Luận án tiến sĩ: Kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi nội địa - Đàm Phương Lan (2019)

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n ------------ ------ ĐÀM PHƯƠNG LAN KÕ TO¸N CHI PHÝ THEO møc ®é HO¹T §éNG TRONG C¸C DOANH NGHIÖP S¶N XUÊT THøC ¡N CH¡N NU¤I NéI §ÞA Hµ néi - 2019 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n ------------ ------ ĐÀM PHƯƠNG LAN KÕ TO¸N CHI PHÝ THEO møc ®é HO¹T §éNG TRONG C¸C DOANH NGHIÖP S¶N XUÊT THøC ¡N CH¡N NU¤I NéI §ÞA Chuyên ngành : KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH Mã số : 9340301 Người hướng dẫn khoa học: GS.TS ĐẶNG THỊ LOAN Hµ néi - 2019 i LỜI CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Người hướng dẫn Tác giả GS. TS Đặng Thị Loan NCS Đàm Phương Lan ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thiện luận án này, NCS đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ gia đình, Thầy Cô, đồng nghiệp, bạn bè và những người thân.

Lời đầu tiên, NCS xin gửi lời cảm ơn tới gia đình đã luôn bên cạnh động viên NCS trên con đường học tập cũng như trong quá trình hoàn thiện luận án. NCS cũng trân trọng gửi tới GS, TS Đặng Thị Loan – người đã tận tình hướng dẫn, luôn động viên, khích lệ NCS trong suốt quá trình thực hiện luận án. NCS cũng nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ từ các Thầy, Cô giáo trường ĐH Kinh tế Quốc dân cũng như các Thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè trường ĐH Kinh tế & Quản trị Kinh doanh. NCS cảm ơn những tình cảm quý báu đó.

Một lần nữa, NCS xi trân trọng cảm ơn tình cảm và sự giúp đỡ từ mọi người đã giúp tôi hoàn thành luận án này. iii MỤC LỤC LỜI CAM KẾT. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. vi PHẦN MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Các công trình nghiên cứu trên thế giới có liên quan đến đề tài luận án. Nghiên cứu so sánh kế toán ABC với phương pháp kế toán truyền thống. Các nghiên cứu về tỷ lệ vận dụng phương pháp kế toán ABC.

Các nghiên cứu thiết lập các yếu tố tác động đến việc vận dụng phương pháp kế toán ABC. Các công trình nghiên cứu trong nước có liên quan đến đề tài. Xác định khoảng trống nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của luận án. Khoảng trống nghiên cứu.

Định hướng nghiên cứu. 19 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ THEO MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG (ABC) TRONG DOANH NGHIỆP. Tổng quan về Kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp. Bản chất, vai trò của kế toán quản trị chi phí trong DN.

Các giai đoạn phát triển của kế toán quản trị chi phí. Các phương pháp kế toán quản trị CP. Kế toán chi phí theo mức độ hoạt động (ABC) trong các doanh nghiệp. Khái niệm và sự phát triển của Kế toán ABC.

Nội dung kế toán ABC. Các bước kỹ thuật triển khai kế toán ABC trong phân bổ CP, xác định giá thành sản phẩm. So sánh kế toán CP theo mức độ hoạt động (ABC) và phương pháp kế toán CP truyền thống (TCS). Các lý thuyết nền tảng có liên quan đến vận dụng kế toán ABC.

Lý thuyết về khuếch tán của những đổi mới (Theory of innovation diffusion). Lý thuyết bất định (Contigent theory). Các nhân tố ảnh hưởng đến việc triển khai kế toán ABC trong DN. Các nhân tố kỹ thuật.

Các nhân tố tổ chức. Nhân tố môi trường. 55 TÓM TẮT CHƯƠNG 2. 57 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Quy trình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp định lượng. Phương pháp định tính.

Vận dụng các bước kỹ thuật triển khai kế toán ABC. 70 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. 73 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ THỰC TRẠNG KẾ TOÁN CHI PHÍ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT THỨC ĂN CHĂN NUÔI NỘI ĐỊA. Khái quát về các DN sản xuất TACN nội địa Việt Nam.

Tổng quan ngành chế biến thức ăn chăn nuôi (TACN). Các DN sản xuất TACN nội địa. Đặc điểm tổ chức quản lý và sản xuất trong các DNSX TACN nội địa. Thực trạng kế toán CP trong các DN sản xuất TACN nội địa.

Đặc điểm tổ chức bộ máy kế toán và các chính sách kế toán. Kế toán chi phí trong các DN sản xuất TACN nội địa. Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng kế toán ABC trong các DN sản xuất TACN nội địa. Kết quả nghiên cứu định tính.

Kết quả nghiên cứu định lượng về các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng kế toán ABC. 105 TÓM TẮT CHƯƠNG 4. 112 CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP VẬN DỤNG KẾ TOÁN CHI PHÍ THEO MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT TACN NỘI ĐỊA. Định hướng phát triển ngành thức ăn chăn nuôi Việt Nam đến nam 2020 và tầm nhìn 2030.

Nguyên tắc và định hướng vận dụng kế toán chi phí theo mức độ hoạt động trong các DNSX TACN nội địa. Nguyên tắc vận dụng kế toán ABC trong các DNSX TACN nội địa. Định hướng vận dụng kế toán ABC các DN sản xuất TACN nội địa. Các giải pháp vận dụng kế toán ABC trong các DN sản xuất TACN nội địa.

Giải pháp phân loại CP phục vụ cho mục tiêu quản trị DN. Giải pháp thiết kế triển khai kế toán ABC. Một số khuyến nghị nhằm thực hiện các giải pháp tăng cường vận dụng kế toán ABC trong các DNSX TACN nội địa. Về phía Nhà nước.

