Luận án tiến sĩ cạnh tranh đối với khu vực công kinh nghiệm quốc tế và những vấn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VŨ THANH SƠN CẠNH TRANH ĐỐI VỚI KHU VỰC CÔNG: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số: 62 31 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. PHÍ MẠNH HỒNG Hà Nội-2007 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Lời cam kết. ii Danh mục các thuật ngữ viết tắt. v Danh mục bảng biểu.

vi Danh mục hình vẽ. vii Mở đầu. 1 Chương 1: Những vấn đề lý luận về cạnh tranh đối với khu vực công. Khu vực công và vai trò của nhà nước .Khu vực công trong nền kinh tế.

Quan niệm về hàng hóa công. Vai trò nhà nước trong điều tiết kinh tế. Sự cần thiết vận dụng cạnh tranh đối với khu vực công .Các thất bại nhà nước .Sự hạn chế về môi trường cạnh tranh .Vai trò của cạnh tranh đối với khu vực công. Các ý tưởng vận dụng cạnh tranh vào thực tiễn .ý tưởng về tái cấu trúc nhà nước .Chủ nghĩa công quản mới .Lý thuyết lựa chọn công .Lý thuyết chính yếu/đại diện.

Thực chất cạnh tranh đối với khu vực công. Đặc điểm cạnh tranh đối với khu vực công .Các hình thức và kỹ thuật xúc tiến cạnh tranh đối với khu vực công. Tiêu chí đánh giá hoạt động cung ứng hàng hóa trong khu vực công. 52 ii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chương 2: Kinh nghiệm vận dụng cạnh tranh đối với khu vực công ở một số nước.

Vận dụng lý luận công quản mới ở Anh. Sự thể nghiệm lý luận công quản mới ở Anh. Nhận xét về tư nhân hóa ở Anh. Mở rộng cạnh tranh đối với khu vực công ở Australia.

Cơ sở pháp lý cho cạnh tranh đối với khu vực công. Áp dụng rộng rãi đấu thầu cạnh tranh. Hạn chế về áp dụng cạnh tranh đối với khu vực công. Mô hình khu vực công mới New Zealand.

Những nguyên tắc đổi mới khu vực công. Công ty hóa các bộ phận sở hữu nhà nước. Một số điểm đáng lưu ý. Cạnh tranh đối với khu vực công ở Trung Quốc.

Tái cơ cấu nhà nước trong môi trường cạnh tranh. Cạnh tranh trong các lĩnh vực dịch vụ xã hội. Cạnh tranh trong lĩnh vực kết cấu hạ tầng công ích. Một số nhận xét đáng lưu ý.

Cải cách khu vực công theo hướng cạnh tranh ở Singapore. Cải cách khu vực công. Mở rộng cạnh tranh đối với lĩnh vực y tế. Những bài học kinh nghiệm.

82 Chương 3: Thực trạng cạnh tranh đối với khu vực công ở Việt Nam. Khu vực công trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. Khu vực công và cạnh tranh trước khi Đổi mới. Khu vực công sau khi Đổi mới.

Tình trạng cạnh tranh đối với khu vực công. Thực trạng độc quyền nhà nước. Cạnh tranh nội bộ trong các lĩnh vực công. Cạnh tranh công-tư trong cung ứng hàng hóa.

107 iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Những yếu tố gây trở ngại đối với cạnh tranh. Những nhận xét chung. 122 Chương 4: Những giải pháp thúc đẩy cạnh tranh đối với khu vực công ở Việt Nam.

Nguyên tắc tiếp cận cạnh tranh đối với khu vực công. Cạnh tranh nhằm nâng cao phúc lợi xã hội. Cạnh tranh có kiểm soát. Cạnh tranh bình đẳng giữa các chủ thể.

Cạnh tranh phải phù hợp với những quy định và thông lệ quốc tế. Hệ thống giải pháp cơ bản. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về cạnh tranh. Xử lý tình trạng độc quyền.

Tạo tiền đề cho cạnh tranh. Sử dụng các hình thức cạnh tranh với bên ngoài. Cạnh tranh trực tiếp theo giá và chất lượng hàng hóa. Thiết lập cơ quan điều tiết và giám sát cạnh tranh độc lập.

Mở cửa khu vực công cho cạnh tranh quốc tế. Tuyên truyền và thuyết phục. 151 Danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan tới luận án. 154 Tài liệu tham khảo.

