Luận án Tiến sĩ Trương La: Vỗ béo bò bằng phụ phẩm nông nghiệp Ea Kar, Đắk Lắk

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN CHĂN NUÔI TRƯƠNG LA SỬ DỤNG MỘT SỐ PHỤ PHẨM NÔNG NGHIỆP ĐỂ VỖ BÉO BÒ TẠI HUYỆN EA KAR, TỈNH ĐẮK LẮK Chuyên ngành: Chăn nuôi động vật Mã số : 62 62 40 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học : 1. Trịnh Xuân Cư 2 HÀ NỘI - 2010 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. Hà Nội, ngày 28 tháng 7 năm 2010 Tác giả Trương La ii LỜI CẢM ƠN Hoàn thành luận án này, tôi xin chân thành cám ơn sâu sắc các thầy: TS.

Trịnh Xuân Cư đã hướng dẫn và chỉ bảo tận tình cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Ban Lãnh đạo Viện Chăn nuôi, Phòng Đào tạo và Thông tin, các anh chị em Bộ môn Dinh dưỡng thức ăn chăn nuôi và Đồng cỏ, Trung tâm Thực nghiệm và Bảo tồn vật nuôi, Phòng Phân tích Thức ăn gia súc và Sản phẩm chăn nuôi - Viện Chăn nuôi đã giúp đỡ về mọi mặt và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án. Tôi xin thành thật cám ơn Ban Lãnh đạo, tập thể Bộ môn Chăn nuôi và Đồng cỏ - Viện KHKT Nông lâm nghiệp Tây Nguyên đã động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện về thời gian, vật chất cũng như tinh thần cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Tôi xin chân thành cám ơn phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trạm Khuyến nông và các hộ chăn nuôi bò các xã Ea Ô, Cư Ni, Ea Đar huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk đã tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất cho tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài.

Cuối cùng, tôi xin cám ơn gia đình, các bạn đồng nghiệp đã động viên giúp đỡ cho tôi hoàn thành luận án này. Tác giả Trương La iii MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Các chữ viết tắt dùng trong luận án vi Danh mục các bảng viii Danh mục các đồ thị x Danh mục các sơ đồ xi MỞ ĐẦU 1 1 Tính cấp thiết của đề tài 1 2 Mục tiêu đề tài 3 3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 1.1 ĐẶC ĐIỂM TIÊU HOÁ CỦA GIA SÚC NHAI LẠI 4 1.1 Sơ lược cấu tạo bộ máy tiêu hoá của gia súc nhai lại 4 1.2 Hệ vi sinh vật dạ cỏ 5 1.3 Quá trình tiêu hóa các thành phần của thức ăn ở gia súc nhai lại9 1.4 Carbohydrate phi cấu trúc (Non structural carbohydrate - NSC) trong dinh dưỡng bò 17 1.2 Nguyên lý của phương pháp sinh khí in vitro - gas production trong việc đánh giá khả năng tiêu hoá thức ăn ở dạ cỏ 20 1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng thịt bò 23 1.1 Một số yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của bò 24 1.2 Khả năng sản xuất thịt của bò 24 1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng tới năng suất và chất lượng thịt bò28 iv 1.4 Tình hình nghiên cứu sử dụng phụ phẩm nông công nghiệp để vỗ béo bò 33 1.1 Sơ lược về phụ phẩm nông công nghiệp 33 1.2 Tiềm năng nguồn phụ phẩm nông công nghiệp 34 1.3 Sử dụng phụ phẩm nông công nghiệp để nuôi bò 35 CHƯƠNG 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 46 2.1 Vật