Tổ chức và hoạt động chính quyền huyện từ thực tiễn Hà Nội - Nguyễn Ngọc Việt

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN NGỌC VIỆT TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN HUYỆN TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số : 9 38 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN MINH PHƯƠNG HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan Luận án này là công trình do tôi thực hiện. Mọi số liệu, kết quả nghiên cứu đã công bố được tham khảo trong Luận án đều trung thực và trích dẫn nguồn đúng quy định. Những kết quả nghiên cứu của Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình của tác giả nào khác.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Việt MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Những công trình nghiên cứu ngoài nước. Các công trình trong nước.

Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề đặt ra tiếp tục nghiên cứu. 24 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN HUYỆN. Những vấn đề lý luận về tổ chức, hoạt động của chính quyền huyện. Điều chỉnh pháp luật về tổ chức, hoạt động của chính quyền huyện.

Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của chính quyền huyện. Tổ chức và hoạt động chính quyền huyện của một số nước trên thế giới. 66 Chương 3: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CHÍNH QUYỀN HUYỆN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến tổ chức, hoạt động chính quyền các cấp của Thành phố Hà Nội.

Thực tiễn tổ chức, hoạt động của chính quyền huyện. Kết quả, hạn chế, nguyên nhân và kinh nghiệm từ thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền huyện. 93 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN HUYỆN. Quan điểm hoàn thiện tổ chức, hoạt động của chính quyền huyện.

Các giải pháp hoàn thiện tổ chức, hoạt động của chính quyền huyện. Một số giải pháp hoàn thiện tổ chức hoạt động của chính quyền huyện, thành phố Hà Nội. Các điều kiện bảo đảm hoàn thiện tổ chức và hoạt động của chính quyền huyện. 149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CBCC : Cán bộ, công chức CCHC : Cải cách hành chính CQCM : Cơ quan chuyên môn CQĐP : Chính quyền địa phương CQTW : Chính quyền Trung ương HĐND : Hội đồng nhân dân NCS : Nghiên cứu sinh QLNN : Quản lý nhà nước TP : Thành phố TTHC : Thủ tục hành chính UBHC : Ủy ban hành chính UBMTTQ : Ủy ban Mặt trận tổ quốc UBND : Ủy ban nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trước yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN việc đổi mới mô hình tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước trở thành yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn cuộc sống. Việc đổi mới, cải cách bộ máy nhà nước dường như mới tập trung ở Trung ương, mà còn chưa quan tâm nhiều chính quyền địa phương các cấp, bảo đảm sự đồng bộ, tính thống nhất, thông suốt, hiệu lực, hiệu quả của hệ thống hành chính nhà nước.

Chính quyền huyện là bộ phận cấu thành quan trọng của hệ thống chính quyền địa phương, là cấp trung gian nối nhịp quản lý giữa chính quyền cấp tỉnh với người dân, chỉ đạo, giải quyết những công việc trong phạm vi lãnh thổ của mình. Vì vậy, năng lực, hiệu lực và hiệu quả hoạt động của chính quyền huyện trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống dân sinh, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, bảo đảm sự ổn định của hệ thống chính trị. Thực tiễn cho thấy ở đâu chính quyền huyện phát huy được vai trò thì những chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống của người dân, ngược lại chính quyền huyện yếu là địa bàn đó sẽ nảy sinh nhiều vấn đề dân sinh bức xúc, xã hội mất ổn định. Chính vì vậy, từ khi khai sinh Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến nay Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc củng cố, hoàn thiện bộ máy chính quyền địa phương.

