Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN TRƢỜNG CẢNH TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHỮNG ĐẶC TRƢNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC Hà Nội - 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN TRƢỜNG CẢNH TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHỮNG ĐẶC TRƢNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Chuyên ngành : Hồ Chí Minh học Mã số : 62 31 27 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Nguyễn Thế Thắng 2.TS Nguyễn Linh Khiếu Hà Nội - 2015 LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian học tập, nghiên cứu tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học quốc gia Hà Nội, được sự giúp đỡ của Nhà trường, các Phòng và Khoa Chính trị học, nay tôi đã hoàn thành chương trình học tập và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ cấp Đại học Quốc gia. Tôi xin chân thành cảm ơn tới quý Thầy, Cô trong Ban giám hiệu, Phòng quản lý Đào tạo sau đai học, Khoa Chính trị học trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi học tập, nghiên cứu và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học. Với sự kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng cảm ơn các nhà khoa học: PGS. TS Nguyễn Thế Thắng, PGS.

TS Nguyễn Linh Khiếu, GS. TS Phùng Hữu Phú, PGS Lê Mậu Hãn, PGS. TS Lại Quốc Khánh, PGS. TS Phạm Ngọc Anh, TS Lưu Minh Văn, GS.

TS Mạch Quang Thắng, PGS. TS Nguyễn Văn Cư, GS. TS Nguyễn Văn Huyên, GS. TS Nguyễn Hữu Khiển, PGS.

TS Phạm Văn Đức, PGS. TS Bùi Đình Phong, PGS. TS Trần Ngọc Liêu, PGS. TS Trần Minh Trưởng và một số nhà khoa học khác đã trực tiếp tham gia đóng góp ý kiến chuyên môn để tôi tiếp thu, chỉnh sửa và hoàn thiện luận án tiến sĩ.

Tôi cũng vô cùng biết ơn sự động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện của gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện bản luận án tiến sĩ. Cuối cùng tôi xin trân trọng cảm ơn! LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi. Các tài liệu tham khảo được sử dụng trong luận án là trung thực, đúng quy định. Những kết luận khoa học của luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào.

TÁC GIẢ Nguyễn Trƣờng Cảnh MỤC LỤC MỤC LỤC .4 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. ĐÁNH GIÁ KHÁI QUÁT KẾT QUẢ ĐẠT ĐƢỢC CỦA MỘT SỐ CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Một số công trình nghiên cứu lý luận chung về chủ nghĩa xã hội. Một số công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Một số công trình nghiên cứu về đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam. HẠN CHẾ CỦA TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ HẠN CHẾ ĐÓ SẼ ĐƢỢC LUẬN ÁN NGHIÊN CỨU. 20 Chƣơng 2: CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHỮNG ĐẶC TRƢNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM. Những giá trị tư tưởng, văn hóa truyền thống của dân tộc.

Những giá trị tư tưởng, văn hóa phương Đông. Những giá trị tư tưởng, văn hóa phương Tây. Những giá trị của C. Lênin về những đặc trưng chủ nghĩa xã hội.

CƠ SỞ THỰC TIỄN. Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa. Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc. 47 Chƣơng 3: TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHỮNG ĐẶC TRƢNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM.

MỘT SỐ KHÁI NIỆM. Khái niệm chủ nghĩa xã hội. Khái niệm bản chất chủ nghĩa xã hội. Khái niệm đặc trưng chủ nghĩa xã hội.

NHỮNG ĐẶC TRƢNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là chế độ xã hội dân chủ, do nhân dân là chủ và nhân dân làm chủ. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là nhà nước có hiệu lực pháp lý mạnh mẽ. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là xã hội dân giàu nước mạnh, nền kinh tế phát triển cao với chế độ công hữu về tư liệu sản xuất.

Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một xã hội phát triển cao về văn hóa và đạo đức. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một xã hội công bằng. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là do nhân dân xây dựng nên và dưới sự lãnh đạo của Đảng. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là hướng tới bình đẳng, đoàn kết các dân tộc.

Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam có mối quan hệ hòa bình, hữu nghị, hợp tác với các nước trên thế giới. 92 Chƣơng 4: ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM PHÁT TRIỂN LÝ LUẬN VỀ NHỮNG ĐẶC TRƢNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI DƢỚI ÁNH SÁNG TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH. NHẬN THỨC CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ ĐẶC TRƢNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TRƢỚC THỜI KỲ ĐỔI MỚI. Nắm vững chuyên chính vô sản, phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động.

Nền kinh tế xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất (sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể), với chế độ quản lý kế hoạch hóa, tập trung hóa của Nhà nước. Phát triển lực lượng sản xuất, thực hiện công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, ưu tiên phát triển công nghiệp nặng. Cách mạng xã hội chủ nghĩa về tư tưởng và văn hóa, nhằm xây dựng nền văn hóa mới và con người mới xã hội chủ nghĩa. Tăng cường sức mạnh quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực hiện chủ nghĩa quốc tế vô sản.

ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM XÁC LẬP, HOÀN THIỆN LÝ LUẬN VỀ NHỮNG ĐẶC TRƢNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI. Những nhân tố tác động đến quá trình đổi mới nhận thức của Đảng về những đặc trưng chủ nghĩa xã hội. Những đặc trưng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam qua gần 30 năm đổi mới. Khái quát một số thành tựu và hạn chế nhận thức lý luận của Đảng về những đặc trưng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ đổi mới .146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC .150 CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .150 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Lý do lựa chọn đề tài Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại. Hồ Chí Minh đã nêu lên những quan điểm cơ bản về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Về chính trị là chế độ do nhân dân làm chủ, một nhà nước của dân, do dân và vì dân. Nền kinh tế Việt Nam đang xây dựng là nền kinh tế phát triển cao gắn với sự phát triển của sức sản xuất, của khoa học kỹ thuật, với các hình thức sở hữu và các thành phần kinh tế phù hợp.

Mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Việt Nam là giữ gìn cốt cách dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, tạo môi trường sống bình đẳng, dân chủ, cuộc sống ấm no và hạnh phúc cho nhân dân. Thực tiễn quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam cho thấy việc nhận thức, vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam gặp không ít khó khăn và thách thức. Trước sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và Đông Âu, các thế lực thù địch, phản động và cơ hội ra sức tấn công vào chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, hòng làm cho Việt Nam phải xa rời con đường xã hội chủ nghĩa mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn. Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI (2011), Đảng ta tiếp tục khẳng định: “Trong bất kỳ điều kiện và tình huống nào, phải kiên trì thực hiện đường lối và mục tiêu đổi mới, kiên định và vận dụng sáng tạo, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.

Đổi mới toàn diện, đồng bộ với những bước đi thích hợp” [25, tr. Để thực hiện quyết tâm đó của Đảng trong sự nghiệp đổi mới, việc làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội, về con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh vừa là đòi hỏi khách quan của lịch sử, nhằm giải quyết tốt các vấn đề đang đặt ra cho Đảng và dân tộc ta trong thời 4 kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay; vừa là vũ khí tấn công quan trọng trong cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng - lý luận, để góp phần khẳng định tính đúng đắn và khoa học của con đường xã hội chủ nghĩa mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã lựa chọn. Chính vì tầm quan trọng của vấn đề nên trong những năm vừa qua đã có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam đã được công bố. Trong đó, những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội chiếm một số lượng đáng kể.

Xuất phát từ nhiều góc độ tiếp cận khác nhau, các nhà nghiên cứu đã từng bước làm rõ nguồn gốc, quá trình hình thành và những tư tưởng cơ bản của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Tuy nhiên cũng phải thấy rằng, tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề này có nhiều cấp độ, chiều sâu lý luận mà để khám phá cần tiếp tục có sự tham gia của nhiều nhà khoa học thuộc nhiều chuyên ngành khác nhau cùng nghiên cứu.