Đề tài khoa học cấp Bộ - Đổi mới chế độ bầu cử Việt Nam hiện nay

BỘ T¯ PHÁP TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI DE TÀI KHOA HỌC CAP BỘ NM 2012-2013 C SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN DOI MỚI CHE Ộ BAU CỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chủ nhiệm ề tài: GS-TS Thái V)nh Thắng Chủ nhiệm khoa Hành chính — Nhà n°ớc ại học luật Hà Nội Th° ký ề tài: Th.S Mai Thị Mai Giang viên khoa Hành chính- Nhà n°ớc ại học luật Hà Nội C¡ quan chủ trì: Viện khoa học pháp lý Bộ t° pháp |trune TÂM THONG TIN THU VIỆN, TR¯ỜNG ẠI HQCL AT HÀ Nol PHONG DOC " HÀ NỘI - 2014 È TÀI KHOA HỌC CAP BO NM 2012 -2013 C SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN DOI MỚI CHE Ộ BAU CỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chủ nhiệm ề tài: GS-TS Thái Vinh Thắng Chủ nhiệm khoa Hành chính — Nhà n°ớc ại học luật Hà Nội Th° ký ề tài: Th.S Mai Thị Mai Giảng viên khoa Hành chính- Nhà n°ớc ại học luật Hà Nội C¡ quan chủ trì: Viện khoa học pháp lý Bộ t° pháp Thành viên tham gia nghiên cứu: GS-TS Thái V)nh Thắng - ại học luật Hà Nội. “MSPeTna GS-TS Nguyễn ng Dung - Khoa luật, ại học quốc gia Hà Nội PGS-TS Vi Vn Nhiêm - ại học luật thành phố Hồ Chi Minh. PGS-TS Nguyễn Thị Hồi - ại học luật Hà Nội. TS ặng Minh Tuấn -.

Khoa luật, ại học quốc gia Hà Nội TS Tô Vn Hoà - ại học luật Hà Nội. TS Trần Nho Thìn - Bộ t° pháp.S Lại Thị Ph°¡ng Thảo- ại học luật Hà Nội.S Mai Thị Mai - ại học luật Hà Nội. MỤC LỤC Trang A. BAO CAO TONG HỢP KET QUÁ NGHIÊN CUU Phần mở ầu 1.Tính cấp thiết của ề tài nghiên cứu 2.Tình hình nghiên cứu ề tài 3.Mục ích, nhiệm vụ nghiên cứu 14 4.Những vấn ề mới ề tài ặt ra nghiên cứu 15 5.Cách tiếp cận ề tài 16 6.

Ph°¡ng pháp nghiên cứu 16 7.Ý ngh)a lý luận và thực tiễn của ề tài 17 8.Kết cấu dé tài 18 Ch°¡ng 1 Những vấn dé lý luận c¡ ban về chế ộ bầu cử 19 1.Khái niệm, bản chất, vai trò của chế ộ bầu 19 1.Các nguyên tắc bầu cử phô biến trong thế giới °¡ng ại 26 1.Những nội dung c¡ bản của chế ộ bầu cử 30 1.Khái quát về chế ộ bau cử một số n°ớc trên thé giới 36 Ch°¡ng 2 Thực trạng chế ộ bầu cử ở Việt Nam hiện nay 42 2. Việc thực thi các nguyên tắc bầu cử 42 2.2 Quyên bau cử, ứng cử, tuyên chọn ứng cử viên,vận ộng bau cử 47 2.3 ¡n vị bầu cử 52 2.4 Các tổ chức phụ trách bầu cử 55 2.5 Ph°¡ng pháp xác ịnh kết quả bầu cử 63 Ch°¡ng 3 Ph°¡ng h°ớng, giải pháp ỗi mới chế ộ bầu cử 68 3.1 Nhu cầu ổi mới chế ộ bầu cử ở Việt Nam hiện nay 68 3.2 Ph°¡ng h°ớng ổi mới chế ộ bầu cử 75 3.3 Những giải pháp ổi mới chế ộ bầu cử 81 B. CÁC BAO CÁO CHUYEN DE 105 Phần 1: Những vấn ề lý luận c¡ bản về chế ộ bầu cử 105 Chuyên ề 1: Những vấn ề lý luận c¡ bản về bản chất, chức nng, vai trò và các yếu tô chỉ phối, tác ộng ến chế ộ bau cử GS-TS Nguyễn ng Dung 105 Chuyên ề 2: Các nguyên tắc bau cử ảm bảo chế ộ bau cử dân chủ TS Trần Nho Thìn 129 Chuyên ề 3: Khái quát về các chế ộ bau cử trên thé giới GS-TS Nguyễn ng Dung 158 Chuyên ề 4: Các ph°¡ng pháp phân ghế ại biếu: chế ộ bau cử da số t°¡ng ối, một số n°ớc trên thé giới. GS-TS Thái V)nh Thắng 186 Chuyên ề 5: Kinh nghiệm tổ chức bầu cử của một số n°ớc ang chuyển ổi và một số n°ớc ASEAN TS Tô Vn Hòa 196 Phần 2: Thực trạng chế ộ bầu cử ở Việt Nam hiện nay Chuyên ề 6: Lịch sử hình thành và các giai oạn phát triển của chế ộ bdu cử ở Việt Nam PGS-TS Vi Vn Nhiém 209 Chuyên ề 7: Quyên bdu cử, ứng cử, hiệp th°¡ng giới thiệu ng°ời ứng cử, vận ộng bầu cử PGS-TS Vi Vn Nhiêm 222 Chuyên ề 8: Don vị bầu cử - khái niệm, bản chất và cách thức phân ịnh TS ặng Minh Tuan 255 Chuyên ề 9: Các tổ chức phụ trách bau cử, ph°¡ng pháp xác ịnh kết quả bẩu cử PGS-TS Vi Vn Nhiêm 281 Chuyên ề 10: Tổ chức và trình tự tiễn hành bau cử ại biểu Quốc hội và ại biểu Hội ộng nhân dân ở Việt Nam hiện nay Th.

