Tác động của phân hóa giàu nghèo đến xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc Việt Nam hiện nay

BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ  Là TRỌNG ĐẠI T¸C §éNG CñA PH¢N HãA GIµU - NGHÌO §ÕN X¢Y DùNG KhèI §¹I §OµN KÕT TOµN D¢N TéC ë VIÖT NAM HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHỦ NGHĨA Xà HỘI KHOA HỌC HÀ NỘI - NĂM 2023 BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ  Là TRỌNG ĐẠI T¸C §éNG CñA PH¢N HãA GIµU - NGHÌO §ÕN X¢Y DùNG KhèI §¹I §OµN KÕT TOµN D¢N TéC ë VIÖT NAM HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHỦ NGHĨA Xà HỘI KHOA HỌC Mã số: 922 90 08 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.TS LÊ XUÂN THỦY 2. TS TRẦN VIỆT HƯNG HÀ NỘI - NĂM 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu hoàn toàn độc lập. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lã Trọng Đại MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU 5 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 11 1.

Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài có liên quan đến đề tài luận án 11 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước có liên quan đến đề tài luận án 18 1. Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu 25 Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA PHÂN HÓA GIÀU - NGHÈO ĐẾN XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TỘC Ở VIỆT NAM 35 2. Phân hóa giàu - nghèo và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở Việt Nam 35 2.

Quan niệm, nội dung và tính quy luật tác động của phân hóa giàu - nghèo đến xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở Việt Nam 55 Chương 3 THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA PHÂN HÓA GIÀU - NGHÈO ĐẾN XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TỘC Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA HIỆN NAY 81 3. Thực trạng tác động của phân hóa giàu - nghèo đến xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở Việt Nam hiện nay 81 3. Nguyên nhân và một số vấn đề đặt ra cần phải giải quyết hiện nay 101 Chương 4 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT TÁC ĐỘNG CỦA PHÂN HÓA GIÀU - NGHÈO ĐẾN XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TỘC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 124 4. Định hướng giải quyết tác động của phân hóa giàu - nghèo đến xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở Việt Nam hiện nay 125 4.

Giải pháp giải quyết tác động của phân hóa giàu - nghèo đến xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở Việt Nam hiện nay 138 KẾT LUẬN 180 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 182 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 183 PHỤ LỤC 199 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT 1 Chính trị - xã hội CT-XH 2 Chủ nghĩa xã hội CNXH 3 Đại đoàn kết toàn dân tộc ĐĐKTDT 4 Kinh tế - xã hội KT-XH 5 Phân hóa giàu - nghèo PHGN 6 Xã hội chủ nghĩa XHCN 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Đại đoàn kết toàn dân tộc là truyền thống quý báu, là cội nguồn sức mạnh của dân tộc Việt Nam. Trong suốt quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước, sức mạnh đại đoàn kết chính là điểm tựa và động lực để dân tộc ta vượt qua mọi khó khăn, thách thức, chiến thắng thiên tai, địch họa, bảo vệ non sông bờ cõi, giữ gìn bản sắc văn hóa. Kế thừa, phát huy truyền thống quý báu đó, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã luôn quan tâm đến vấn đề xây dựng khối ĐĐKTDT, coi đây là đường lối chiến lược, là yếu tố then chốt quyết định thành bại của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII của Đảng nhấn mạnh: “Đại đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược của Đảng; là nguồn sức mạnh, là nhân tố quyết định thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [14; tr. Yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp cách mạng đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta phải chung sức, đồng lòng, có quyết tâm chính trị và nỗ lực hành động cao nhất, đồng thời phải nhận diện, đánh giá chính xác và giải quyết kịp thời các nhân tố tác động đến quá trình xây dựng khối ĐĐKTDT trong tình hình mới. Ở nước ta hiện nay, PHGN chính là một trong những yếu tố có tác động mạnh mẽ, sâu sắc nhất đến quá trình xây dựng khối ĐĐKTDT. Trải qua gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, việc áp dụng cơ chế kinh tế thị trường định hướng XHCN đã giúp cho đất nước ta đạt được những thành tựu to lớn trong phát triển KT-XH, song đồng thời cũng phải đối mặt với sự gia tăng nhanh chóng của tình trạng PHGN.

