Luận án Tiến sĩ Chính trị: Thực thi chính sách An sinh xã hội ở TP.HCM (D.V.Dân)

án tiến sĩ Hóa học BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH DƯƠNG VĂN DÂN THỰC THI CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ Nghệ An, 2023 án tiến sĩ Hóa học BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH DƯƠNG VĂN DÂN THỰC THI CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Chính trị học Mã số: 9310201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đinh Trung Thành Nghệ An, 2023 án tiến sĩ Hóa học LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng cá nhân tôi. Các kết quả số liệu nêu trong luận án này là trung thực và chưa từng được công bố ở bất cứ công trình nghiên cứu khoa học nào. Nếu có gì sai sót tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Nghệ An, 2023 TÁC GIẢ Dương Văn Dân án tiến sĩ Hóa học LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin trân trọng cảm ơn tập thể lãnh đạo và quý thầy cô Trường Đại học Vinh, Trường Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Sư phạm – Trường Đại học Vinh, Khoa Giáo dục Chính trị, Khoa Chính trị học và Báo chí, Phòng Đào tạo Sau đại học của Nhà trường.

Đặc biệt gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến PGS.TS Đinh Trung Thành đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tác giả hoàn thành luận án. Tác giả xin cảm ơn lãnh đạo Sở GD &ĐT Thành phố Hồ Chí Minh, Quận ủy, UBND Quận 8, cơ quan công tác, những người thân trong gia đình cùng đồng nghiệp, anh em, bạn bè đã luôn ủng hộ, tạo điều kiện, khuyến khích động viên, chia sẻ khó khăn trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả án tiến sĩ Hóa học DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Nguyên nghĩa 1 ASXH An sinh xã hội 2 BHYT Bảo hiểm y tế 3 BHXH Bảo hiểm xã hội 4 CSXH Chính sách xã hội 5 CSASXH Chính sách an sinh xã hội 6 CT-XH Chính trị xã hội 7 HĐND Hội đồng nhân dân 8 KT-XH Kinh tế - xã hội 9 NSNN Ngân sách Nhà nước 10 TB-XH Thương binh - Xã hội 11 NXB Nhà xuất bản 12 PTKT Phát triển kinh tế 13 PTXH Phát triển xã hội 14 UBND Ủy ban nhân dân 15 XĐGN Xóa đói giảm nghèo án tiến sĩ Hóa học DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH Sơ đồ 2.1 Cấu trúc an sinh xã hội truyền thống 37 Sơ đồ 2.2 Hệ thống an sinh xã hội Việt Nam giai đoạn 2012-2020 38 Sơ đồ 2.3 Cấu trúc của hệ thống ASXH ở Việt Nam 39 Sơ đồ 2.4 Chính sách xã hội theo quy định tại Nghị quyết 15 năm 2012 43 Sơ đồ 2.5 Sơ đồ mô tả quy trình thực thi chính sách ASXH 59 Bảng 3.1 10 địa phương có số dân nhập cư cao nhất cả nước 70 Biểu đồ 3.2 Tổng tỷ suất sinh của TP Hồ Chí Minh từ 2000 – 2019 71 Bảng 3.3 Mức độ tham gia họp, thảo luận về xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách của đối tượng thụ hưởng 89 Biểu đồ 3.4 So sánh nhận định việc chồng chéo trong thực hiện các chính sách an sinh xã hội của các đối tượng 91 Biểu đồ 3.5 Ý kiến phản hồi về cách thức tổ chức thực hiện chính sách ASXH từ trên xuống ở Thành phố Hồ Chí Minh 92 Hình 3.6 Tổ chức bộ máy và mối quan hệ phối hợp trong triển khai thực hiện chính sách ASXH ở Thành phố Hồ Chí Minh 94 Biều đồ 3.7: Đánh giá về hoạt động phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong thực hiện chính sách 96 Hình 4.1 Đề xuất mô hình phát triển nhà ở xã hội ở TP Hồ Chí Minh 132 án tiến sĩ Hóa học MỤC LỤC Trang A MỞ ĐẦU 1 B NỘI DUNG 10 Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 10 Nghiên cứu về chính sách an sinh xã hội và thực thi chính 1. 10 sách an sinh xã hội Nghiên cứu có liên quan đến thực thi chính sách an sinh xã hội ở 1.2 21 thành phố Hồ Chí Minh Những kết quả các công trình nghiên cứu đã đạt được và 1.3 28 khoảng trống đề tài luận án cần tiếp tục nghiên cứu Chương 2 Cơ sở lý luận về thực thi chính sách an sinh xã hội 32 2.1 Chính sách an sinh xã hội 32 2.2 Thực thi chính sách an sinh xã hội 50 Nhân tố ảnh hưởng, các tiêu chí đánh giá thực thi chính sách 2.3 59 an sinh xã hội Chương 3 Thực trạng thực thi chính sách an sinh xã hội ở Thành phố 66 Hồ Chí Minh Những nhân tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách an sinh xã hội 3.1 66 ở Thành phố Hồ Chí Minh Tình hình thực thi một số chính sách an sinh xã hội ở Thành phố 3.2 72 Hồ Chí Minh Đánh giá thực trạng thực thi một số chính sách an sinh xã hội ở 3.3 88 Thành phố Hồ Chí Minh Chương 4 Quan điểm và giải pháp đảm bảo thực thi chính sách an 112 sinh xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh Quan điểm, mục tiêu đảm bảo thực thi chhinhs sách an sinh 4.1 112 xã hội ở thành phố Hồ Chí Minh Giải pháp đảm bảo thực thi chính sách an sinh xã hội ở Thành 4.2 117 phố Hồ Chí Minh C Kết luận 147 án tiến sĩ Hóa học Danh mục các công trình đã công bố của tác giả liên quan D 149 đến đề tài E Danh mục tài liệu tham khảo 150 F Phụ lục 162 án tiến sĩ Hóa học 1 A.

