xuất thuốc của Mỹ giai đoạn 2002-2006 (tỷ USD Mỹ).7: Doanh thu và kinh phí nghiên cứu của các doanh nghiệp sản xuất thuốc chữa bệnh của Nhật bản giai đoạn 2002-2006.1: GDP/ đầu người (USD) của Việt Nam giai đoạn 2000-2006.2: Chi phí tiêu dùng thuốc/ đầu người (USD) của Việt Nam giai đoạn 2000-2006 .3: Giá trị nhập khẩu thuốc giai đoạn 1995-1999 .4: Giá trị sản xuất thuốc tại Việt Nam.5 : Tỷ lệ % dây truyền sản xuất ra dạng bào chế .6: So sánh số lượng các dược sĩ cao cấp đang làm việc trên 10.000 dân giữa Việt Nam và một số nước .7: Vị trí công tác của những người trả lời phiếu điều tra .1: Tỷ lệ chi phí cho các hoạt động của một số doanh nghiệp sản xuất thuốc. Giá trị thị trường thuốc thế giới năm 2006.

Quá trình chính sách đối với thị trường thuốc tại Việt Nam.4: Mô hình liên kết ngành của M.5: Mô hình chính sách phát triển công nghệ (44) .6: Kiểm soát hiệu quả .7: Kiểm soát không hiệu quả Sở hữu trí tuệ. 175 5 DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Danh sách 10 doanh nghiệp đứng đầu về doanh thu năm 2006 tại Mỹ.2: Doanh thu của 20 công ty sản xuất thuốc hàng đầu của Nhật Bản tại thị trường Nhật bản năm 2006 .1: Các bệnh mắc cao nhất tại Việt Nam năm 2006 .2: Giá trị sản xuất thuốc của Việt Nam giai đoạn 1995-1999.3: Các dự án đăng ký về doanh nghiệp sản xuất thuốc có vốn đầu tư nước ngoài.4: Nguồn gốc các quốc gia có dự án về doanh nghiệp sản xuất thuốc tại Việt Nam.5: Nhóm dược lý đối với thuốc sản xuất trong nước.6: Giá trị xuất - nhập khẩu thuốc giai đoạn 2001-2006 .7: Số lượng các dược sĩ đang trong tuổi làm việc tại Việt Nam .8: Cơ sở - Giường bệnh nhân theo loại năm 2006 .9: Mức đóng bảo hiểm Y tế tự nguyện .10: Phân loại và số lượng cơ sở kinh doanh thuốc tại Việt Nam.11: Chi phí bình quân khám, chữa bệnh BHYT năm 1999 .12: Chi phí bình quân khám, chữa bệnh BHYT năm 2006 .1: Sự hợp nhất giữa các doanh nghiệp sản xuất thuốc lớn trên thế giới (1994-1999). Các chính sách của Nhà nước tác động đến khả năng phát triển của các doanh nghiệp sản xuất thuốc chữa bệnh. 166 6 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ đầy đủ tiếng Anh Chữ đầy đủ tiếng Việt BHYT Bảo hiểm y tế BHXH Bảo hiểm xã hội Thuốc bắt buộc có đơn ETC (Drug) Ethical (Prescribtion Drug) của bác sĩ khi sử dụng Cục quản lý thuốc và FDA Food & Drug Administration thực phẩm Thực hành tốt phòng thí GLP Good Laboratory Practice Nghiệm thuốc Thực hành tốt sản xuất GMP Good Manufacturer Practice thuốc GPP Good Pharmacy Practice Thực hành tốt nhà thuốc Thực hành tốt lưu trữ GSP Good Storage Practice thuốc KCB Khám chữa bệnh Organization for Economic Tổ chức các nước hợp OECD Cooperation & Development tác phát triển kinh tế Thuốc không bắt buộc OTC (Drug) Over the Counter Drug đơn của bác sĩ khi sử dụng QLNN Quản lý nhà nước Nghiên cứu và Phát R&D Research & Development triển WHO World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới 7 LỜI MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Từ trước năm 1989, nước ta luôn nằm trong tình trạng thiếu thuốc chữa bệnh cho người. Nguyên nhân chính của tình trạng này là cơ chế bao cấp làm cho Nhà nước không đủ kinh phí để chi trả thuốc chữa bệnh cho người dân. Từ sau năm 1989, Nhà nước đã áp dụng chính sách xã hội hoá công tác y tế, mở cửa cho phép các thành phần kinh tế tham gia vào hệ thống phân phối và kinh doanh thuốc chữa bệnh nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cộng đồng. Hiện nay, một hệ thống phân phối rộng khắp trên cả nước đã được thiết lập, thuốc chữa bệnh cho người đã tương đối đầy đủ về số lượng và chủng loại.

