Luận án tiến sĩ về xây dựng xã hội học tập ở Hải Phòng theo tư tưởng Hồ Chí Minh

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRƯƠNG THỊ NHƯ XÂY DỰNG XÃ HỘI HỌC TẬP Ở HẢI PHÒNG HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC HÀ NỘI - 2020 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRƯƠNG THỊ NHƯ XÂY DỰNG XÃ HỘI HỌC TẬP Ở HẢI PHÒNG HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC Mã số: 931 02 04 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Lê Thị Thu Hồng HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và đã được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Trương Thị Như MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 7 1.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 7 1. Những vấn đề đã được nghiên cứu và những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu 26 Chương 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG XÃ HỘI HỌC TẬP - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 30 2. Các khái niệm cơ bản 30 2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng xã hội học tập 37 2.

Hồ Chí Minh xây dựng xã hội học tập 67 Chương 3: XÂY DỰNG XÃ HỘI HỌC TẬP Ở HẢI PHÒNG - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 82 3. Những nhân tố tác động đến xây dựng xã hội học tập ở Hải Phòng 82 3. Thực trạng xây dựng xã hội học tập ở Hải Phòng 97 3. Đánh giá thực trạng xây dựng xã hội học tập và những vấn đề đặt ra đối với Hải Phòng 116 Chương 4: GIẢI PHÁP XÂY DỰNG XÃ HỘI HỌC TẬP Ở HẢI PHÒNG HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 123 4.

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về xây dựng xã hội học tập theo tư tưởng Hồ Chí Minh 123 4. Tăng cường vai trò lãnh đạo của các cấp ủy đảng, sự phối hợp giữa các sở, ban, ngành, các tổ chức, đoàn thể trong xây dựng xã hội học tập 125 4. Phát triển hệ thống giáo dục suốt đời theo hướng đi vào thực chất, hoàn thành phổ cập giáo dục, tiếp tục mở rộng cơ hội học tập cho người dân 131 4. Đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập từ cơ sở thông qua khuyến học, khuyến tài 142 4.

Xây dựng và thúc đẩy văn hóa học tập, nâng cao chất lượng học tập suốt đời cho người dân 144 4. Tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm xây dựng xã hội học tập của các nước, tiến tới tham gia mạng lưới thành phố học tập toàn cầu 148 KẾT LUẬN 155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 158 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 159 PHỤ LỤC 172 DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT BDHV Bình dân học vụ BTVH Bổ túc văn hóa CĐKH Cộng đồng khuyến học DHHH Dòng họ hiếu học GDNN Giáo dục nghề nghiệp GDTX Giáo dục thường xuyên GĐHH Gia đình hiếu học KH, KT Khuyến học, khuyến tài THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TPHT Thành phố học tập TTHTCĐ Trung tâm Học tập cộng đồng UBND Ủy ban nhân dân XHHT Xã hội học tập 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ kiệt xuất của Đảng và của dân tộc Việt Nam. UNESCO vinh danh Hồ Chí Minh là Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hóa kiệt xuất bởi những cống hiến to lớn của Người cho sự nghiệp giải phóng dân tộc cũng như những đóng góp về văn hóa, giáo dục cho dân tộc và nhân loại.

Trong những đóng góp vĩ đại đó, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục nói chung và xây dựng XHHT nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng, có giá trị sâu sắc trong xây dựng XHHT ở nước ta hiện nay. Từ sau khi nước nhà giành được độc lập năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng bước xây dựng nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam cho tất cả mọi người, hướng tới một xã hội “ai cũng được học hành”. Người khẳng định một cách nhất quán: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” [94, tr. Ham muốn đó vừa là niềm mong mỏi, vừa là mục tiêu, vừa là chỉ đạo quan trọng của Hồ Chí Minh về xây dựng XHHT.

Quan điểm này được phát triển mạnh mẽ và liên tục từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945; được cụ thể hóa bằng các chủ trương giáo dục như BDHV, BTVH, phổ cập giáo dục tiểu học và ngày nay đang tiến tới phổ cập giáo dục trung học cơ sở cho toàn dân. Từng bước thực hiện điều đó, cũng là từng bước hiện thực hóa tư tưởng của Hồ Chí Minh về xây dựng xã hội “ai cũng được học hành”. Trong quá trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng XHHT càng thấy được rằng, tư tưởng của Người đã bắt gặp, thậm chí đi trước thời đại trong quan niệm về xu thế phát triển giáo dục, nội dung, chương trình cũng như mô hình giáo dục tiếp tục. Ngày nay, xu thế giáo dục mà nhiều thành phố lớn trên thế giới đang hướng tới là xây dựng TPHT, các quốc gia đang hướng tới là xây dựng quốc gia học tập, xã hội tiến tới là xây dựng XHHT.

