Vai trò trí thức tinh hoa Việt Nam thời kỳ Đổi mới - Luận án TS Chính trị học

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------- NGUYỄN CẨM NGỌC VAI TRÒ CỦA TRÍ THỨC TINH HOA VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC Hà Nội - 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------- NGUYỄN CẨM NGỌC VAI TRÒ CỦA TRÍ THỨC TINH HOA VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Chuyên ngành: Chính trị học Mã số: 62312001 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Văn Khánh 2. Hoàng Chí Bảo Hà Nội - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản Luận án tiến sĩ có tiêu đề “Vai trò của trí thức tinh hoa Việt Nam trong thời kỳ đổi mới” là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Tôi chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của các thông tin, số liệu được trình bày trong luận án.

Hà Nội ngày.năm 2016 Tác giả luận án Nguyễn Cẩm Ngọc LỜI CẢM ƠN Để bản luận án này được hoàn thành, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ quan trọng của nhiều tập thể và cá nhân mà tôi muốn bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc. Đầu tiên, tôi xin cảm ơn hai giáo sư hướng dẫn khoa học của mình: GS. Nguyễn Văn Khánh và GS. Hoàng Chí Bảo.

Tôi đã học được rất nhiều từ những chỉ dẫn về chuyên môn cũng như sự lao động cần cù, nghiêm túc của các thầy. Trong những tháng ngày dài nhiều khó khăn khi viết bản luận án này, tôi đã luôn cảm thấy ấm lòng và được khuyến khích mạnh mẽ bởi sự tin tưởng gần như tuyệt đối mà các thầy đã dành cho. Tôi hiểu rằng mình cần phải cố gắng nhiều hơn để đưa ra bản thảo cuối cùng đạt được những tiêu chuẩn tương đương kỳ vọng. Bản luận án ra đời kết tinh những nỗ lực cao nhất của tôi trong việc tiếp thu những tri thức được các thầy tận tình truyền đạt là sự phản ánh đầy đủ và trọn vẹn tình cảm, sự kính trọng và lòng biết ơn của tôi đối với hai giáo sư hướng dẫn của mình.

Xin cảm ơn các học giả, các nhà khoa học, nhà quản lý và các chuyên gia độc lập - những người mà thông qua việc cung cấp tư liệu bằng các con đường trực tiếp hay gián tiếp đã giúp tôi tháo gỡ nhiều vấn đề nan giải mà tôi không thể tự mình giải quyết trong luận án này. Xin cảm ơn người thân, bạn bè và những học trò mà tôi yêu quý. Tình cảm ấm áp, chân thành và sự quan tâm, giúp đỡ kịp thời của họ trên nhiều phương diện đã giúp tôi có thêm động lực và lòng can đảm để hoàn thành công việc của mình. Xin cảm ơn gia đình - điểm tựa vững chắc nhất trong cuộc đời tôi.

Được sống và học tập trong tình yêu thương vô bờ bến và niềm tự hào của gia đình đã khiến tôi có đủ sức mạnh để vượt qua nhiều trở ngại và hiện thực hóa ước mơ thời niên thiếu của mình. Cuối cùng, xin dành lời cảm ơn đặc biệt tới chồng tôi - người đã trở thành nguồn động viên sâu sắc và liên tục đối với tôi trong một thập kỷ qua. Sự hiểu biết đáng kinh ngạc của người bạn đời trong lĩnh vực quản trị và hệ giá trị bền vững mà anh theo đuổi không chỉ giúp tôi hình thành nên nhiều ý tưởng trong luận án mà còn giúp tôi nhận ra ý nghĩa thực sự, dài lâu của việc vượt lên trên những giới hạn của bản thân để viết nên công trình tử tế nhất trong khả năng cho phép của mình. Về phương diện cá nhân, cho tới lúc này, tôi coi sự tin tưởng và tôn trọng của người bạn đời dành cho kết quả mà tôi đạt được là sự tưởng thưởng lớn nhất cho những nỗ lực của tôi trong chặng đường gian khó vừa qua.

Một lần nữa, xin trân trọng cảm ơn tất cả! Hà Nội, ngày.năm 2016 Tác giả luận án Nguyễn Cẩm Ngọc MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Nhóm nghiên cứu về trí thức và vai trò của trí thức.

Nhóm nghiên cứu về giới tinh hoa và trí thức tinh hoa. Nhóm nghiên cứu về chân dung các nhân tài Việt. Nhóm nghiên cứu về tổ chức các chuyên gia tư vấn chiến lược (think tank). Nhóm nghiên cứu về nguồn lực trí tuệ; về nhân tài, đào tạo và phát triển nhân tài ở Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Nhóm nghiên cứu về trí thức và trí thức tinh hoa. Nhóm nghiên cứu về nhân tài và tổ chức các chuyên gia tư vấn chiến lược (think tank). Kết quả đạt được của các công trình đã công bố và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA TRÍ THỨC TINH HOA TRONG XÃ HỘI. Quan niệm về trí thức và trí thức tinh hoa. Quan niệm về trí thức. Quan niệm về trí thức tinh hoa.