155 iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTN Doanh nghiệp tư nhân ĐTNN Đầu tư nước ngoài EVN Tập đoàn điện lực Việt Nam GDP Thu nhập quốc nội HHC Hàng hóa và dịch vụ công HHT Hàng hóa và dịch vụ tư KVC Khu vực công KVT Khu vực tư NN Nhà nước NGOs Các tổ chức phi chính phủ OECD Tổ chức phát triển và hợp tác kinh tế TN Tư nhân UNDP Chương trình phát triển Liên hợp quốc VNA Tổng công ty hàng không Việt Nam VNPT Tập đoàn bưu chính viễn thông Việt Nam WTO Tổ chức thương mại thế giới XHCN Xã hội chủ nghĩa v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Phân loại hàng hoá công-tư. 2: Chức năng của nhà nước .3: Một vài ví dụ về chỉ số đánh giá kết quả hoạt động .1: Một số tác động nghịch của tư nhân hoá ở Anh .2: Tiết kiệm chi phí trong đấu thầu cạnh tranh ở Australia .3: Mặt trái của hợp đồng và đấu thầu cạnh tranh .4: Trách nhiệm tham gia công-tư.5: Cơ cấu đầu tư vào giáo dục, 1994-2001 .1: Thị phần chuyển phát nhanh của các đối thủ lớn .2: Độc quyền nhà nước trong lĩnh vực giao thông vận tải.3: Các doanh nghiệp cạnh tranh trong bưu chính viễn thông .4: Giá cước một số dịch vụ của VNPT, áp dụng ngày 1/4/2005.5: Hệ thống cơ sở y tế công 1995-2004 .6: Thái độ làm việc của cán bộ bệnh viện tư.7: Chất lượng dịch vụ tại bệnh viện tư .8: Hình thức phối hợp công - tư trong bệnh viện .9: Giáo dục mầm non .10: Cao đẳng và đại học .11: Cạnh tranh trong lĩnh vực chuyển phát .12: Số đối thủ cạnh tranh tư nhân trong chuyển phát .13: Chênh lệch sau đấu thầu, 1998-2003. 120 vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1: Bức tranh HHC và HHT .1: Doanh nghiệp nhà nước trong tương tác các nhân tố .2: Triết lý cung ứng dịch vụ y tế .3: Cơ cấu chi tiêu dịch vụ y tế.1: Tỷ trọng sản lượng công nghiệp theo loại hình doanh nghiệp .2: Tỷ trọng các loại hình doanh nghiệp, 2000-2004 (%) .3: Độc quyền nhà nước trong khâu phát điện .4: Độc quyền phân phối điện của nhà nước .5: Thị phần viễn thông vào internet của các doanh nghiệp .6: Số sinh viên công lập và ngoài công lập .7: Dịch vụ vận tải hành khách theo thành phần kinh tế, 2001-2006 .8: Dịch vụ vận tải hành khách ngoài nhà nước. 115 vii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Khu vực công (KVC) là tập hợp những cơ cấu tổ chức nhà nước hoạt động nhằm phục vụ lợi ích chung của tập thể cộng đồng và toàn xã hội. Hoạt động của khu vực này có ảnh hưởng to lớn tới mọi mặt của đời sống xã hội, từ việc xác nhận sinh, tử cho tới việc cung ứng dịch vụ bảo đảm sự tồn tại và phát triển của cuộc sống. Song, hoạt động của KVC thường bị coi là kém hiệu quả vì thiếu môi trường cạnh tranh và vấp phải những thất bại nhà nước. Từ đó, nguồn lực công không được sử dụng một cách hiệu quả.

Nhiều công trình nghiên cứu đã khẳng định điều này. Chẳng hạn, Le Grand [87, tr. 739-777] cho rằng hoạt động của doanh nghiệp nhà nước không có hiệu quả cao vì điều kiện cạnh tranh của chúng rất hạn chế, áp lực bị phá sản và hoàn thiện cơ cấu hoạt động vì hiệu quả không lớn. Điều thống nhất rộng rãi là cần áp dụng cạnh tranh vào trong KVC để các chủ thể kinh tế ganh đua cung ứng đầu ra hiệu quả hơn [105, tr.

Đồng thời, nhà nước cũng cần phải điều chỉnh vai trò, chức năng của mình để tạo ra môi trường cạnh tranh giữa chủ thể công và tư một cách lành mạnh, trật tự và kỷ cương. Ở Việt Nam, hoạt động của KVC còn nhiều bất cập, nguồn lực quốc gia bị chi tiêu lãng phí, hiệu quả cung cấp hàng hoá và dịch vụ công thấp, đa số các hoạt động này mang nặng độc quyền nhà nước [10, 33]. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hiệu quả hoạt động của khu vực này. Trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, việc sử dụng cơ chế thị trường, đặc biệt cạnh tranh được xem là một trong những giải pháp thích hợp để nâng cao hiệu quả hoạt động của KVC hiện tại.

1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Cho tới thời điểm này, vấn đề cạnh tranh đối với KVC ở Việt Nam gần như chưa được nghiên cứu sâu rộng (điều này sẽ luận giải cụ thể hơn trong Tình hình nghiên cứu về đề tài). Nhu cầu nhận thức tạo ra sức ép mạnh mẽ cho các nhà nghiên cứu và giới lãnh đạo phải quan tâm thỏa đáng hơn cho vấn đề này. Nhận thức tốt về lý luận sẽ giải quyết hữu hiệu hơn những tình huống thực tiễn mà KVC ở Việt Nam đang đối mặt. Trong khi đó ở nước ngoài, lý luận về cạnh tranh đối với KVC và kinh nghiệm vận dụng thành công cạnh tranh vào khu vực này đã được khẳng định bằng thực tiễn.

Đây cũng là những bài học cần phải nghiên cứu và tìm cách vận dụng sáng tạo vào điều kiện kinh tế chính trị Việt Nam. Bằng việc tận dụng lợi thế của nước đi sau, Việt Nam có thể tiết kiệm được một số nguồn lực nhất định cho phát triển KVC của mình hiệu quả hơn trong tương lai. Trên cơ sở những lý do thiết thực đó, Tác giả luận án quyết định lựa chọn đề tài nghiên cứu: “cạnh tranh đối với khu vực công: kinh nghiệm quốc tế và những vấn đề của Việt Nam”. Đề tài hy vọng sẽ góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về cạnh tranh đối với KVC và luận giải hệ thống giải pháp thúc đẩy cạnh tranh vào khu vực này vì mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động và cải thiện phúc lợi cho nhân dân Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu về đề tài Tình hình triển khai nghiên cứu ở nước ngoài Chủ đề nghiên cứu về cạnh tranh đối với KVC được nhiều học giả nước ngoài quan tâm. Danh mục tài liệu tham khảo của Luận án liệt kê nhiều công trình khoa học quan trọng đã từng công bố ở nước ngoài. Những công trình này được tham khảo và tiếp thu có phê phán trong quá trình hoàn thành Luận án. Phần tiếp theo sẽ tổng kết một số điểm chính về tình hình nghiên cứu trong các tác phẩm quan trọng đó.