Thành phần hóa học và tác dụng sinh học cây Đinh lăng (Polyscias fruticosa)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐỖ VĂN MÃI NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CÂY ĐINH LĂNG (POLYSCIAS FRUTICOSA (L.) HARMS) LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC TP. HỒ CHÍ MINH, Năm 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐỖ VĂN MÃI NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CÂY ĐINH LĂNG (POLYSCIAS FRUTICOSA (L.) HARMS) ` NGÀNH: DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN MÃ SỐ: 62720406 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRẦN CÔNG LUẬN TP. HỒ CHÍ MINH, Năm 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ nơi nào.

Tác giả luận án Đỗ Văn Mãi i MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. ii DANH MỤC CÁC BẢNG. iv DANH MỤC CÁC HÌNH. vi MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN VỀ CHI POLYSCIAS. TỔNG QUAN VỀ LOÀI POLYSCIAS FRUTICOSA. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU IN VIVO GÂY TỔN THƯƠNG GAN, THẬN. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. NGUYÊN VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH DỮ LIỆU.

THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC VÀ ĐỊNH DANH LOÀI. NGHIÊN CỨU VỀ THÀNH PHẦN HÓA HỌC.

NGHIÊN CỨU VỀ ĐỘC TÍNH CẤP VÀ TÁC DỤNG SINH HỌC. VỀ THỰC VẬT HỌC VÀ ĐỊNH DANH LOÀI. VỀ THÀNH PHẦN HÓA HỌC. VỀ ĐỘC TÍNH CẤP VÀ TÁC DỤNG SINH HỌC.

TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI .142 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .143 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐỀ TÀI .145 TÀI LIỆU THAM KHẢO .146 DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC .167 ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ đầy đủ Nghĩa Tiếng Việt ABTS 2,2’-azinobis-3-ethylbenzothiazolin- Acid 2,2’-azinobis-3- 6-sulfonic acid ethylbenzothiazolin-6-sulfonic ADN Deoxyribonucleic acid Acid deoxyribonucleic Ara α-L-Arabinopyranosyl α- L-Arabinopyranosyl BUN Blood ure nitrogen Định lượng nồng độ Urea Nitrogen trong máu n-BuOH n-Butanol n-Butanol COSY Correlation spectroscopy Phổ tương tác cpDNA Chloroplast deoxyribo nucleic acid ADN lục lạp CTAB Cetyltrimethylammonium bromide Cetyl trimethyl amonium Bromid d Doublet Đỉnh đôi DEPT Detortionless enhancement by Phổ DEPT polarization transfer dNTP 5,5’-Dithiobis-(2-nitrobenzoic acid) Acid 5,5’-Dithiobis-(2- nitrobenzoic) DPPH 1,1-Diphenyl-2-picrylhydrazyl 1,1-Diphenyl-2-picrylhydrazyl Dmax Dose maximum Liều tối đa EDTA Ethylenediaminetetracetic acid Acid ethylendiamintetracetic Et2O Diethyl ether Dietyl eter EtOAc Ethyl acetate Ethyl acetat Gal β-D-Galactopyranosyl β- D-Galactopyranosyl Glc β-D-Glucopyranosyl β- D-Glucopyranosyl GlcA β-D-Glucuronopyranosyl β- D-Glucuronopyranosyl GGT Gamma-glutamyl transpeptidase Gamma-glutamyl transpeptidase GSH Glutathione Glutathion n-He n-Hexane n-Hexan HMBC Heteronuclear multiple bond Phổ tương tác dị nhân qua nhiều nối coherence HPLC High performance liquid Sắc ký lỏng hiệu năng cao chromatography HR-ESI-MS High resolution electrospray Phổ khối lượng phun điện phân giải ionisation mass spectrometry cao HSQC Heteronuclear single quantum Phổ tương tác dị nhân qua một nối correlation iii i. Intraperitoneal inJection Tiêm phúc mạc IC50 Inhibition concentration 50% Nồng độ ức chế 50% IR Infrared Phổ hồng ngoại J Coupling constant Hằng số ghép LC/MS Liquid chromatography/ mass Sắc ký lỏng ghép khối phổ spectroscopy m Multiplet Đỉnh đa MDA Malondialdehyde Malondialdehyd MeOH Methanol Methanol Me2CO Acetone Aceton MIC Minimum inhibitory concentrations Nồng độ ức chế tối thiểu MTT 3-(4,5-Dimethylthiazol-2-yl)-2,5- 3-(4,5-Dimethylthiazol-2-yl)-2,5- diphenyltetrazolium bromide diphenyltetrazolium bromid NCBI National center for biotechnology Trung tâm Thông tin Công nghệ information sinh học Quốc gia NMR Nuclear Magnetic Resonance Cộng hưởng từ hạt nhân OCT2 Organic cation transporter 2 Chất vận chuyển cation hữu cơ 2 P53 Tuner protein p53 Gen ức chế khối u PCR Polymerase chain reaction Phản ứng chuỗi đa phân PF Polyscias fruticosa Đinh lăng rbcL Ribulose-1,5-biphosphate carboxylate Gen ribulose-1,5-biphosphat carboxylat Rha α-L-Rhamnopyranosyl α-L-Rhamnopyranosyl ROS Reactive oxygen species Gốc oxy hóa tự do Rt Retention time Thời gian lưu s Singlet Đỉnh đơn SEM Standard error of the mean Sai số chuẩn của giá trị trung bình SKLM Sắc ký lớp mỏng Sắc ký lớp mỏng t Triplet Đỉnh ba TBA Thiobarbituric acid Acid thiobarbituric TCA Tricloroacetic acid Acid tricloroacetic TLTK Tài liệu tham khảo Tài liệu tham khảo TNF-ɑ Tumor necrosis factor Yếu tố hoại tử khối u UV Ultraviolet Tử ngoại VS Vanillin sulfuric Thuốc thử VS Xyl β-D-Xylopyranosyl β-D-Xylopyranosyl iv DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Các loài thuộc chi Polyscias ở Việt Nam. Thành phần triterpenoid và saponin triterpenoid trong chi Polyscias.