liệu nghiên cứu 46 2.2 Nội dung nghiên cứu 46 2.3 Địa điểm nghiên cứu 46 2.4 Phương pháp nghiên cứu 47 2.1 Phương pháp chung cho các thí nghiệm 47 2.2 Phương pháp nghiên cứu cho các thí nghiệm cụ thể 48 2.3 Phương pháp xử lý số liệu 60 CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 61 3.1 Tiềm năng nguồn phụ phẩm nông công nghiệp làm thức ăn cho bò tại huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk 61 3.1 Tình hình phát triển đàn bò và sử dụng nguồn phụ phẩm nông công nghiệp làm thức ăn cho bò tại huyện Ea Kar 61 3.2 Sản lượng phụ phẩm nông công nghiệp tại huyện Ea Kar 66 3.3 Thành phần hóa học, giá trị dinh dưỡng và đặc điểm tiêu hóa in vitro của một số phụ phẩm nông nghiệp chính sử dụng vỗ béo bò 70 3.2 Sử dụng lõi ngô trong khẩu phần vỗ béo bò thịt 79 3.1 Ảnh hưởng của tỉ lệ lõi ngô khác nhau đến lượng khí sinh ra và đặc điểm sinh khí in vitro của các khẩu phần vỗ béo bò (Thí nghiệm 1a) 79 v 3.2 Ảnh hưởng của các tỉ lệ lõi ngô khác nhau trong khẩu phần đến tăng khối lượng, hiệu quả sử dụng thức ăn, khả năng sản xuất và chất lượng thịt của bò vỗ béo (Thí nghiệm 1b) 82 3.3 Sử dụng thân cây ngô trong khẩu phần vỗ béo bò thịt 95 3.1 Ảnh hưởng của các tỉ lệ thân cây ngô khác nhau đến lượng khí sinh ra và đặc điểm sinh khí in vitro của các khẩu phần vỗ béo bò (Thí nghiệm 2a) 95 3.2 Ảnh hưởng của các tỉ lệ thân cây ngô khác nhau trong khẩu phần đến tăng khối lượng và hiệu quả sử dụng thức ăn của bò vỗ béo (Thí nghiệm 2b) 97 3.4 Sử dụng vỏ quả ca cao trong khẩu phần vỗ béo bò thịt 104 3.1 Ảnh hưởng của các tỉ lệ vỏ ca cao khác nhau đến lượng khí sinh ra và đặc điểm sinh khí in vitro của các khẩu phần vỗ béo bò (Thí nghiệm 3a) 104 3.2 Ảnh hưởng của các tỉ lệ vỏ ca cao khác nhau trong khẩu phần đến tăng khối lượng và hiệu quả sử dụng thức ăn của bò vỗ béo (Thí nghiệm 3b) 106 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 115 1 Kết luận 115 2 Đề nghị 116 Những công trình khoa học đã công bố liên quan đến luận án 117 Tài liệu tham khảo 118 Phụ lục 135 vi CÁC CHỮ VIẾT TẮT DÙNG TRONG LUẬN ÁN ABBH Axit béo bay hơi ADF (Acid Detergent Fibre): Xơ còn lại sau khi xử lý bằng dung môi axit ATP Adenosine Triphosphate BQ Bình quân CK Chất khô cs Cộng sự DE (Digestible Energy): Năng lượng tiêu hóa DT Diện tích DXKD Dẫn xuất không đạm HQSDTĂ Hiệu quả sử dụng thức ăn KHKT Khoa học kỹ thuật KL Khối lượng KP Khẩu phần KTS Khoáng tổng số ME (Metabolisable Energy): Năng lượng trao đổi MUB (Molasses Urea Block): Bánh dinh dưỡng rỉ mật - urê NDF (Neutral Detergent Fibre): Xơ còn lại sau khi xử lý bằng dung môi trung tính NPN (Non Protein Nitrogen): Nitơ phi protein NSC (Non Structural Carbohydrate): Carbohydrate phi cấu trúc NXB Nhà xuất bản PTNT Phát triển nông thôn SL Sản lượng vii TĂ Thức ăn TB Trung bình TDN (Total Digestible Nutrients): Tổng các chất dinh dưỡng tiêu hóa TN Thí nghiệm TT Tăng trọng TTBQ Tăng trọng bình quân TTTĂ Tiêu tốn thức ăn UBND Uỷ ban nhân dân VK Vi khuẩn VSV Vi sinh vật viii DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang 1.1 Ảnh hưởng của tuổi đến thành phần của thịt 30 1.2 Ảnh hưởng của mức dinh dưỡng đến thành phần thân thịt 31 1.3 Thành phần hoá học và giá trị dinh dưỡng của một số phụ phẩm 34 2.1 Thành phần thức ăn các khẩu phần sử dụng lõi ngô 52 2.2 Sơ đồ bố trí thí nghiệm sử dụng lõi ngô vỗ béo bò 53 2.3 Thành phần thức ăn các khẩu phần sử dụng thân cây ngô 57 2.4 Sơ đồ bố trí thí nghiệm sử dụng cây ngô vỗ béo bò 58 2.5 Thành phần thức ăn các khẩu phần sử dụng vỏ quả ca cao 59 2.6 Sơ đồ bố trí thí nghiệm sử dụng vỏ quả ca cao vỗ béo bò 60 3.1 Số lượng bò qua các năm của huyện Ea Kar 61 3.2 Tình hình sử dụng các loại phụ phẩm nuôi bò 62 3.3 Thời gian sử dụng phụ phẩm cho bò trong năm 65 3.4 Diện tích (ha) và sản lượng (tấn) một số cây trồng qua các năm66 3.5 Tỉ lệ phụ phẩm/chính phẩm của một số cây trồng tại Ea Kar 68 3.6 Sản lượng ước tính của một số phụ phẩm 69 3.7 Thành phần hoá học của một số loại phụ phẩm 71 3.8 Giá trị dinh dưỡng của một số phụ phẩm nông nghiệp 72 3.9 Lượng khí sinh ra của các phụ phẩm tại thời điểm ủ in vitro khác nhau73 3.10 Đặc điểm sinh khí in vitro của các phụ phẩm nông nghiệp 75 3.11 Trữ lượng chất khô, protein thô và năng lượng của phụ phẩm 76 3.12 Ước tính số lượng bò có thể nuôi được từ nguồn phụ phẩm 77 3.13 Lượng khí sinh ra của các khẩu phần sử dụng lõi ngô tại thời điểm ủ in vitro khác nhau 79 3.14 Đặc điểm sinh khí in vitro của các khẩu phần sử dụng lõi ngô 80 3.15 Khối lượng và tăng khối lượng của bò ở Thí nghiệm 1b 82 ix 3.16 Thức ăn ăn vào và hiệu quả sử dụng thức ăn của bò ở Thí nghiệm 1b 86 3.17 Thành phần thịt mổ khảo sát của bò vỗ béo 88 3.18 Độ pH của cơ thăn tại các thời điểm sau bảo quản 90 3.19 Tỉ lệ mất nước sau các thời điểm bảo quản 92 3.20 Thành phần hoá học của thịt bò vỗ béo 93 3.21 Hiệu quả kinh tế của bò vỗ béo tại Thí nghiệm 1b 94 3.22 Lượng khí sinh ra của các khẩu phần sử dụng thân cây ngô tại thời điểm ủ mẫu in vitro khác nhau 95 3.23 Đặc điểm sinh khí in vitro của các khẩu phần sử dụng thân cây ngô 96 3.24 Khối lượng và tăng khối lượng của bò ở Thí nghiệm 2b 98 3.25 Lượng thức ăn ăn vào và hiệu quả sử dụng thức ăn của bò ở Thí nghiệm 2b 100 3.26 Hiệu quả kinh tế của bò vỗ béo ở Thí nghiệm 2b 103 3.27 Lượng khí sinh ra của các khẩu phần sử dụng vỏ ca cao tại thời điểm ủ mẫu in vitro khác nhau 105 3.28 Đặc điểm sinh khí in vitro các khẩu phần sử dụng vỏ ca cao 106 3.29 Khối lượng và tăng khối lượng của bò ở Thí nghiệm 3b 107 3.30 Hiệu quả sử dụng thức ăn của bò vỗ béo ở Thí nghiệm 3b 109 3.31 Hiệu quả kinh tế của bò vỗ béo ở Thí nghiệm 3b 111 3.32 Tỉ lệ NSC và tăng khối lượng của bò vỗ béo 112 3.33 Hồi quy giữa tăng khối lượng của bò (y) với hàm lượng NSC của khẩu phần (x) 113 x DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ STT Tên đồ thị Trang 3.1 Thành phần hóa học của các phụ phẩm 71 3.2 Lượng khí sinh ra khi lên men in vitro của các phụ phẩm 74 3.3 Lượng khí sinh ra của các khẩu phần sử dụng lõi ngô sau các 81 thời điểm ủ in vitro 3.