Văn kiện Đại hội XI, XII của Đảng đã xác định nhiệm vụ đánh giá mô hình CQĐP hiện nay và xác định mô hình phù hợp là hết sức quan trọng trong quá trình phát triển của đất nước [20], [21]. Đối với TP. Hà Nội là Thủ đô của cả nước, cùng với việc phát triển đô thị thì chính quyền huyện trực thuộc vẫn rất lớn với 17 huyện, 01 thị xã/30 đơn vị; là nơi luôn quan tâm có nhiều đổi mới cả trong tổ chức, quản lý kinh tế, văn hóa, xã hội và cải cách hành chính, đặc biệt chú trọng việc xây dựng nông thôn mới; Quan tâm chú trọng xây dựng chính quyền huyện vững mạnh. Tuy nhiên, trước yêu cầu cải cách hành chính nhà nước, hội nhập quốc tế và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, bộ máy chính quyền địa 1 phương nói chung, chính quyền cấp huyện nói riêng trong thời gian qua còn nhiều những hạn chế, bất cập, Đó là: cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hiện nay còn chưa có sự phân cấp rõ ràng về trách nhiệm, quyền hạn; hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền huyện chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra; Như tại Thủ đô Hà Nội, cơ cấu chính quyền 12 Quận cũng giống 18 huyện, thị xã; bộ máy chính quyền huyện cơ cấu HĐND và UBND nhưng thực tế HĐND không phát huy hiệu quả, UBND với nhiều các phòng chuyên môn số lượng biên chế nhiều nhưng tính thông suốt, hiệu lực hiệu quả chưa cao; Tính minh bạch, dân chủ trong bộ máy chính quyền địa phương chưa được đề cao, mối quan hệ giữa các cấp chính quyền vẫn còn biểu hiện của cơ chế “xin cho” làm hạn chế sự chủ động, sáng tạo của chính quyền địa phương cấp dưới; đội ngũ CBCC chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý nhà nước, còn tình trạng lãng phí, quan liêu, tham nhũng… Đồng thời, cơ chế quản lý kinh tế - xã hội được đổi mới theo hướng chính quyền các cấp giảm dần sự can thiệp vào sản xuất kinh doanh của người dân, doanh nghiệp, tập trung vào thực hiện tốt hơn nhiệm vụ quản lý nhà nước trên địa bàn; theo đó, thẩm quyền của chính quyền tỉnh và ở cơ sở được tăng cường, chính quyền huyện chủ yếu tổ chức thực hiện các quyết định của cấp trên và chỉ đạo, hướng dẫn hoạt động chính quyền xã.

Do chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của chính quyền huyện thay đổi, HĐND huyện không còn phải làm nhiều công việc thực hiện chức năng đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân trên địa bàn như trước nữa, UBND huyện với tính chất là cánh tay “nối dài” của cơ quan hành chính cấp tỉnh để giải quyết các nhiệm vụ về hành chính và công việc của người dân theo quy định của pháp luật. Do vậy, Đảng và Nhà nước ta đã tiến hành thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường ở 10 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương với mong muốn tiến tới giảm bớt một cấp CQĐP. Trong bối cảnh đó, Hiến pháp năm 2013 quy định về tổ chức chính quyền địa phương tại chương IX có nhiều nội dung mới so với các quy định 2 của Hiến pháp năm 1992 (được sửa đổi, bổ sung năm 2001). Trên cơ sở đó, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 đã cụ thể hóa về CQĐP ở các đơn vị hành chính và cấp chính quyền được tổ chức hợp lý [98].

Đồng thời, Nghị quyết số 18 -NQ/TW ngày 25/10/2016 Hội nghị Trung ương 6 khóa XII về một số vấn đề tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả đã chỉ rõ: “…Sự phối hợp giữa các cấp, các ngành, các địa phương có lúc, có nơi thiếu chặt chẽ. Chưa quy định thấy rõ tính đặc thù để phân biệt chính quyền đô thị, nông thôn, hải đảo. Các đơn vị hành chính địa phương nhìn chung quy mô nhỏ, nhiều đơn vị không bảo đảm tiêu chuẩn theo quy định, nhất là cấp huyện, cấp xã…” và đề ra giải pháp rà soát, bổ sung, hoàn thiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương, quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của chính quyền cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã; quy định rõ cơ chế phân cấp, uỷ quyền và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khi được phân cấp, uỷ quyền giữa các cấp chính quyền địa phương. Hiện nay, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Nội vụ đã ban hành Kế hoạch số 1547 /KH-BNV ngày 13/4/2018 xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Xuất phát từ những điều đó, Nghiên cứu sinh chọn đề tài “Tổ chức và hoạt động của chính quyền huyện từ thực tiễn thành phố Hà Nội” làm luận án tiến sĩ luật học. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích của luận án là trên cơ sở phân tích làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền huyện, từ đó đề xuất với Đảng và nhà nước quan điểm và giải pháp tiếp tục sửa đổi, bổ sung những quy định của pháp luật để hoàn thiện tổ chức, hoạt động của chính quyền huyện ở nước ta đáp ứng yêu cầu cải cách bộ máy nhà nước; nâng cao hiệu lực hiệu quả trong quản lý nhà nước của chính quyền huyện. Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa phân tích làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức và hoạt động của chính quyền huyện ở nước ta - Khảo sát, đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của của chính quyền huyện, thành phố Hà Nội chỉ ra những kết quả, hạn chế và nguyên nhân.

- Đề xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của chính quyền huyện ở nước ta trong giai đoạn hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận, điều chỉnh pháp luật gắn với thực tiễn về tổ chức và hoạt động của chính quyền huyện. Phạm vi nghiên cứu Về không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu các huyện trên địa bàn TP.

Hà Nội, có tham khảo một số mô hình CQĐP của một số nước trên thế giới.