Các polyacetylen được phân lập từ chi Polyscias. Thành phần chất bay hơi của chi Polyscias. Các flavonoid của chi Polyscias. Các hợp chất phenol được phân lập từ chi Polyscias.

Các sterol được phân lập từ chi Polyscias. Các ceramid, cerebrosid và hợp chất khác từ chi Polyscias. Tổng hợp tác dụng sinh học của loài P. Một số mô hình in vivo gây tổn thương thận.

Một số mô hình in vivo gây tổn thương gan. Danh mục mã hóa các mẫu Đinh lăng. Danh mục dung môi, hóa chất đã sử dụng trong nghiên cứu. Bố trí thử nghiệm tác dụng bảo vệ thận của các mẫu thử.

Bố trí thử nghiệm tác dụng bảo vệ gan của các mẫu thử. Trình tự cặp mồi rbcL sử dụng trong phản ứng PCR. Kết quả BLAST trên NCBI của trình tự đoạn gen rbcL. Ma trận khoảng cách di truyền của 10 mẫu Đinh lăng.

Kết quả thử tinh khiết của bột PFAG. Kết quả phân tích sơ bộ thành phần hóa thực vật của PFAG. Độ ẩm và hiệu suất của các cao thu được từ lá và rễ PFAG. Kết quả định tính các hợp chất trong cao lá và cao rễ của PFAG.

Thể tích chất bay hơi thu được trong lá cây Đinh lăng theo kích thước. Thành phần chất bay hơi của lá cây Đinh lăng ở các tỉnh/thành phố. Dữ liệu phổ 13C-NMR (δC, 125 MHz) hợp chất PF1, 2, 3, 4, 5, 6, 9, 1489 Bảng 3. Dữ liệu phổ 1H-NMR (δH, 500 MHz) hợp chất PF1, 2, 3, 4, 5, 6, 9, 14 90 Bảng 3.

Dữ liệu phổ 13C-NMR (125 MHz) và 1H-NMR (500 MHz) của PF7, PF8. So sánh dữ liệu phổ 13C-NMR (125 MHz) và 1H-NMR (500 MHz) của hợp chất PF10 và kaempferol-3-O-rhamnosid. So sánh dữ liệu phổ 13C-NMR (100 MHz) và 1H-NMR (400 MHz) của hợp chất PF12 và liquiritigenin. So sánh dữ liệu phổ 13C-NMR (100 MHz) và 1H-NMR (400 MHz) của hợp chất PF15 và acid (E)-3,4-dihydroxycinnamic.

So sánh dữ liệu phổ 1H-NMR (400 MHz) của hợp chất PF16 và (E)- isoferulaldehyd. So sánh dữ liệu phổ 13C-NMR (100 MHz) và 1H-NMR (400 MHz) của hợp chất PF11 và esculetin. So sánh dữ liệu phổ 13C-NMR (125 MHz) và 1H-NMR (500 MHz) của hợp chất PF13 và 6,15α-epoxy-1β, 4β-dihydroxyeudesman. Tổng hợp các hợp chất phân lập được.