Hiện tượng này đã và đang có tác động đa diện, đa chiều đến quá trình xây dựng khối ĐĐKTDT ở nước ta, bao gồm cả những tác động tích cực và tiêu cực, cả thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức. Một mặt, PHGN đã và đang góp phần tạo động lực để nhân dân vươn lên phát triển kinh tế; tạo ra một bộ phận dân cư có đủ khả năng và điều kiện tham gia giải quyết các vấn đề KT-XH của đất nước; đồng thời tạo ra bối cảnh, cơ hội mới để mở rộng các hình thức gắn bó, liên kết giữa các tầng lớp nhân dân., qua đó góp 6 phần xây dựng khối ĐĐKTDT. Song mặt khác, PHGN đã và đang đặt ra những thách thức rất lớn đối với Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức, đoàn thể và nhân dân ta trong việc thực hiện các nội dung, hình thức, biện pháp xây dựng khối ĐĐKTDT; trực tiếp tạo ra sự phân tách, chia rẽ trong cơ cấu xã hội; phá vỡ sự thống nhất về chính trị - tư tưởng của nhân dân, gây mất ổn định CT- XH, qua đó đe dọa đến sự ổn định, bền vững của khối ĐĐKTDT. Không những thế, sự gia tăng khoảng cách PHGN còn tạo cơ hội cho các thế lực thù địch xuyên tạc, phủ nhận đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách và luật pháp của Nhà nước; gây chia rẽ, suy giảm niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước; kích động các mâu thuẫn nội bộ chống phá chế độ.

Giải quyết những tác động của PHGN đến xây dựng khối ĐĐKTDT đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra động lực phát triển KT-XH gắn với giữ vững ổn định CT-XH, phát triển đất nước. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh cần phải “tháo gỡ kịp thời những khó khăn, vướng mắc; khơi dậy mọi tiềm năng và nguồn lực, tạo động lực mới cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước” [34, tr. Đây cũng chính là con đường, biện pháp để bảo đảm cho mọi tầng lớp nhân dân đều được thụ hưởng những thành tựu của công cuộc đổi mới, khẳng định bản chất tốt đẹp của chế độ XHCN mà nhân dân ta xây dựng. Thời gian qua, việc nhận thức và giải quyết các tác động của PHGN đến xây dựng khối ĐĐKTDT ở Việt Nam đã được cả hệ thống chính trị và toàn xã hội quan tâm; các quan điểm, chủ trương, giải pháp để giải quyết vấn đề này không ngừng được hoàn thiện, PHGN được kiểm soát, khối ĐĐKTDT tiếp tục được giữ vững.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy trong vấn đề này, chúng ta còn nhiều hạn chế, bất cập: công tác nghiên cứu, dự báo, đánh giá tình hình PHGN và tác động của nó đến quá trình xây dựng khối ĐĐKTDT chưa được quan tâm, còn thiếu những đánh giá đầy đủ, toàn diện; việc giải quyết những tác động của PHGN đến xây dựng khối ĐĐKTDT ở nước ta còn rời rạc, chưa thành hệ thống, hiệu quả chưa cao; chưa có biện pháp hữu hiệu để kiểm soát PHGN; sức mạnh của khối ĐĐKTDT chưa được phát huy đầy đủ, còn có những yếu tố chưa bền vững. 7 Trong giai đoạn tới, nước ta tiếp tục phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Tình trạng PHGN sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, tác động ngày càng mạnh mẽ, sâu sắc hơn đối với quá trình xây dựng khối ĐĐKTDT. Quan hệ lợi ích giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội sẽ tiếp tục nảy sinh những bất cập, nghịch lý, mâu thuẫn mới, ảnh hưởng trực tiếp đến khối đoàn kết, thống nhất giữa các lực lượng cơ bản trong xã hội và mọi người dân Việt Nam.

Vấn đề này nếu không được nhận thức và giải quyết đúng đắn trên cơ sở khoa học sẽ là điều kiện nảy sinh những mâu thuẫn, xung đột xã hội, từ đó tạo cớ để các thế lực thù địch lợi dụng phá hoại khối ĐĐKTDT, chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ XHCN. Từ những luận cứ trên, tác giả chọn vấn đề: “Tác động của phân hóa giàu - nghèo đến xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sĩ. Đây là vấn đề cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn trong tình hình hiện nay. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Làm rõ một số vấn đề lý luận, thực tiễn về tác động của PHGN đến xây dựng khối ĐĐKTDT ở Việt Nam; từ đó đề xuất các định hướng và giải pháp giải quyết tác động của PHGN đến xây dựng khối ĐĐKTDT ở Việt Nam hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. - Làm rõ một số vấn đề lý luận về tác động của PHGN đến xây dựng khối ĐĐKTDT ở Việt Nam. - Đánh giá thực trạng tác động của PHGN đến xây dựng khối ĐĐKTDT ở Việt Nam và luận giải những vấn đề đặt ra cần giải quyết hiện nay. - Đề xuất các định hướng và giải pháp giải quyết tác động của PHGN đến xây dựng khối ĐĐKTDT ở Việt Nam hiện nay.

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Tác động của PHGN đến xây dựng khối ĐĐKTDT ở Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nội dung: Nghiên cứu làm rõ những tác động tích cực và tiêu cực của PHGN đến xây dựng khối ĐĐKTDT ở Việt Nam.