Luận án về vai trò của Hồ Chí Minh trong việc xây dựng thể chế chính trị Việt Nam dân chủ cộng hòa

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- NGUYỄN THỊ LAN PHƢƠNG HỒ CHÍ MINH VỚI VIỆC XÂY DỰNG THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA Chuyên ngành: Chính trị học Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Nguyễn Đình Lê Hà Nội - 2018 z LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, không sao chép bất cứ công trình nào đã được công bố. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan.Cácsố liệu, thông tin sử dụng phân tích trong luận án đã được trích dẫn, có nguồn gốc rõ ràng. Tác giả luận án Nguyễn Thị Lan Phương z LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, bên cạnh sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, đồng nghiệp và gia đình. Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.

TS Nguyễn Đình Lê. Thầy là người hướng dẫn khoa học của tôi. Thầy đã luôn bên cạnh hướng dẫn về chuyên môn cũng như động viên, khuyến khích tôi trong quá trình làm việc. Tôi xin cảm ơn Ban lãnh đạo và các thầy, cô trong khoa Khoa học Chính trị, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong quá trình học tập, tôi đã nhận được sự tạo điều kiện, giúp đỡ của rất nhiều thầy, cô trong khoa. Cuối cùng xin dành những lời cảm ơn yêu thương nhất cho gia đình, đồng nghiệp trong Khoa Lý luận Chính trị trường Đại học Thương Mại. Những người đã luôn bên cạnh giúp đỡ và động viên để tôi có động lực hoàn thành luận án. Tác giả luận án Nguyễn Thị Lan Phương z MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu.

Đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa của luận án. Kết cấu luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

Nhóm công trình nghiên cứu về thể chế chính trị cộng hòa. Nhóm công trình của tác giả nước ngoài. Nhóm công trình của tác giả trong nước. Nhóm công trình nghiên cứu về thể chế chính trị Việt Nam.

Nhóm công trình nghiên cứu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về thể chế chính trị dân chủ cộng hòa và quá trình Ngƣời chỉ đạo xây dựng ở Việt Nam. Nhóm công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về thể chế chính trị dân chủ cộng hòa. Nhóm công trình nghiên cứu quá trình Hồ Chí Minh chỉ đạo xây dựng thể chế chính trị Việt Nam dân chủ cộng hòa. Khái quát kết quả các công trình khoa học nghiên cứu và những hƣớng chính luận án tiếp tục nghiên cứu.

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ, THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ CỘNG HÒA VÀ TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINHVỀ THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ DÂN CHỦ CỘNG HÒA. Một số vấn đề lý luận về thể chế chính trị. Một số khái niệm liên quan. Vai trò của thể chế chính trị.

Một số mô hình thể chế chính trị cộng hòa trên thế giới. Thể chế cộng hòa tổng thống. Thể chế cộng hòa đại nghị. Thể chế cộng hòa lưỡng tính.

Thể chế cộng hòa Xô viết. Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về thể chế chính trị dân chủ cộng hòa. Thể chế chính trị Việt Nam sau ngày độc lập là thể chế chính trị dân chủ cộng hòa. Nhà nước không thể chuyên quyền và phi pháp quyền.

Chủ thể quyền lực là nhân dân. Nhà nước gồm 3 nhánh quyền lực được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung quyền lực. Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước .71 Tiểu kết chƣơng 2. VAI TRÒ CỦA HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC XÂY DỰNG THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA.

Hồ Chí Minh với việc thiết kế mô hình thể chế chính trị Việt Nam dân chủ cộng hòa. Tạo dựng mô hình chính quyền trƣớc ngày tổng khởi nghĩa. Chỉ đạo soạn thảo và ban hành Hiến pháp 1946, Hiến pháp 1959. Hoàn thiện mô hình thể chế chính trị Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Hồ Chí Minh với việc hiện thực hóa mô hình thể chế chính trị Việt Nam dân chủ cộng hòa. Trực tiếp thực hiện Chế định Chủ tịch nước. Chỉ đạo xây dựng Quốc hội. Chỉ đạo xây dựng và tăng cường sức mạnh cho Chính phủ.

Chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện hệ thống tòa án nhân dân. Trực tiếp thực hiện nguyên tắc tập trung quyền lực. Trực tiếp đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước .114 Tiểu kết chƣơng 3. GIÁ TRỊ CỦA THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA -LIÊN HỆ VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY.

Giá trị của thể chế chính trị Việt Nam dân chủ cộng hòa. Làm phong phú thêm lý thuyết về thể chế chính trị cộng hòa trên thế giới. Xây dựng thể chế đảm bảo thực thi dân chủ. Xây dựng nền cộng hòa vững chắc dựa trên sự đồng thuận.

Tạo ra sức mạnh dân tộc thực hiện thắng lợi nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam. Liên hệ với việc xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay. Cần duy trì nguyên tắc tập trung thống nhất quyền lực nhưng có sự phân công rành mạch giữa các cơ quan quyền lực nhà nước. Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng với Nhà nước mà không chồng chéo chức năng.