S Mai Thị Mai 302 Chuyên ề 11: Bau cử thêm, bau cử lại và bau cử bd sung GS-TS Thái V)nh Thắng, Th.S Mai Thị Mai 322 Chuyên ề 12: Mối quan hệ giữa cử tri và ại biểu Quốc hội và HND trong chế ộ bầu cử hiện hành ở Việt Nam Th.S Lại Thị Ph°¡ng Thảo 329 Phan 3: Quan iểm và giải pháp ỗi mới chế ộ bầu cử ở n°ớc ta áp ứng yêu cầu dân chủ ,xây dựng nhà n°ớc pháp quyền và hội 5 nhập quốc tế 341 Chuyên ề 13: Các luận cứ khoa học và thực tiễn luận giải sự cần thiết phải ổi mới chế ộ bầu cử ở Việt Nam hiện nay GS-TS Thái V)nh Thắng - PGS-TS Vi Vn Nhiém 34] Chuyên ề 14: Nhu cau và quan iểm, giải pháp sửa ôi, bổ sung Luật bau cử ại biểu Quốc hội 1997 (sửa ổi, bd sung nm 2001, 2010) GS-TS Thái V)nh Thắng 383 Chuyên ề 15: Nhu cầu và quan iểm, giải pháp sửa ôi bd sung Luật bầu cử ại biểu Hội ồng nhân dân nm 2003 ( sửa ổi, bỗ sung nm 2010) PGS-TS Nguyễn Thị Hồi 401 C. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 427 D. PHẢN PHỤ LỤC 437 PHẢN A BAO CAO TONG HOP KET QUÁ NGHIÊN CỨU MO DAU 1.Tính cấp thiết của ề tai nghiên cứu Công cuộc ổi mới do ại hội ảng toàn quốc lần thứ VI khởi x°ớng nm 1986 ến nay ã gần ba m°¡i nm. Với việc xoá bỏ c¡ chế kinh tế kế hoạch hoá tập trung và nền hành chính quan liêu bao cấp, chuyển sang thời kỳ xây dựng nền kinh tế thị tr°ờng, kế hoạch hoá ịnh h°ớng, ất n°ớc ta ã có những b°ớc tiến áng kẻ trong l)nh vực kinh tế.

Những thành tựu trong l)nh vực kinh tế chính là tiền dé dé chúng ta ổi mới trong l)nh vực chính trị, hoàn thiện chế ộ dân chủ XHCN, phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Chế ộ bầu cử ở n°ớc ta hình thành sau khi n°ớc Việt Nam dân chủ cộng hoà ra ời, biến ổi trong từng giai oạn, trai qua thời kỳ xây dựng nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung và c¡ chế hành chính quan liêu bao cấp, mặc dù ã có nhiều bé sung, sửa ổi , tuy nhiên về c¡ bản nguyên tắc tập trung dân chủ nh° th°ờng lệ nhiều lúc, nhiều n¡i vẫn dựa trên hệ thống t° duy ci nặng về tập trung, nhẹ về dân chủ. Trong bầu cử, dần dần tạo ra thói quen trong t° duy ảng cử, dân bau, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức hiệp th°¡ng tuyển cử. Tuy nhiên, vì sao ng°ời dân không còn tình cảm mặn mà với bầu cử, không bày tỏ tình cảm hân hoan khi c¡ quan bầu cử công bố những ng°ời trúng cử.

