Luận án tiến sĩ: Tác dụng bảo vệ gan thận của bí kỳ nam (Hydnophytum formicarum) - Đại học Y Dược TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH MAI NGUYỄN NGỌC TRÁC NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG DƯỢC LÝ HƯỚNG BẢO VỆ GAN, THẬN CỦA BÍ KỲ NAM (Hydnophytum formicarum Jack., Rubiaceae) LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC TP. HỒ CHÍ MINH, Năm 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH MAI NGUYỄN NGỌC TRÁC NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG DƯỢC LÝ HƯỚNG BẢO VỆ GAN, THẬN CỦA BÍ KỲ NAM (Hydnophytum formicarum Jack., Rubiaceae) NGÀNH: DƯỢC LÝ – DƯỢC LÂM SÀNG MÃ SỐ: 62720405 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN PHƯƠNG DUNG TP. HỒ CHÍ MINH, Năm 2020 luan an MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.ii DANH MỤC CÁC BẢNG. iii DANH MỤC CÁC HÌNH. iv DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ. v MỞ ĐẦU CHƯƠNG 1.

GAN VÀ TRESS OXY HÓA. THẬN VÀ STRESS OXY HÓA. CÁC MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG BẢO VỆ GAN. CÁC MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG BẢO VỆ THẬN.

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. DUNG MÔI , HÓA CHẤT VÀ TRANG THIẾT BỊ, DỤNG CỤ. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU THỐNG KÊ.

ĐỊNH DANH LOÀI BÍ KỲ NAM. CHIẾT XUẤT VÀ SÀNG LỌC CÁC CAO TOÀN PHẦN BÍ KỲ NAM. CHIẾT XUẤT VÀ KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG CAO CỒN 50%. CÁC CAO PHÂN ĐOẠN VÀ HOẠT TÍNH CAO PHÂN ĐOẠN.

ĐỘC TÍNH CẤP ĐƯỜNG UỐNG CỦA CAO CỒN 50%. TÁC ĐỘNG BẢO VỆ GAN CỦA BÍ KỲ NAM. TÁC ĐỘNG BẢO VỆ THẬN CỦA BÍ KỲ NAM. ĐỘC TÍNH BÁN TRƯỜNG DIỄN ĐƯỜNG UỐNG CỦA CAO CỒN 50% BÍ KỲ NAM .117 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.148 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ nơi nào.