Luôn đảm bảo thực thi quyền làm chủ của nhân dân. Cần có khung lý thuyết độc lập để xây dựng mô hình thể chế nhà nước Việt Nam hiện nay.147 Tiểu kết chƣơng 4 .152 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌCCỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .155 TÀI LIỆU THAM KHẢO .156 PHỤ LỤC 3 z LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tác giả lựa chọn đề tài “Hồ Chí Minh với việc xây dựng thể chế chính trị Việt Nam Dân chủ cộng hòa” xuất phát từ những lý do sau: Thứ nhất, xuất phát từ tầm quan trọng của vấn đề thể chế chính trị. Thể chế chính trị được hiểu là những quy định, quy chế, luật lệ… nhằm điều chỉnh và xác lập các quan hệ chính trị, đồng thời là dạng thức cấu trúc tổ chức, bộ phận chức năng cấu thành của một chủ thể chính trị hay hệ thống chính trị.

Thể chế chính trị thể hiện bản chất giai cấp và bản chất chế độ xã hội rõ nhất. Có nhiều ý kiến cho rằng sự hưng thịnh hay suy vong của một quốc gia không phụ thuộc vào yếu tố văn hóa, thời tiết, địa lý hay do nhận thức… Tất cả do thể chế, trong đó thể chế chính trị đóng vai trò rất quan trọng. Thể chế chính trị sẽ tác động vào thể chế kinh tế theo chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực. Từ đó nền kinh tế, xã hội của đất nước sẽ được phát triển hoặc bị kìm hãm.

Việc nghiên cứu thể chế chính trị trên cả góc độ lý thuyết và thực tiễn là việc quan trọng, góp phần cung cấp những tri thức khoa học, giúp những nhà lãnh đạo, quản lý đất nước hoạch định ra nội dung liên quan đến thể chế chính trị phù hợp, tạo ra xu hướng phát triển chung của một quốc gia. Việt Nam đang trong quá trình đổi mới toàn diện đất nước. Trong lĩnh vực chính trị, chúng ta gặp phải vấn đề là đổi mới thể chế chính trị bị chậm hơn so với đổi mới thể chế kinh tế. Những hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị còn bộc lộ những bất cập.

Trong khi đó, nghiên cứu về thể chế chính trị vẫn còn nhiều khoảng trống cả phương diện lý luận và thực tiễn. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và yêu cầu của công cuộc đổi mới, đặc biệt yêu cầu của phát triển thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vấn đề thể chế chính trị cần được tìm hiểu ở nhiều góc độ khác nhau. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII 4 z (2016) của Đảng đã chủ trương đổi mới chính trị, tập trung vào đổi mới thể chế chính trị. Vì vậy, nghiên cứu tất cả những vấn đề liên quan đến thể chế chính trị nói chung và thể chế chính trị ở Việt Nam nói riêng là việc làm thiết thực, có ý nghĩa lớn đối với công cuộc đổi mới toàn diện đất nước cũng như với quá trình đổi mới thể chế chính trị Việt Nam hiện nay.

Thứ hai, thể chế chính trị dân chủ cộng hòa được xây dựng ở Việt Nam sau thắng lợi của cách mạng tháng Tám năm 1945, gắn liền với vai trò của Hồ Chí Minh có giá trị lý luận và thực tiễn lớn. Có thể khẳng định thể chế chính trị Việt Nam dân chủ cộng hòa là một điểm sáng không chỉ trong lịch sử hình thành, phát triển thể chế chính trị ở Việt Nam, mà còn được đánh giá là mô hình thể chế tiến bộ, dân chủ nhất ở khu vực Đông Nam Á lúc đó. Sự ra đời của thể chế chính trị này là kết quả tìm tòi, khảo nghiệm, lựa chọn và chỉ đạo xây dựng của Hồ Chí Minh, dựa trên những điều kiện lịch sử của đất nước lúc đó. Nhữnggiá trị tiến bộ của loại hình thể chế chính trị cộng hòa nói chung đã được Hồ Chí Minh kế thừa và đưa vào mô hình thể chế chính trị dân chủ cộng hòa ở Việt Nam.

Đồng thời, giá trị đặc biệt của thể chế chính trị Việt Nam Dân chủ cộng hòa nằm ở những điểm khác biệt gắn liền với sự sáng tạo của Hồ Chí Minh. Thể chế chính trị mới được xây dựng, một nền dân chủ được hình thành ở nước Việt Nam mới. Từ đó, tăng thêm niềm tin mạnh mẽ của nhân dân vào chế độ mới, vào sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sức mạnh toàn dân được huy động và tập hợp thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đó là nguồn lực vô cùng to lớn dẫn đến thắng lợi của hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, đem lại hòa bình, thống nhất và độc lập thực sự cho Việt Nam.