Lý do chọn đề tài An sinh xã hội là một trong những chủ trương, chính sách quan trọng của Ðảng và Nhà nước ta đã được quán triệt, bảo đảm thực hiện trong các thời kỳ phát triển của đất nước. Những năm qua, dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, công tác an sinh xã hội ở Việt Nam tiếp tục đạt được nhiều thành quả tích cực, chính sách không ngừng cải thiện, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được chăm lo ngày một tốt hơn với mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những đô thị lớn đông dân nhất nước, chất lượng tăng trưởng kinh tế (TTKT) ngày càng nâng cao và ổn định, chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu. Những năm qua, Thành ủy, UBND Thành phố đã đẩy mạnh tuyên truyền, quán triệt sâu sắc và tập trung thực hiện quyết liệt các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đã nêu trong Nghị quyết số 15-NQ/TW và các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, của Thành phố về chính sách ASXH.

Đảm bảo an sinh xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng được Thành phố quan tâm thực hiện thường xuyên nhằm chăm lo cho ngiười nghèo, người yếu thế, dễ bị tổn thương, góp phần giảm nghèo bền vững, chống nguy cơ tái nghèo và thúc hiện công bằng xã hội, Nghị quyết 31 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu, nhiệm vụ cho Thành phố Hồ Chí Minh phát triển hệ thống an sinh xã hội toàn diện, bao phủ toàn dân theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Cụ thể hóa các nội dung của Nghị quyết số 98/2023/QH15 (Nghị quyết 98) của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, tại kỳ họp thứ 10, HĐND Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành nghị quyết. Một trong ba nội dung của Nghị quyết là bố trí vốn đầu tư công cho chương trình giảm nghèo bền vững - nội dung được thực hiện đầu tiên, mang lại lợi ích thiết thực, trực tiếp cho người dân Thành phố Hồ Chí Minh, nhất là người nghèo. Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân Thành phố đã chung sức, chung tay án tiến sĩ Hóa học 2 đảm bảo kết hợp các các nguốn lực thực hiện chính sách ASXH cho người dân.

Trong đó nguồn lực Nhà nước giữ vai trò cơ bản, quan trọng, mang tính định hướng; đồng thời huy động các nguồn lực xã hội nhằm phát huy tinh thần "tương thân, tương trợ" của người dân Thành phố, tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân cùng góp sức chăm lo cho các đối tượng yếu thế và người dân có hoàn cảnh khó khăn. Thành phố Hồ Chí Minh đã có đột phá trong việc ra đời mô hình Trung tâm Tiếp nhận và Hỗ trợ hàng hóa thiết yếu phục vụ người dân khó khăn bởi dịch bệnh Covid-19 (Trung tâm) theo Quyết định số 2708/QĐ-BCĐ ngày 02 tháng 8 năm 2021. Trung tâm an sinh là một hình thức hỗ trợ mới, thể hiện tinh thần của Nhà nước phúc lợi, định hướng phát triển cộng đồng trên nguyên tắc hiệp lực công – tư nên rất cần một chiến lược phát triển về lâu dài. Điều này thể hiện khuynh hướng chung của các quốc gia trên thế giới trong việc đảm bảo phúc lợi cho người dân, nhất là trong các hoàn cảnh biến động như dịch bệnh, biến đổi khí hậu, thiên tai, với các nhóm đặc biệt khó khăn đang được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới.

Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và Việt Nam đang đối diện với nhiều thách thức về mặt xã hội khi vừa xây dựng thể chế, hoàn thiện khung pháp lý các yếu tố kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với mục tiêu phát triển kinh tế đi đôi với đảm bảo công bằng xã hội theo nguyên tắc thụ hưởng trên cơ sở mức đóng góp. Do vậy, lưới an sinh khu vực chính thức không thể bao phủ hết mọi đối tượng trong xã hội, sẽ bỏ sót một lượng lớn người lao động, các đối tượng xã hội còn thụ động hoặc có thể chủ động chưa tiếp cận chính sách. Thành phố Hồ Chí Minh đã và sẽ tiếp tục là nơi thu hút lực lượng lao động, nhất là lực lượng lao động làm việc trong các ngành dịch vụ. Tuy nhiên, ngành này chủ yếu là lực lượng lao động dịch vụ tay chân, trình độ chuyên môn thấp, lao động thời vụ và phi chính thức.

Họ đóng góp nhiều cho sự phát triển của Thành phố nhưng họ thường không có BHXH và các phúc lợi khác. Do đó, họ rất cần sự hỗ trợ từ hệ thống an sinh xã hội của Thành phố.