Luận án tiến sĩ bào chế cao khô hành đen - Đánh giá độc tính và tác dụng sinh học tại Học viện Quân y

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN HỒNG SƠN NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ, ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CAO KHÔ HÀNH ĐEN LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN HỒNG SƠN NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ, ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CAO KHÔ HÀNH ĐEN Chuyên ngành: Công nghệ dược phẩm và Bào chế thuốc Mã số: 9720202 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Hồ Anh Sơn HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi với sự hướng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hướng dẫn. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Hồng Sơn LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này, tôi luôn được sự quan tâm, hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của các thầy cô, các nhà khoa học, cùng với sự động viên của bạn bè đồng nghiệp và những người thân trong gia đình.

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng đặc biệt và biết ơn sâu sắc tới: PGS. Vũ Bình Dương PGS. Hồ Anh Sơn Những người Thầy đã tận tâm hướng dẫn, luôn động viên, khích lệ, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô, các anh chị kỹ thuật viên, các anh chị học viên, các bạn sinh viên của Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng và sản xuất thuốc, Viện Đào tạo Dược, Bộ môn Sinh lý bệnh - Học viện Quân y, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Trân trọng cảm ơn các thầy cô Viện Hóa Sinh biển, Trung tâm các phương pháp phổ ứng dụng, Viện Hóa học - Viện Hàn lâm Khoa học & Công nghệ Việt Nam đã tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, phòng Sau đại học đã quan tâm và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Học viện Quân y Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới Viện Y học cổ truyền Quân đội, các anh/chị đồng nghiệp, người thân trong gia đình và bạn bè đã luôn động viên giúp đỡ và tạo điều kiện để tôi có thể yên tâm học tập, nghiên cứu. Hà Nội, Ngày tháng năm 2023 Nguyễn Hồng Sơn MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ, ký hiệu viết tắt trong luận án Danh mục các bảng Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

TỔNG QUAN VỀ CÂY HÀNH TA. Đặc điểm thực vật và phân bố. Thành phần hóa học. Tác dụng sinh học và dược lý.

TỔNG QUAN VỀ LÊN MEN DƯỢC LIỆU. Các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình lên men dược liệu. Thay đổi về thành phần hóa học và tác dụng sinh học sau quá trình lên men dược liệu chi Allium. CÁC GIAI ĐOẠN BÀO CHẾ CAO KHÔ DƯỢC LIỆU.

Chuẩn bị dung môi, dược liệu. Chiết xuất dược liệu. Loại bớt tạp chất. Cô đặc, sấy khô.

MỘT SỐ MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG SINH HỌC. Các mô hình thực nghiệm in vivo. Các mô hình thực nghiệm in vitro. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Dược liệu nghiên cứu. Động vật thí nghiệm. Các dòng tế bào và chủng vi sinh vật kiểm định cho nghiên cứu in vitro.

Thuốc thử, hóa chất và dung môi. Thiết bị nghiên cứu. Địa điểm thực hiện nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Nghiên cứu xây dựng quy trình lên men tạo hành đen và tiêu chuẩn chất lượng hành đen. Nghiên cứu bào chế và xây dựng tiêu chuẩn cao khô hành đen. Nghiên cứu đánh giá độc tính và tác dụng sinh học của cao khô hành đen. Phương pháp xử lý số liệu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG QUY TRÌNH LÊN MEN TẠO HÀNH ĐEN VÀ TIÊU CHUẨN CHẤT LƯỢNG HÀNH ĐEN. Kết quả thẩm định phương pháp định lượng cycloalliin trong hành đen bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao. Kết quả xây dựng tiêu chuẩn cơ sở dược liệu hành ta làm nguyên liệu bào chế hành đen.

Kết quả xây dựng quy trình lên men tạo hành đen. Kết quả nghiên cứu thành phần hóa học của hành đen. Xây dựng tiêu chuẩn cơ sở của hành đen. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ VÀ XÂY DỰNG TIÊU CHUẨN CAO KHÔ HÀNH ĐEN.