Mục đích của XHHT là làm cho mọi người đều thấy cần phải học, và học suốt đời, xem học 2 tập là một nhu cầu của cuộc sống, như cơm ăn, áo mặc hàng ngày. Hồ Chí Minh từng khẳng định: việc học không bao giờ cùng, càng tiến bộ càng thấy phải học thêm. Đó là một thực tế. Xã hội ngày càng phát triển, tri thức chúng ta có được không thể chỉ học một lần là sử dụng mãi mãi.

Trong xã hội ngày nay, tri thức đã trở thành “chìa khóa vạn năng” và sự thua kém, tụt hậu về tri thức sẽ tạo ra khoảng cách phát triển giữa người này với người khác, giữa vùng này với vùng khác, quốc gia này với quốc gia khác. Điều chúng ta thêm tự hào và cảm phục chính ở tầm nhìn của Hồ Chí Minh về vấn đề này. Bản thân mỗi cá nhân cũng như toàn xã hội phải luôn chủ động trang bị tri thức, học và học suốt đời, học mãi để tiến bộ mãi, học để rút ngắn khoảng cách phát triển với các quốc gia khác và “sánh vai với các cường quốc năm châu”. Đối với dân tộc Việt Nam, chúng ta tự hào là một quốc gia văn hiến.

Người dân đất Việt mang trong mình truyền thống ham học hỏi, luôn lấy sự học làm điều căn bản để thực hiện đạo lý làm người, “nhân bất học bất tri lý”. Cũng vì thế, trong suốt mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, dù lịch sử có thăng trầm nhưng giáo dục vẫn luôn được coi trọng. Trong giai đoạn hiện nay, Việt Nam đang tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, thành tựu gần 35 năm đổi mới đang làm thay đổi diện mạo đất nước từng ngày. Đảng ta cũng khẳng định rất rõ vai trò quốc sách hàng đầu của giáo dục đào tạo và tầm quan trọng của việc xây dựng XHHT.

Từ năm 2001, Đảng ta lần đầu tiên sử dụng cụm từ XHHT. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam ghi rõ: “Đẩy mạnh phong trào học tập trong nhân dân bằng hình thức chính quy và không chính quy, thực hiện giáo dục cho mọi người, cả nước trở thành một xã hội học tập” [36, tr. Từ đó đến nay, qua các kỳ Đại hội, Đảng ta luôn kiên định chủ trương xây dựng cả nước trở thành một XHHT. Ngày 09/01/2013, Thủ tướng Chính phủ chính thức phê duyệt Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2012 - 2020” nhằm hướng tới xây dựng mô hình XHHT ở Việt Nam.

Đến Đại hội XII (2016), Đảng tiếp tục nhấn mạnh: “Hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng hệ thống giáo dục mở, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập” [39, tr. Như vậy, 3 Đảng và Nhà nước ta cũng nhận thức rất rõ tầm quan trọng của việc xây dựng XHHT và kịp thời đề ra các chủ trương, chính sách, giải pháp xây dựng XHHT. Có thể nói, xây dựng XHHT là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo, đáp ứng đúng xu thế thời đại và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong dòng chảy chung của dân tộc và nhân loại, Hải Phòng là địa phương luôn xác định vai trò to lớn của công tác giáo dục - đào tạo, KH, KT, xây dựng XHHT.

Là một thành phố cảng quan trọng, trung tâm công nghiệp, đồng thời cũng là trung tâm kinh tế, văn hoá, y tế, giáo dục, khoa học, công nghệ của vùng Bắc Bộ, Hải Phòng đã và đang cùng các địa phương khác tiến hành xây dựng XHHT nhằm mang lại lợi quyền cao nhất cho người dân trong việc tiếp cận tri thức và hưởng thụ giáo dục. Điều này càng có ý nghĩa khi thời gian gần đây, Hải Phòng có những chính sách rất nhân văn trong phát triển giáo dục, chính thức miễn học phí cho tất cả các bậc học kể từ năm học 2020 - 2021. Đây chính là sự quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng XHHT ở Việt Nam nói chung và ở Hải Phòng nói riêng. Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi chọn đề tài Xây dựng xã hội học tập ở Hải Phòng hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh làm luận án tiến sĩ, ngành Hồ Chí Minh học.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng XHHT; đánh giá thực trạng xây dựng XHHT ở Hải Phòng, chỉ ra nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng XHHT ở Hải Phòng hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích trên, luận án xác định những nhiệm vụ chủ yếu sau đây: - Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, chỉ ra những vấn đề đã được nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. 4 - Nêu lên một số khái niệm cơ bản có liên quan để định hướng vấn đề nghiên cứu.

- Hệ thống hóa, khái quát hóa nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng XHHT.