Trí thức tinh hoa và nhân tài. Đặc điểm của trí thức tinh hoa. Trí thức tinh hoa là người có trình độ phát triển cao về trí tuệ, có khả năng sáng tạo vượt trội đặc biệt trong các lĩnh vực của chuyên ngành. Trí thức tinh hoa là những người có phẩm chất khiêm tốn, trung thực, dũng cảm, sẵn sàng dấn thân vì sự tiến bộ của cộng đồng và gắn bó với Tổ quốc, nhân dân, dân tộc.

Trí thức tinh hoa là những người đạt được thành công nổi trội trong lĩnh vực nghề nghiệp, được giới chuyên gia và xã hội thừa nhận, tôn vinh. Con đường trở thành trí thức tinh hoa. Do tài năng thiên bẩm và sự tự rèn luyện của bản thân. Do hoàn cảnh xuất thân và tác động của thể chế chính trị đương thời.

Vai trò của trí thức tinh hoa. Tham vấn cho lãnh đạo trong việc hình thành các quyết sách chính trị. Trao truyền tri thức, phát triển giáo dục và đào tạo nhân lực, nhân tài. Sáng tạo, phát minh, tiếp nhận và chuyển giao các thành tựu tiên tiến của khoa học và công nghệ.

Kế thừa, bảo tồn, sáng tạo và phát huy các giá trị văn hóa, đặc biệt trong các lĩnh vực của văn học và nghệ thuật .62 Tiểu kết chương 2. THỰC TRẠNG VỀ VAI TRÒ CỦA TRÍ THỨC TINH HOA VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI. Khái quát về đội ngũ trí thức tinh hoa Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Nguồn gốc xã hội.

Chức danh khoa học, học vị, nơi đào tạo. Phân vùng địa lý. Lĩnh vực nghề nghiệp, cơ cấu giới. Những thành tựu trong việc thực hiện vai trò của trí thức tinh hoa Việt Nam thời kỳ đổi mới.

Là lực lượng quan trọng trong hoạch định và thực thi chính sách. Mở đường cho đổi mới tư duy, đặc biệt là tư duy kinh tế. Tham gia có hiệu quả vào chu trình chính sách và hoạt động phản biện xã hội. Là lực lượng nòng cốt trong giáo dục và đào tạo.

Phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng học sinh năng khiếu ở bậc học phổ thông. Đào tạo tài năng trẻ và nguồn nhân lực chất lượng cao ở bậc đại học và sau đại học. Là lực lượng tiên phong trong khoa học và công nghệ. Có những đóng góp quan trọng trong xây dựng và phát triển các ngành khoa học.

Phát minh, sáng tạo, làm chủ và triển khai ứng dụng nhiều thành tựu công nghệ mới vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Là lực lượng chủ yếu trong văn hóa và nghệ thuật. Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Hình thành tư duy mới, hiện đại về lĩnh vực văn học và nghệ thuật.

Những hạn chế trong việc thực hiện vai trò của trí thức tinh hoa Việt Nam thời kỳ đổi mới .112 Tiểu kết chương 3. YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA TRÍ THỨC TINH HOA VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN TIẾP THEO CỦA QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI. Nhận diện các yếu tố tác động tới việc phát huy vai trò của trí thức tinh hoa Việt Nam. Các thách thức.

Giải pháp phát huy vai trò của trí thức tinh hoa Việt Nam. Thống nhất và tạo chuyển biến nhận thức của toàn xã hội, trước hết là của nhà lãnh đạo về sự cần thiết phải phát huy vai trò của trí thức tinh hoa. Tập trung đầu tư xây dựng trường đại học nghiên cứu đẳng cấp quốc tế. Ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng “chảy máu chất xám” và có chiến lược thu hút nhân tài.133 Tiểu kết chương 4 .148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

151 TÀI LIỆU THAM KHẢO .152 PHỤ LỤC MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo kể từ 1986 đến nay đã gần 30 năm. Đổi mới đang tạo nên vóc dáng đáng tự hào của Việt Nam với kinh tế ngày càng tăng trưởng, xã hội ngày càng tốt đẹp, đời sống tinh thần ngày càng phong phú hơn. Xây đắp nên diện mạo mới này là công sức của toàn Đảng, toàn dân, trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của một bộ phận những nhà trí thức ưu tú được xem là tinh hoa của đội ngũ trí thức dân tộc.

Nhìn từ phương diện thực tiễn, có thể thấy rằng bối cảnh đương đại của quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cùng với xu hướng phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế ở Việt Nam đã khách quan hóa vai trò của trí thức tinh hoa. Hội tụ trong mình cả truyền thống và hiện đại, trí thức tinh hoa luôn hiện diện ở vị trí tiên phong trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội và có đóng góp ngoạn mục cho quá trình đổi mới. Trong những năm qua, nhờ được giải phóng mọi tiềm năng phát triển, những nhà trí thức lớn của Việt Nam đã bước qua cái ngưỡng của sự trì trệ, thiếu hụt và bế tắc; chủ động thích ứng với kinh tế thị trường, nhanh chóng tiếp cận văn minh công nghệ và tỏ rõ khả năng đi xa, tiến nhanh trong các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và công nghệ cũng như sáng tạo các giá trị tinh thần cho xã hội.