Về phía Bộ Tài chính. Về phía các DN chế biến TACN nội địa. 138 TÓM TẮT CHƯƠNG 5. 144 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

145 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 158 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT ABC – Activity based costing Chi phí theo mức độ hoạt động ANOVA – Analysic of Variance Phân tích phương sai APD - Activity Product Ma trận hoạt động – sản phẩm dependence matrix BSC – Balance Score card Thẻ điểm cân bằng BCTC Báo cáo tài chính BP Biến phí CAM-I Tổ chức liên hiệp thế giới về tiến bộ trong sản xuất CP Chi phí CPSX Chi phí sản xuất CPSXC Chi phí sản xuất chung DN Doanh nghiệp DNSX Doanh nghiệp sản xuất DT Doanh thu ĐP Định phí ĐPPB Định phí phân bổ EAD – Expense Activity Ma trận chi phí – hoạt động dependence matrix EFA - EPR - Enterprise Resource Hoạch định nguồn lực doanh nghiệp Planning GĐ Giám đốc HĐ Hoạt động IFAC – International Federation Liên đoàn kế toán quốc tế of Accountants IMA – Institute of Management Hiệp hội các nhà kế toán quản trị Accountants IFRS Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế MCS – Management Control Hệ thống kiểm soát quản lý system NCTT Nhân công trực tiếp NVL Nguyên vật liệu vii PB Phân bổ PTGĐ Phó tổng giám đốc PX Phân xưởng QLCC Quản lý cấp cao SP Sản phẩm TACN Thức ăn chăn nuôi TCS – Tranditional Cost system Hệ thống xác định chi phí truyền thống TGĐ Tổng Giám đốc TNHH Trách nhiệm hữu hạn TP Trưởng phòng TQM - Total Quality Quản trị chất lượng toàn diện Management viii DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Bảng mã hóa các đối tượng tham gia phỏng vấn tại 4 công ty .1: Thống kê nhà máy sản xuất TACN công nghiệp (2013 – 2017) .2: Cơ cấu nhà máy sản xuất TACN theo công suất năm 2017 .3: Định mức vật tư (Cám đậm đặc cho lợn ,15kg) .4: Báo cáo CP sản phẩm tháng 3/2017 (trích) .5: Tổng hợp kết quả phân tích độ tin cậy của các nhân tố .6: Kết quả phân tích KMO (lần 3).7: Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết H1 – H4Error! Bookmark not defined.8: Kiểm định T-test giả thuyết chính. Error! Bookmark not defined.1: Dự kiến các chỉ tiêu sản xuất TACN công nghiệp (2018-2020).2: Phân loại CP .3: Danh mục các hoạt động trong Công ty CP Dinh dưỡng Hồng Hà .4: Bảng phân bổ CP – hoạt động .5: Danh mục hoạt động và các tiêu thức phân bổ CP hoạt động .6: Tổng hợp CP hoạt động và tiêu thức phân bổ cho 2 dòng sản phẩm TACN cho lợn và TACN cho gà .7: Bảng phân bổ CP chung cho từng loại SP TACN cho lợn .8: Báo cáo chi tiết giá thành sản phẩm .9: Bảng phân tích CP sản phẩm (tháng 3/2017).10: Phân tích lợi nhuận SP của 2 phương pháp. 135 ix DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Các giai đoạn phát triển của kế toán quản trị CP .2: Sự phát triển của kế toán ABC .3: Các giai đoạn phát triển của kế toán ABC (1987 – 2010) .4: Hoạt động được coi như một quy trình chuyển đổi nguồn lực .5: Mô hình phương pháp kế toán ABC .6: Mô hình phân bổ chi phí của kế toán ABC .7: Sự khác biệt giữa kế toán ABC and TCS .8: Quá trình chấp nhận sự đổi mới.9: Phân loại nhóm chấp nhận sự đổi mới .1: Quy trình nghiên cứu .2: Phương pháp nghiên cứu .3: Mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng phương pháp kế toán ABC trong các DN sản xuất TACN nội địa.4: Khung vận dụng phương pháp kế toán ABC .1: Danh sách 30 quốc gia sản xuất TACN lớn nhất thế giới 2016 .2: Sản lượng TACN công nghiệp Việt Nam (2007 – 2017) .3: Thị phần thức ăn chăn nuôi Việt Nam 2016 .4: Cơ cấu doanh thu 2015 - 2017 của Masan group .5: Cơ cấu doanh thu 2016 - 2017 của Dabaco.6: Kết quả kinh doanh năm 2016 – 2017 của công ty CP Dinh dưỡng Hồng Hà.7: Mô hình tổ chức quản lý Công ty cổ phần Dinh dưỡng Hồng Hà .8: Quy trình công nghệ sản xuất thức ăn chăn nuôi .9: Bộ máy kế toán công ty cổ phần Dinh dưỡng Hồng Hà .10: Tiêu thức phân loại CP trong các DN sản xuất TACN nội địa .11: Tỷ lệ CP gián tiếp trong các DN sản xuất TACN nội địa .12: Tiêu thức phân bổ CPSXC trong các DN sản xuất TACN nội địa.13: Thống kê đối tượng khảo sát .14: Kinh nghiệm ở vị trí hiện tại của đối tượng khảo sát.

107 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Vấn đề nghiên cứu Nhìn nhận kết quả hơn 10 năm gia nhập nền kinh tế thế giới, nhiều nhà kinh tế đánh giá rằng nền kinh tế Việt Nam đã có khởi sắc, những lợi ích do hội nhập mang lại là không thể chối cãi trên nhiều lĩnh vực, song cũng không phủ nhận những thách thức mà nền kinh tế phải đối mặt.