Luận án: Tác dụng điều hòa lipid máu của bột sấy phun bụp giấm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG ĐIỀU HÒA LIPID MÁU CỦA CHẾ PHẨM TỪ BỘT SẤY PHUN ĐÀI HOA CỦA CÂY BỤP GIẤM (Hibiscus sabdariffa L , Malvaceae) LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC TP HỒ CHÍ MINH, 2022 1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG ĐIỀU HÒA LIPID MÁU CỦA CHẾ PHẨM TỪ BỘT SẤY PHUN ĐÀI HOA CỦA CÂY BỤP GIẤM (Hibiscus sabdariffa L , Malvaceae) TRÊN CHUỘT NHẮT NGÀNH: DƯỢC LÝ – DƯỢC LÂM SÀNG MÃ SỐ: 62720405 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS TP HỒ CHÍ MINH, 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ nơi nào Tác giả luận án MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ THUẬT NGỮ ANH – VIỆT i DANH MỤC CÁC BẢNG iii DANH MỤC CÁC HÌNH vi MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG I TỔNG QUAN 3 1 1 Rối loạn lipid máu 3 1 2 Bụp giấm (Hibiscus sabdariffa L , Malvaceae) 36 1 3 Phương pháp nghiên cứu tác dụng của thuốc lên chuyển hóa lipid 44 CHƯƠNG II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP 51 2 1 Đối tượng nghiên cứu 51 2 3 Phương pháp nghiên cứu 53 2 4 Phương pháp thống kê, xử lý số liệu 70 CHƯƠNG III KẾT QUẢ 71 3 1 Xác định liều có tác dụng điều hòa lipid máu của bột sấy phun từ đài hoa của cây Bụp giấm 71 3 2 Xác định quy trình bào chế, tiêu chuẩn cơ sở và độ ổn định của cốm Bụp giấm từ Bột sấy phun đài hoa Bụp giấm 74 3 3 Tác dụng của cốm Bụp giấm trên một số gen điều hòa chuyển hóa lipid 90 3 4 Tác dụng điều hòa lipid máu và tác dụng dự phòng gan nhiễm mỡ của cốm Bụp giấm trên chuột nhắt trắng 96 3 5 Độc tính cấp và độc tính bán trường diễn của cốm Bụp giấm trên chuột nhắt 106 CHƯƠNG IV BÀN LUẬN 114 4 1 Liều có tác dụng của bột sấy phun từ đài hoa Bụp giấm 114 4 2 Cốm Bụp giấm 116 4 3 Tác dụng của cốm Bụp giấm trên một số gen điều hòa chuyển hóa lipid 121 4 4 Tác dụng điều hòa rối loạn lipid máu và dự phòng gan nhiễm mỡ không do rượu của cốm Bụp giấm 127 4 5 Độc tính của cốm Bụp giấm trên chuột nhắt 132 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 135 Kết luận 135 Kiến nghị 137 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ THUẬT NGỮ ANH – VIỆT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ALP Alkaline phosphatase Alkaline phosphatase ALT Alanine transaminase Alanine transaminase AMPK 5’adenosine Adenosin 5 monophosphat monophosphate-activated kích hoạt bởi protein kinase protein kinase AST Aspartate transaminase Aspartate transaminase BG Hibiscus Bụp giấm BSP Spray drying powder Bột sấy phun BTMXV Atherosclerotic Bệnh tim mạch xơ vữa cardiovascular disease CVD Cardiovascular disease Bệnh tim mạch CE Cholesterol ester Cholesterol ester DĐVN Vietnamese Pharmacopoeia Dược điển Việt Nam GAPDH Glyceraldehyde 3-phosphate Enzym Glyceraldehyd 3- dehydrogenase phosphat dehydrogenase HDL High density lipoprotein Lipoprotein tỷ trọng cao HMGCR HMG coenzym reductase HMG coenzym reductase IDL Intermediate density Lipoprotein tỷ trọng trung lipoprotein gian LD50 Lethal dose 50 Liều làm chết 50% động vật thử nghiệm LDL Low density lipoprotein Lipoprotein tỷ trọng thấp LDLR Low density lipoprotein