Tác giả luận án Mai Nguyễn Ngọc Trác luan an ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH – VIỆT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ADH Alcohol dehydrogenase Dehydrogenase rượu AND Deoxyribonucleic acid Acid deoxyribonucleic AIN Acute intersititial nephritis Viêm ống thận mô kẽ cấp AKI Acute kidney injury Tổn thương thận cấp ALD Alcoholic liver disease Bệnh gan do rượu ALDH Aldehyde dehydrogenase Aldehyd dehydrogenase ALT Alanine aminotransferase Alanin aminotransferase AO Acridine orange Acridin cam ARE Antioxidant response element Yếu tố đáp ứng chống oxy hóa ARF Acute renal failure Suy thận cấp ARN Ribonucleic acid Acid ribonucleic AST Aspartate aminotransferase Aspartat aminotransferase ATN Acute tubular necrosis Hoại tử ống thận cấp BSA Bovine Serum Abumin Albumin huyết thanh bò CAT Catalase Catalase CCl4 Carbon tetrachloride Cacbon tetraclorua CKD Chronic kidney disease Bệnh thận mãn CYP Cytochrome Cytochrom DAMPS Damage-associated molecular patterns Thành phần phân tử đi kèm tổn thương DCM Dichloromethane Dichloromethan DMSO Dimethyl sulfoxide Dimethyl sulfoxit DPPH 1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl 1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl DTNB 5,5’-Dithio-bis-(2-nitrobenzoic acid) Acid 5,5’-dithio-bis-(2- nitrobenzoic) EDTA Ethylene Diamine Tetracetic Acid Acid Ethylen Diamin Tetracetic luan an ii EGCG Epigallocatechin gallate Epigallocatechin gallat EMEM Eagle's Minimum Essential Medium Môi trường thiết yếu tối thiểu của Eagle EPO Erythropoietin Erythropoietin ERA-EDTA European Renal Association - Tổ chức cấy ghép, lọc thận – Hiệp European Dialysis and Transplant hội thận Châu Âu Association ERK Extracellular signal-regulated kinase Kinase điều hòa tín hiệu ngoại bào EtOAc Ethyl acetate Ethyl acetat GPx Glutathione peroxidase Glutathion peroxidase GSH Glutathione Glutathion GGT Gamma-glutamyl transpeptidase Gamma-glutamyl transpeptidase Hb Hemoglobin Hemoglobin HCC Hepatocellular carcinoma Ung thư biểu mô tế bào gan HE Hematoxylin Eosin Hematoxylin Eosin HO-1 Heme oxygenase-1 Heme oxygenase-1 HSOS Hepatic sinusoidal obstruction Hội chứng tắc nghẽn xoang gan syndrome HTCO Hoạt tính chống oxy hóa IL Interleukin Interleukin iNOS Inducible nitric oxide synthase Cảm ứng tổng hợp nitric oxid I. Intraperitoneal injection Tiêm phúc mô ISN International Society of Nephrology Hiệp hội thận quốc tế Keap1 Kelch-like ECH-associated protein 1 Protein liên kết với ECH giống như Kelch 1 LDH Lactate dehydrogenase Lactat dehydrogenase MAPK Mitogen-activated protein kinase Protein kinase hoạt hóa phân bào MDA Malondialdehyde Malondialdehyd luan an ii MTT 3-(4,5-Dimethyl-thiazol-2-yl)-2,5- 3-(4,5-Dimethyl-thiazol-2-yl)-2,5- Diphenyltetrazolium bromide Diphenyltetrazolium bromid) NAC N-acetyl cysteine N-acetyl cystein NAFLD Non-alcoholic fatty liver disease Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu NADH Nicotinamide adenine dinucleotide Nicotinamid adenin dinucleotid NALFD Nonalcoholic fatty liver disease Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu NAPQ1 N-acetyl-p-benzoquinone imine N-acetyl-p-benzoquinon imin NF-κB Nuclear Factor-kappa B Yếu tố nhân kappa B NMR Nuclear Magnetic Resonance Cộng hưởng từ hạt nhân NOQ1 NAD(P)H-quinone oxidoreductase 1 NAD(P)H-quinon oxidoreductase 1 Nrf2 Nuclear erythroid 2-related factor Yếu tố liên quan nhân erythroid 2 NSAID Non-steroidal anti-inflammatory drug Thuốc kháng viêm không steroid OD Optical Density Mật độ quang P. Per os Đường uống PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng chuỗi trùng hợp PEG Polyethylene glycol Polyethylen glycol PVDF Polyvinylidene difluoride Polyvinyliden difluorid rbcL Ribulose-1,5-biphosphate carboxylate Gen ribulose-1,5- biphosphat carboxylat RNS Reactive nitrogen species Các gốc chứa ni tơ hoạt động ROS Reactive oxygen species Các gốc chứa oxy hoạt động S. Subcutaneous Dưới da SOD Superoxide Superoxid TAA Thioacetamide Thioacetamid TGF Transforming growth factor Yếu tố tăng trưởng TNB 5'- Thio - 2-nitrobenzoic acid Acid 5'- Thio - 2-nitrobenzoic TNF-α Tumor necrosis factor Yếu tố hoại tử khối u WHO World Health Organisation Tổ chức Y tế Thế giới luan an iii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1 Các nguyên tố vô cơ có trong Bí kỳ nam .2 Hoạt tính kháng khuẩn của Bí kỳ nam .3 Một số mô hình in vitro gây tổn thương gan bởi CCl4 tế bào HepG2 .4 So sánh các mô hình đánh giá tác động bảo vệ gan .5 Một số mô hình in vivo gây tổn thương gan bởi CCl4 .6 Một số nghiên cứu trên mô hình in vitro gây độc tế bào thận .7 Một số nghiên cứu trên mô hình in vivo gây độc thận .1 Danh mục dung môi, hóa chất đã sử dụng trong nghiên cứu .2 Danh mục thiết bị đã sử dụng trong nghiên cứu .1 Trình tự cặp mồi rbcL sử dụng trong phản ứng PCR .2 Kết quả phân tích sơ bộ thành phần hóa học dược liệu Bí kỳ nam .3 Độ ẩm và độ tro của dược liệu Bí kỳ nam .4 Hàm lượng polyphenol toàn phần của dược liệu Bí kỳ nam .5 Phương trình tuyến tính, IC50 của các cao Bí kỳ nam (DPPH) .6 Phương trình tuyến tính, IC50 của các cao Bí kỳ nam (MDA) .7 Hoạt tính của cao Bí kỳ nam đối với sự tăng trưởng các dòng tế bào .8 Giá trị hồi quy đa thức và IC50 các cao toàn phần Bí kỳ nam.9 Độ ẩm và độ tro của cao cồn 50% từ thân củ Bí kỳ nam .10 Giá trị IC50 của các cao phân đoạn Bí kỳ nam (DPPH) .11 Giá trị IC50 của các cao phân đoạn Bí kỳ nam (MDA).12 Tác động của Bí kỳ nam lên sự tăng trưởng của tế bào gan HepG2 .13 Tác động của Bí kỳ nam phòng ngừa ức chế tăng trưởng tế bào gan HepG2 do CCl4 gây ra .14 Tác động của Bí kỳ nam phòng ngừa tình trạng hoại tử tế bào gan HepG2 do CCl4 gây ra .15 Trọng lượng chuột trong khảo sát tác động bảo vệ gan của Bí kỳ nam .16 Hoạt tính TNF-α trong khảo sát tác động bảo vệ gan của Bí kỳ nam .17 Kết quả vi thể gan chuột trong thử nghiệm bảo vệ gan của Bí kỳ nam.96 luan an iii Bảng 3.18 Tác động của cisplatin ở các nồng độ và thời gian xử lý khác nhau lên tế bào HEK 293 nuôi cấy ở các mật độ khác nhau .19 Tác động của cisplatin 25 µM sau 24 giờ xử lý lên tế bào HEK 293.20 Tác động của Bí kỳ nam lên sự tăng trưởng của tế bào HEK 293 .21 Tác động phòng ngừa sự ức chế tăng trưởng tế bào thận HEK 293 do cisplatin gây ra .22 Tác động của Bí kỳ nam phòng ngừa hoại tử tế bào thận HEK 293 do cisplatin gây ra .23 Trọng lượng cơ thể chuột trong tác động bảo vệ thận của Bí kỳ nam .24 Nồng độ ure và creatinin máu trong khảo sát tác động bảo vệ thận của Bí kỳ nam .25 Hàm lượng GSH thận trong khảo sát tác động bảo vệ thận in vivo .26 Vi thể thận chuột trong khảo sát tác động bảo vệ thận của Bí kỳ nam .27 Trọng lượng chuột trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn .28 Tác động của cao cồn 50% Bí kỳ nam lên các chỉ số hồng cầu trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn .29 Tác động của cao cồn 50% Bí kỳ nam lên các chỉ số bạch cầu trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn .30 Tác động của cao cồn 50% Bí kỳ nam lên các chỉ số tiểu cầu trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn .31 Tác động của cao cồn 50% Bí kỳ nam lên các chỉ số chức năng gan và thận trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn .115 luan an iv DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1 Các chi Tổ kiến thuộc họ Rubiaceae .2 Vị trí phân loại của Bí kỳ nam.

