Luận án tiến sĩ về Đảng Cộng Sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân - Đặng Văn Tin

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐẶNG VĂN TIN §¶NG CéNG S¶N VIÖT NAM CHÞU TR¸CH NHIÖM TR¦íC NH¢N D¢N VÒ NH÷NG QUYÕT §ÞNH CñA M×NH GIAI §O¹N HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC HÀ NỘI - 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐẶNG VĂN TIN ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN VỀ NHỮNG QUYẾT ĐỊNH CỦA MÌNH GIAI ĐOẠN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC Mã số: 62 31 02 03 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TRẦN KHẮC VIỆT 2. CAO THANH VÂN HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

TÁC GIẢ Đặng Văn Tin MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN VỀ NHỮNG QUYẾT ĐỊNH CỦA MÌNH 6 1. Các công trình nghiên cứu trong nước 6 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài 19 1. Khái quát kết quả nghiên cứu các công trình có liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án sẽ tập trung giải quyết 23 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHỦ YẾU VỀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN VỀ NHỮNG QUYẾT ĐỊNH CỦA MÌNH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 25 2.

Cơ sở lý luận Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình 25 2. Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình - khái niệm, nội dung và cơ chế 38 Chương 3: ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN VỀ NHỮNG QUYẾT ĐỊNH CỦA MÌNH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 60 3. Thực trạng Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình 60 3. Nguyên nhân và những vấn đề đặt ra 90 Chương 4: YÊU CẦU VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU THỰC HIỆN TỐT VIỆC ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CHỊU TRÁCH NHIỆM TRƯỚC NHÂN DÂN VỀ NHỮNG QUYẾT ĐỊNH CỦA MÌNH ĐẾN NĂM 2030 103 4.

Bối cảnh mới và yêu cầu thực hiện tốt việc Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình 103 4. Những giải pháp chủ yếu thực hiện tốt việc Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình đến năm 2030 113 KẾT LUẬN 153 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 155 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 156 PHỤ LỤC 166 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN BBT : Ban Bí thư BCT : Bộ Chính trị BCHTW: : Ban Chấp hành Trung ương CB, CC : Cán bộ, công chức CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH : Chủ nghĩa xã hội CTQG : Chính trị quốc gia CT-XH : Chính trị - xã hội ĐCSVN : Đảng Cộng sản Việt Nam HTCT : Hệ thống chính trị KT-XH : Kinh tế - xã hội MTTQ : Mặt trận Tổ quốc NNPQ : Nhà nước pháp quyền Nxb : Nhà xuất bản PTLĐ : Phương thức lãnh đạo XHCN : Xã hội chủ nghĩa 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) luôn gắn liền với dân tộc và nhân dân. Những thắng lợi, những thành tựu mà cách mạng Việt Nam đạt được trong gần 90 năm qua đều gắn liền với vai trò lãnh đạo của Đảng.

Vì vậy, ĐCSVN được nhân dân suy tôn là người lãnh đạo của mình, bởi nhân dân thấy rõ chỉ có Đảng mới có khả năng lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành độc lập dân tộc, đi lên chủ nghĩa xã hội (CNXH), xây dựng cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc. Đảng không có lợi ích nào khác ngoài lợi ích của nhân dân. Mục đích, lý tưởng phấn đấu của Đảng cũng là mục đích, nguyện vọng của nhân dân. Từ năm 1945, vai trò lãnh đạo của ĐCSVN đối với hệ thống chính trị (HTCT) và toàn xã hội đã được khẳng định và ghi nhận.

Tuy nhiên, trong cả lý luận và thực tiễn vẫn còn còn nhiều lúng túng và bất cập, như: sự phân định chức năng giữa Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và các tổ chức chính trị - xã hội (CT-XH) vẫn chưa thật rõ ràng, còn có sự trùng lắp, chồng chéo về một số chức năng; vị trí, vai trò của Đảng, Nhà nước, MTTQ và các tổ chức CT-XH chưa được xác định đúng mức, trên thực tế có lúc Đảng bao biện, làm thay, can thiệp không đúng chức năng, thẩm quyền vào công việc của Nhà nước, các tổ chức CT-XH, nhưng không phải chịu trách nhiệm. Ngược lại, bản thân Nhà nước, MTTQ và các tổ chức CT-XH cũng có lúc, có việc còn thụ động, phụ thuộc và dựa dẫm vào sự lãnh đạo của Đảng, nên chưa thực hiện tốt chức năng, vai trò của mình. Trong quá trình lãnh đạo, có thời kỳ Đảng cũng phạm sai lầm, khuyết điểm do giáo điều, chủ quan, duy ý chí, vi phạm quy luật khách quan. Đảng đã nghiêm túc tự phê bình, sửa chữa khuyết điểm, tự đổi mới, tự chỉnh đốn để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, tiếp tục lãnh đạo để đưa sự nghiệp cách mạng tiến lên.