Kết quả xây dựng quy trình bào chế cao khô hành đen. Kết quả xây dựng tiêu chuẩn cơ sở của cao khô hành đen. Kết quả đánh giá độ ổn định của cao khô hành đen. ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH VÀ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CAO KHÔ HÀNH ĐEN.

Kết quả đánh giá độc tính của cao khô hành đen. Kết quả đánh giá một số tác dụng sinh học của cao khô hành đen. VỀ XÂY DỰNG QUY TRÌNH LÊN MEN TẠO HÀNH ĐEN VÀ TIÊU CHUẨN CHẤT LƯỢNG HÀNH ĐEN. Về việc lựa chọn cycloalliin làm chất đánh dấu.

Về tiêu chuẩn cơ sở hành ta. Về xây dựng quy trình lên men tạo hành đen. Về nghiên cứu thành phần hóa học của hành đen. Về xây dựng tiêu chuẩn cơ sở của hành đen.

VỀ NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ VÀ XÂY DỰNG TIÊU CHUẨN CAO KHÔ HÀNH ĐEN. Về điều chế dịch chiết hành đen. Bào chế cao khô hành đen bằng phương pháp phun sấy. Xây dựng tiêu chuẩn cơ sở bột cao khô hành đen.

Đánh giá độ ổn định của cao khô hành đen. VỀ ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH VÀ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CAO KHÔ HÀNH ĐEN. Đánh giá độc tính của cao khô hành đen. Đánh giá một số tác dụng sinh học của cao khô hành đen.

148 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT STT Viết tắt Phần viết đầy đủ 1 AAS Atomic Absorption Spectrophotometric 2 ABTS 2,2′-Azino-bis(3-ethylbenzothiazolin-6-sulfonic acid) 3 ACSO S-alky(en)yl-cystein sulfoxyd 4 AE Aerosil 5 ALP Alkalin phosphatase 6 ALT Aspartate Amino Transferase Association of Official Analytical Chemists 7 AOAC (Hiệp hội các nhà hóa học phân tích chính thức) Association of Southeast Asian Nations 8 ASEAN (Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á) 9 AST Aspartate Transaminase 10 ATCC American Type Culture Collection 11 BP British Pharmacopoeia (Dược điển Anh) 13 Carbon-13 nuclear magnetic resonance 12 C-NMR (Phổ cộng hưởng từ carbon 13) 13 CI Carr's compressibility index (Chỉ số nén Carr) 14 CR/DP Chất rắn/dịch phun 15 CYC Cycloalliin 16 DĐVN Dược điển Việt Nam 17 DM/DL Dung môi/dược liệu 18 DMSO Dimethyl sulfoxyd 19 DMEM Dulbecco's Modified Eagle's Medium 20 DPPH 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl 21 ĐTĐ Đái tháo đường 22 GLUT Glucose-transporter 23 GSPC γ-glutamyl peptit 24 GS1PC γ-glutamyl-S-1-propenyl-L-cystein 1 Hydro-1 nuclear magnetic resonance 25 H-NMR (Phổ cộng hưởng từ proton) STT Viết tắt Phần viết đầy đủ 26 HDL-C High Density Lipoprotein Cholesterol Heteronuclear multiple bond correlationspectroscopy 27 HMBC (Phổ tương tác dị hạt nhân qua nhiều liên kết) High performance liquid chromatography 28 HPLC (Sắc ký lỏng hiệu năng cao) 29 HPMC E6 Hydroxypropyl methylcellulose E6 30 HSPS Hiệu suất phun sấy Half maximal inhibitory concentration 31 IC50 (Nồng độ ức chế tối đa một nửa) 32 KLRbk Khối lượng riêng biểu kiến 33 LD50 Lethal Dose 50 (Liều gây chết 50% số con vật thử) 34 LDH Lactat Dehydrogenase 35 LDL-C Low Density Lipoprotein Cholesterol 36 Mal Maltodextrin Minimum Inhibitory Concentration 37 MIC (Nồng độ ức chế tối thiểu 3-(4,5-dimethylthiazol-2-yl)-2,5-diphenyltetrazolium 38 MTT bromid 39 PVP K30 Polyvinyl pyrrolidon K30 Relative standard deviation 40 RSD (Độ lệch chuẩn tương đối) 41 SD Standard deviation (Độ lệch chuẩn) 42 SAC S-allyl-L-cystein 43 SSHL So sánh hàm lượng 44 STT Số thứ tự 45 STZ Streptozocin 46 TCCS Tiêu chuẩn cơ sở 47 TD/CR Tá dược/Chất rắn 48 USP United States Pharmacopoeia (Dược điển Mỹ) 49 WHO World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới) DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Các hợp chất flavonoid trong hành ta 5 1. Các hợp chất lưu huỳnh hữu cơ trong hành ta 11 1. Các hợp chất saponin trong hành ta 12 1.