Tuy nhiên, chúng ta lại gặp tình trạng thuốc chữa bệnh có nguồn gốc nhập khẩu đang chiếm ưu thế trên thị trường. Theo những báo cáo mới nhất của Bộ Y tế năm 2007 [12], các sản phẩm thuốc chữa bệnh dạng thành phẩm của Việt Nam chỉ chiếm khoảng 41,83% doanh số tiêu thụ thuốc tại thị trường trong nước và 90% nguyên liệu dạng bán thành phẩm để sản xuất thuốc thành phẩm phải nhập khẩu. Tình trạng này dẫn tới hệ quả là hàng năm chúng ta phải tiêu tốn rất nhiều ngoại tệ dùng cho việc nhập khẩu thuốc, người dân phải chịu giá rất cao để mua thuốc nhập khẩu, nhiều doanh nghiệp sản xuất thuốc của Việt Nam phải chịu thua lỗ và cắt giảm lao động. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, nhưng chủ yếu do các doanh nghiệp sản xuất thuốc chữa bệnh tại Việt Nam chưa có khả năng cạnh tranh ngay trên chính thị trường Việt Nam chứ chưa nói gì đến vươn ra thị trường thế giới.

Các doanh nghiệp sản xuất thuốc chữa bệnh cho người tại Việt Nam cần phát triển để chiếm lĩnh thị trường trong nước, cung cấp cho người dân những sản phẩm thuốc có chất lượng tốt, phong phú về chủng loại, giá cả hợp lý là vấn đề thu hút được sự quan tâm rất lớn không chỉ của Nhà nước Việt 8 Nam mà còn là nhu cầu cấp thiết của đông đảo người dân Việt Nam, yêu cầu này còn cấp thiết hơn nhiều khi trong giai đoạn 2003-2007, tình trạng giá cả các sản phẩm thuốc chữa bệnh có nguồn gốc nhập khẩu tăng lên không ngừng, thực sự đây là vấn đề nổi cộm và rất bức xúc mà Nhà nước Việt Nam chưa có được những biện pháp hữu hiệu để kiểm soát. Phát triển các doanh nghiệp sản xuất thuốc chữa bệnh tại Việt Nam là một trong những giải pháp hữu hiệu để giảm giá của các sản phẩm thuốc chữa bệnh nói chung trên thị trường, chủ động nguồn cung cấp thuốc chữa bệnh cho người dân, hạn chế sự phụ thuộc vào nguồn thuốc nhập khẩu, tiết kiệm ngoại tệ cho đất nước, đáp ứng nhu cầu cấp thiết của đại đa số người dân Việt Nam còn ở mức thu nhập tương đối thấp so với các nước khác trong khu vực và trên thế giới, hơn nữa còn tạo ra nhiều việc làm trong ngành sản xuất thuốc chữa bệnh, tạo đà cho phát triển ngành dược trong nước, góp phần quan trọng cho công tác chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Để thị trường thuốc Việt Nam phát triển theo xu hướng hạn chế nhập khẩu và phù hợp với quy luật của nền kinh tế thị trường nhất thiết cần đến sự phát triển nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất thuốc tại Việt Nam. Việc nâng cao được năng lực canh tranh của các doanh nghiệp sản xuất thuốc chữa bệnh cho người tại Việt Nam nói chung cần phải có được sự cải cách sâu rộng trên phạm vi toàn ngành.