Hiện nay, một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; chưa xác định rõ cơ chế trách nhiệm, mối quan hệ giữa tập thể và cá nhân, nhất là người đứng đầu cấp ủy, cơ quan chính quyền, khi sai sót khuyết điểm không ai chịu trách nhiệm. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XI "Một số vấn 2 đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay" đã thẳng thắn chỉ ra tình trạng này và đề ra một hệ thống các giải pháp cấp bách để tiếp tục đổi mới, xây dựng Đảng, đề cao trách nhiệm của Đảng trước nhân dân. Việc kiểm điểm tự phê bình và phê bình đã tạo sự chuyển biến bước đầu có tác dụng cảnh báo, răn đe và phòng ngừa các biểu hiện thiếu trách nhiệm, hành vi tham nhũng, tiêu cực, góp phần ngăn chặn tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong cán bộ, đảng viên, củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng. Điều đó, thể hiện rõ Đảng ý thức trách nhiệm cao của mình trước nhân dân, dân tộc.

Vị trí, vai trò lãnh đạo của ĐCSVN không chỉ được xác lập trong thực tiễn đấu tranh cách mạng của đất nước, mà còn được ghi nhận nhất quán trong các Hiến pháp Việt Nam (trong Lời nói đầu Hiến pháp năm 1959, trong Điều 4 của các Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp năm 1992 và Hiến pháp năm 2013). Như vậy, từ khi thành lập cho đến khi trở thành đảng cầm quyền, ĐCSVN luôn được Nhà nước và cả xã hội thừa nhận, tôn vinh. Việc Hiến pháp năm 2013 (khoản 2 Điều 4) lần đầu tiên quy định "Đảng phải chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình” thể hiện sự cam kết của Đảng trước nhân dân, tinh thần trách nhiệm cao của Đảng, sự dũng cảm chính trị, dám chịu trách nhiệm của Đảng, đồng thời cũng thể hiện đòi hỏi của nhân dân đối với Đảng trong việc đề ra và tổ chức thực hiện những quyết định quan trọng liên quan tới sự phát triển của đất nước. Có thể khẳng định rằng, một trong những nội dung khoản 2 Điều 4 của Hiến pháp năm 2013 là hoàn toàn mới trong lịch sử lập hiến của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam.

Đồng thời, trong Văn kiện Đại hội XII của Đảng yêu cầu: "Quy định rõ hơn Đảng phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình" [31, tr. Tuy nhiên, đây là một trong những vấn đề lớn, phức tạp cần được nghiên cứu một cách nghiêm túc, sâu sắc cả về lý luận và thực tiễn. Xuất phát từ tầm quan trọng và tính cấp thiết nêu trên, tác giả chọn vấn đề "Đảng Cộng sản Việt Nam chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình giai đoạn hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình, luận án đề xuất các yêu cầu và những giải pháp chủ yếu để thực hiện tốt việc Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình trong giai đoạn hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án - Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án. - Làm rõ cơ sở lý luận vấn đề ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình trong giai đoạn hiện nay; đưa ra quan niệm, nội dung Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình. - Nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng việc ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình qua các giai đoạn cách mạng, trọng tâm là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước (từ năm 1996) đến nay.

- Đề xuất những yêu cầu và giải pháp chủ yếu để thực hiện tốt việc Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình trong giai đoạn hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu Luận án nghiên cứu vấn đề ĐCSVN chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình giai đoạn hiện nay. Phạm vi nghiên cứu của luận án Về nội dung: vấn đề ĐCSVN với tư cách là đảng duy nhất cầm quyền ở nước ta có rất nhiều nội dung nghiên cứu khác nhau, chứa đựng nhiều vấn đề phức tạp cả về lý luận và thực tiễn.

Luận án chỉ tập trung nghiên cứu vấn đề Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình trong giai đoạn hiện nay và đưa ra những yêu cầu, giải pháp chủ yếu để thực hiện tốt việc Đảng chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình trong giai đoạn hiện nay.