Bí kỳ nam (H. Bí kỳ nam (H.) và Kỳ nam gai (M. Một số hợp chất phân lập từ Bí kỳ nam .7 Mối tương quan giữa stress oxy hóa và viêm. Cấu trúc vùng của Keap1.

Cấu trúc vùng của Nrf2 .10 Vai trò của Nrf2 trong cơ chế điều hòa stress oxy hóa .11 Cấu tạo gan .12 Cấu trúc thận và nephron .13 Stress oxy hóa và viêm trong cơ chế tổn thương gan do CCl4 .14 Tế bào HEK 293 nhuộm miễn dịch huỳnh quang và trong môi trường .15 Stress oxy hóa và viêm trong tổn thương thận do cisplatin .1 Sơ đồ tiến hành nghiên cứu .1 Bí kỳ nam .2 Cấu tạo giải phẫu rễ Bí kỳ nam .3 Cấu tạo giải phẫu thân Bí kỳ nam .4 Cấu tạo giải phẫu lá Bí kỳ nam .5 Bột thân củ Bí kỳ nam .6 Kết quả điện di ADN mẫu lá tươi Bí kỳ nam và sản phẩm PCR .7 Kết quả định tính polyphenol dược liệu Bí kỳ nam .8 Các cao toàn phần từ thân củ Bí kỳ nam.9 Cao cồn 50% từ thân củ Bí kỳ nam.10 Cấu trúc của hợp chất BK1 (a) và BK2 (b) .11 Tế bào HepG2 sau 24 giờ xử lý .87 luan an iv Hình 3.12 Tác động phòng ngừa tăng sinh gốc tự do tế bào gan HepG2 gây ra bởi CCl4 của các mẫu thử Bí kỳ nam .13 Tác động của Bí kỳ nam kích hoạt protein Nrf2 ở tế bào HepG2 .14 Hoạt tính AST, ALT trong tác động bảo vệ gan của Bí kỳ nam.15 Hoạt tính LDH trong khảo sát tác động bảo vệ gan của Bí kỳ nam .16 Hàm lượng GSH gan trong khảo sát tác động bảo vệ gan in vivo của Bí kỳ nam do CCl4 gây ra .17 Hàm lượng MDA gan trong khảo sát tác động bảo vệ gan in vivo của Bí kỳ nam do CCl4 gây ra .