Thụ thể LDL receptor LPL Lipoprotein lipase Lipoprotein lipase ii LRP LDL receptor related protein Protein liên quan thụ thể lipoprotein tỷ trọng thấp LXR Liver X receptor Thụ thể X của gan NAFLD Non-alcoholic fatty liver Bệnh gan nhiễm mỡ không disease do rượu NASH Non-alcoholic Viêm gan nhiễm mỡ không steatohepatitis do rượu NHANES National health and nutrition Khảo sát nghiên cứu về sức examination survey khỏe và dinh dưỡng quốc gia PCSK9 Proprotein converse Proprotein converse subtilisin/kexin 9 subtilisin/kexin 9 PL Appendix Phụ lục PP Phospholipid Phospholipid RLLM Dyslipidemia Rối loạn lipid máu SREBP Sterol regulatory element – Yếu tố gắn protein điều hòa binding protein sterol TG Triglyceride Triglycerid THA Hypertension Tăng huyết áp VLDL Very lowdensity lipoprotein Lipoprotein tỷ trọng rất thấp iii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1 1 Đặc điể m c ủ a các thuốc statin 20 Bảng 1 2 Phân loại các thuốc statin 20 Bảng 1 3 Một số dược liệu được sử dụng dự phòng và điều trị rối loạn lipid máu 29 Bảng 1 4 Một số bài thuốc (công thức phối hợp) được sử dụng dự phòng và điều trị rối loạn lipid máu 31 Bảng 1 5 Một số nghiên cứu đánh giá tác động của thuốc lên quá trình chuyển hóa lipid mức độ phân tử và tế bào 45 Bảng 1 6 Một số mô hình gây tăng lipid máu bằng chế độ ăn 47 Bảng 1 7 Một số mô hình gây tăng lipid máu bằng tyloxapol (triton WR-1339) 48 Bảng 2 1 Các công thức bào chế được khảo sát 56 Bảng 2 2 Các chỉ tiêu thử nghiệm trong theo dõi độ ổn định 61 Bảng 2 3 Theo dõi độ ổn định ở điều kiện lão hóa cấp tốc 61 Bảng 2 4 Theo dõi độ ổn định ở điều kiện thường 61 Bảng 2 5 Trình tự các nucleotid của các mồi (primer) 63 Bảng 3 1 Nồng độ lipid máu của các lô thử nghiệm tại thời điểm ban đầu 71 Bảng 3 2 Kết quả khảo sát các công thức phối hợp bào chế cốm Bụp giấm 75 Bảng 3 3 Độ ẩm của cốm Bụp giấm 77 Bảng 3 4 Độ đồng đều khối lượng của cốm Bụp giấm 77 Bảng 3 5 Độ tan của chế phẩm cốm Bụp giấm 78 Bảng 3 6 Phản ứng thay đổi màu trong các môi trường của anthocyanin 79 Bảng 3 7 Hàm lượng hoạt chất trong 3 lô cốm Bụp giấm 82 Bảng 3 8 Các thông số sắc ký ứng với đỉnh delphinidin-3-O-sambubiosid trong 6 lần tiêm mẫu liên tiếp 82 Bảng 3 9 Các thông số sắc ký ứng với đỉnh cyanidin-3-O-sambubiosid trong 6 lần tiêm mẫu liên tiếp 83 iv Bảng 3 10 Kết quả diện tích đỉnh theo nồng độ delphinidin-3-O-sambubiosid và cyanidin-3-O-sambubiosid 84 Bảng 3 11 Kết quả đánh giá độ lặp lại quy trình định lượng delphinidin-3-O- sambubiosid và cyanidin-3-O-sambubiosid trong cốm Bụp giấm 85 Bảng 3 12 Kết quả độ đúng của quy trình định lượng delphinidin-3-O- sambubiosid và cyanidin-3-O-sambubiosid trong cốm Bụp giấm 86 Bảng 3 13 Kết quả theo dõi độ ổn định của cốm Bụp giấm ở điều kiện lão hóa cấp tốc 87 Bảng 3 14 Kết quả định lượng cốm Bụp giấm ở thời điểm ban đầu 87 Bảng 3 15 Kết quả theo dõi độ ổn định của cốm Bụp giấm ở điều kiện bảo dài hạn 88 Bảng 3 16 Kết quả định lượng cốm Bụp giấm ở thời điểm sau 6 tháng 89 Bảng 3 17 Kết quả định lượng cốm Bụp giấm ở thời điểm sau 12 tháng 89 Bảng 3 18 Phần trăm gây độc của các mẫu trên dòng tế bào ung thư gan Hep G2 ở các nồng độ khác nhau được xác