Kết quả khảo sát độc tính cấp đường uống của các cao chiết. Liều thử nghiệm sinh học của các cao Đinh lăng. Hàm lượng creatinin (mg/dl) của các lô thử. Hàm lượng BUN (mg/dl) của các lô thử.

Hàm lượng MDA trong thận của các lô thử. Phân tích mô học thận chuột ở các lô. Hàm lượng MDA trong gan chuột của các lô thử nghiệm. Hàm lượng GSH trong gan chuột của các lô thử.

Phân tích mô học gan chuột ở các lô thử nghiệm .118 vi DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. Khung cơ bản và phần đường phổ biến của các saponin thuộc chi Polyscias. Cấu trúc một số chất bay hơi chiếm hàm lượng cao trong chi Polyscias 14 Hình 1. Cây Đinh lăng (Polyscias fruticosa (L.

Đặc điểm hình thái của cây Đinh lăng. Cấu tạo giải phẫu rễ cây Đinh lăng. Vi phẫu thân cây Đinh lăng. Vi phẫu cuống lá cây Đinh lăng.

Vi phẫu lá cây Đinh lăng. Bột rễ, thân và lá cây Đinh lăng. Các cấu tử trong bột rễ cây Đinh lăng. Các cấu tử trong bột thân cây Đinh lăng.

Các cấu tử trong bột lá cây Đinh lăng. Kết quả điện di ADN tổng số và sản phẩm PCR. Kết quả trình tự nucleotid của đoạn gen rbcL. Kết quả điện di ADN tổng số và sản phẩm PCR của 10 mẫu Đinh lăng.

Biểu đồ hàm lượng chất bay hơi của các mẫu lá Đinh lăng. Cấu trúc hóa học của PF9 và PF14. Các tương tác HMBC chính và cấu trúc hóa học của PF1. Các tương tác HMBC chính và cấu trúc hóa học của PF2.

Các tương tác HMBC chính và cấu trúc hóa học của PF3. Các tương tác HMBC chính và cấu trúc hóa học của PF 4. Các tương tác HMBC chính và cấu trúc hóa học của PF5. Các tương tác HMBC chính và cấu trúc hóa học của PF6.

Cấu trúc hóa học của PF7 và PF8. Các tương tác HMBC chính và cấu trúc hóa học của PF10. Các tương tác HMBC chính và cấu trúc hóa học của PF12. Cấu trúc hóa học của PF15 và PF16.

Cấu trúc của hợp chất PF11. Các tương tác HMBC chính và cấu trúc của PF13. Đại thể thận chuột của các lô thử. Đại thể gan chuột ở các lô thử nghiệm.

Vi thể mô học gan chuột ở các lô thử nghiệm (HE, 200) .119 vii DANH MỤC CÁC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1. Vị trí phân loại thực vật của chi Polyscias theo Takhtajan A. Sơ đồ chiết xuất chất bay hơi trong lá cây Đinh lăng. Sơ đồ chiết xuất và tách phân đoạn lỏng-lỏng.

Sơ đồ chiết xuất và thu cao phân đoạn từ lá PFAG. Sơ đồ chiết xuất và thu cao phân đoạn từ rễ PFAG. Sơ đồ phân lập các hợp chất PF7, 8, 9 từ cao diethyl ether. Sơ đồ phân lập các hợp chất PF10-16 từ cao Et2O.

Sơ đồ phân lập hợp chất PF8 từ cao EtOAc. Sơ đồ phân lập các hợp chất PF1, 2, 3, 4, 5, 6 từ cao n-BuOH .80 1 MỞ ĐẦU Trong những năm gần đây, thế giới có xu hướng quay về với nguồn dược liệu thiên nhiên do phát hiện nhiều tác dụng không mong muốn của nhiều loại thuốc được sản xuất bằng con đường tổng hợp hóa học. Đặc biệt các dược liệu có tác dụng bổ, tăng lực, chống stress được chú ý do đời sống người dân ngày càng được nâng cao nên nhu cầu bảo vệ, nâng cao sức khỏe được xã hội quan tâm. Nhân sâm là vị thuốc bổ đã được nhân dân tín nhiệm lâu đời.

Hơn nữa, trong những năm gần đây tác dụng bảo vệ gan, thận của Nhân sâm trước ảnh hưởng của thuốc hóa trị đang được các nhà nghiên cứu quan tâm và chứng minh [105], [115], [180]. Tuy nhiên, Nhân sâm khó trồng, hiếm, giá thành cao nên trong khoảng 50 năm qua các nhà khoa học trong và ngoài nước luôn tìm kiếm những loài dược liệu khác thuộc họ Nhân sâm để thay thế một số tác dụng mang lại từ Nhân sâm, trong đó có những cây thuộc chi Polyscias.