Kết quả thử hoạt tính chống ung thư của hành đen và hành ta 26 2. Danh mục thuốc thử, hóa chất và dung môi sử dụng 38 2. Thiết bị sử dụng trong nghiên cứu 40 2. Chế độ ăn bình thường và giàu chất béo tính trên 100 g thức ăn 57 3.

Kết quả khảo sát tính tương thích của hệ thống sắc ký 61 3. Diện tích pic của dãy dung dịch cycloalliin chuẩn 63 3. Kết quả khảo sát độ lặp lại của phương pháp 64 3. Kết quả khảo sát độ đúng của hệ thống sắc ký 65 3.

Kết quả xác định hàm lượng nước của các mẫu hành ta 66 3. Kết quả xác định hàm lượng tro toàn phần của hành ta 66 3. Kết quả định lượng CYC trong các mẫu hành ta 68 3. Tóm tắt các chỉ tiêu chất lượng của hành ta 69 3.

Kết quả khảo sát ảnh hưởng của thời gian lên men 70 3. Kết quả khảo sát ảnh hưởng của độ ẩm lên men 72 3. Kết quả khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ lên men 73 3. Kết quả khảo sát ảnh hưởng của loại, nồng độ enzym và thời gian ngâm ủ 75 3.

Kết quả khảo sát ảnh hưởng của enzym protease nồng độ 0,03%, ngâm ủ trong 3 ngày đến hàm lượng CYC theo thời gian lên men 76 3. Kết quả định lượng flavonoid toàn phần 78 3. Kết quả định lượng polyphenol toàn phần 78 3. Kết quả định lượng cycloalliin 79 3.

Kết quả định lượng đường khử 79 3. Kết quả định lượng acid amin 80 3. Kết quả xác định độ ẩm hành đen 84 3. Kết quả định lượng CYC trong các mẫu hành đen 85 3.

Tóm tắt các chỉ tiêu chất lượng trong TCCS của hành đen 86 Bảng Tên bảng Trang 3. Ảnh hưởng của phương pháp chiết đến chiết xuất cycloalliin 87 3. Ảnh hưởng của dung môi đến chiết xuất cycloalliin 88 3. Ảnh hưởng của tỷ lệ dung môi/dược liệu đến chiết xuất cycloalliin 88 3.

Ảnh hưởng của số lần chiết đến chiết xuất cycloalliin 89 3. Ảnh hưởng của nhiệt độ chiết đến chiết xuất cycloalliin 90 3. Ảnh hưởng của thời gian đến chiết xuất cycloalliin 90 3. Kết quả chiết xuất hành đen quy mô 2 kg/mẻ 92 3.

Kết quả cô đặc và loại tạp cao lỏng hành đen 1:1 92 3. Thiết kế khảo sát ảnh hưởng của tá dược đến quá trình phun sấy 93 3. Ảnh hưởng của loại tá dược đến hiệu suất phun sấy 94 3.