Vì sao những ng°ời tự ứng cử khó có thể v°ợt qua vòng hiệp th°¡ng và trúng cử. Vấn ề ổi mới t° uy về bầu cử phải °ợc coi là một vấn ề cấp bách áp ứng yêu cầu xây dựng một xã hội thực sự dân chủ. Chế ộ bầu cử ở Việt Nam hiện nay còn tồn tại những hạn chế và bất cập. ó là bất cập trong việc thành lập Hội ồng bầu cử, bất cập trong các quy ịnh về các ứng cử viên tự ứng cử, bất cập trong vận ộng tranh cử, bất cập trong việc thiết kế các ¡n vị bầu cử, bất cập trong các quy ịnh về ph°¡ng pháp xác ịnh kết quả bầu cử, các nguyên tắc bầu cử quy ịnh ch°a ầy ủ, bất cập trong quan hệ giữa hiệp th°¡ng và bầu cử trực tiếp, ch°a ảm bảo tính chất bình ẳng của lá phiếu cử tri.

Nhận thức sâu sắc vẫn ề này Vn kiện ại hội ảng toàn quốc lần thứ XI nm 2011 ã chỉ rõ: “ Hoàn thiện c¡ chế bầu cử ại biểu Quốc hội ể cử tri lựa chọn và bầu những ng°ời thực sự là ại biểu của mình vào Quốc hội. Nâng cao chất l°ợng ại biểu Quốc hội, tng hợp lý số l°ợng ại biểu chuyên trách; có c¡ chế ể ại biểu Quốc hội gắn bó chặt chẽ và có trách nhiệm với cử tri”. ổi mới ể hoàn thiện chế ộ bầu cử là iều kiện tiên quyết ể xây dựng một hệ thống c¡ quan ại diện có ủ trí tuệ và bản l)nh °a Việt Nam tiến lên ngang tầm các quốc gia tiên tiễn trên thế giới. ổi mới hệ thống bầu cử hiện nay chủ yếu phải dựa trên nguyên tắc n°ớc lay dân làm gốc.

Xây dựng nhà n°ớc của dân, do dân và vì dân thì phải tôn trọng ý chí của nhân dân, phải coi quyền lực nhà n°ớc xuất phát từ nhân dân, chủ quyền tối cao của nhà n°ớc thuộc về nhân dân. Quyền bau cử và ứng cử là quyền công dân, nhà n°ớc phải ảm bảo cho công dân thực hiện các quyền ó, ảng và chính quyền không bao biện làm thay quyền của công dân. Chúng ta tin t°ởng rằng với một chế ộ bầu cử °ợc hoàn thiện h¡n, ng°ời dân sẽ có nhiều khả nng h¡n tham gia chính quyền, khả nng lựa chọn cán bộ cao h¡n, kiểm soát bộ máy nhà n°ớc tốt h¡n, làm trong sạch h¡n bộ máy nhà n°ớc. Bộ máy nhà n°ớc trong sạch và hoạt ộng có hiệu quả chính là iều kiện cần thiết ể Việt Nam xây dựng một xã hội dân giàu , n°ớc mạnh, công bằng, dân chủ, vn minh, sánh vai cùng các c°ờng quốc nm châu nh° khi còn sống chủ tịch Hồ Chí minh ã từng mong °ớc.

Với lý do trên ây, chúng tôi cho rằng dé tài “C¡ sở lý luận và thực tiễn ổi mới chế ộ bầu cử ở Việt Nam hiện nay” là ề tài có tính cấp thiết cao áp ứng nhu cầu về lý luận cing nh° thực tiễn hiện nay.Téng quan tình hình nghiên cứu ề tài Ngoài n°ớc: Chế ộ bầu cử °ợc nhiều học giả n°ớc ngoài quan tâm nghiên cứu và có nhiều công trình nghiên cứu về bầu cử ã °ợc xuất bản từ những thế kỷ tr°ớc. Chúng ta có thể nhắc ến một số công trình nghiên cứu nỗi tiếng sau ây: -Tác phẩm: “ De la democratie en Amerique “ ( Về dân chủ ở Mỹ) của Alexis de Tocqueville, Edition Flammarion, 1981.