định bằng phương pháp SRB 90 Bảng 3 19 Sự thay đổi biểu hiện các gene của các mẫu 94 Bảng 3 20 Nồng độ lipid máu của các lô thử nghiệm tại thời điểm ban đầu 96 Bảng 3 21 Nồng độ lipid máu của các lô trong thử nghiệm tại thời điểm ban đầu 99 Bảng 3 22 Nồng độ lipid máu của các lô trong thử nghiệm sau 8 tuần gây bệnh bằng dung dịch giàu lipid 99 Bảng 3 23 Nồng độ lipid máu của các lô trong thử nghiệm tại thời điểm ban đầu 102 Bảng 3 24 Kết quả thử nghiệm độc tính cấp của cốm Bụp giấm 106 Bảng 3 25 Kết quả theo dõi cân nặng của các lô trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn 107 Bảng 3 26 Chỉ số xét nghiệm sinh hóa sau 6 tuần của các lô chuột trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn 110 v Bảng 3 27 Chỉ số xét nghiệm sinh hóa sau 12 tuần của các lô chuột trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn 110 Bảng 3 28 Chỉ số xét nghiệm huyết học sau 6 tuần của các lô chuột trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn 111 Bảng 3 29 Chỉ số xét nghiệm huyết học sau 12 tuần của các lô chuột trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn 112 vi DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1 1 Con đường chuyển hóa lipid 6 Hình 1 2 Sự điều hòa con đường mevanonate của SREBP-2 12 Hình 1 3 Chuyển hóa lipid ở gan 13 Hình 1 4 Cây Bụp giấm (Hibiscus sabdariffa L , Malvaceae) 37 Hình 1 5 Vị trí cây Bụp giấm trong bảng phân loại hệ thống thực vật 37 Hình 2 1 Đài hoa Bụp giấm 51 Hình 2 2 Hướng dẫn dự đoán tuổi thọ của thuốc theo ASEAN (2013) 60 Hình 3 1 Nồng độ lipid máu của lô bệnh lý tại thời điểm ban đầu và sau 48 giờ tiêm tyloxapol 72 Hình 3 2 Nồng độ lipid máu của các lô sau khi tiêm tyloxapol 48 giờ 73 Hình 3 4 Quy trình bào chế cốm Bụp giấm, lô nghiên cứu 76 Hình 3 4 Cốm Bụp giấm 77 Hình 3 5 Phản ứng thay đổi màu trong các môi trường của cốm Bụp giấm 79 Hình 3 6 Sắc ký đồ của cốm BG và đài hoa Bụp giấm ở UV 365 nm và dưới ánh sáng thường 81 Hình 3 7 Sắc ký đồ HPLC đánh giá tính đặc hiệu của quy trình định lượng delphinidin-3-O-sambubiosid và cyanidin-3-O-sambubiosid 83 Hình 3 9 Biểu đồ thể hiện sự tương quan giữa nồng độ và cường độ hấp thu 84 Hình 3 9 Kết quả điên di khảo sát nhiệt độ bắt cặp của mồi ở các nhiệt độ 54 o C, 57 oC, 60 oC và 63 oC bằng RT-PCR 91 Hình 3 10 Kết quả điện di khảo sát nhiệt độ bắt cặp của mồi ở các nhiệt độ 54 o C, 57 oC, 60 oC và 63 oC bằng RT-PCR (HMGCoA và AMPK) 92 Hình 3 11 Kết quả khảo sát đường cong nóng chảy của các gen LDLR, SREBP2, HMGCoA, AMPK 93 Hình 3 12 Số lần làm tăng, giảm biểu hiện gen của các mẫu thử nghiệm 95 vii Hình 3 13 Nồng độ lipid máu của lô bệnh lý không được điều trị tại thời điểm ban đầu và sau 48 giờ tiêm tyloxapol 97 Hình 3 14 Nồng độ lipid máu so với ban đầu của các lô sau 48 giờ tiêm tyloxapol 98 Hình 3 15 Nồng độ lipid máu của lô bệnh lý, không được điều trị (mg/dl) 100 Hình 3 16 Mức độ thay đổi nồng độ lipid máu của các lô trong thử nghiệm sau 1 tuần điều trị so với thời điểm sau khi gây bệnh 8 tuần 100 Hình 3 17 Nồng độ lipid máu của các lô trong thử nghiệm sau 6 tuần 102 Hình 3 18 Chỉ số lipid máu của các lô chuột trong thử nghiệm sau 4 tuần 103 Hình 3 19 Chỉ số sinh…