Luận án y tế phương Tây ở Bắc Kỳ từ 1873 đến 1945 - Đại học Y Hà Nội

MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN 8 QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các nghiên cứu có liên quan đến y tế phương Tây ở Bắc Kỳ 1873 - 8 1945 1. Các nghiên cứu về y tế phương Tây 12 1.

Các nghiên cứu về y tế phương Tây ở Việt Nam 12 1. Các nghiên cứu về y tế phương Tây ở Bắc Kỳ 19 1. Những nội dung luận án kế thừa 21 1. Những nội dung luận án cần giải quyết 21 2.

CHƯƠNG 2: SỰ HÌNH THÀNH Y TẾ PHƯƠNG TÂY Ở BẮC KỲ 24 TỪ NĂM 1873 ĐẾN NĂM 1918 2. Bối cảnh hình thành y tế phương Tây ở Bắc Kỳ 24 2. Tập quán chữa bệnh theo y học cổ truyền của người Việt 25 2. Cơ sở hình thành y tế phương Tây ở Bắc Kỳ 25 2.

Nhu cầu thành lập các cơ sở y tế của Pháp ở Bắc Kỳ 25 2. Chủ trương của thực dân Pháp đối với vấn đề y tế 27 2. Y tế phương Tây ở Bắc Kỳ từ năm 1873 đến năm 1902 33 2. Các loại hình cơ sở y tế 33 2.

Đội ngũ nhân viên y tế 36 2. Thuốc và phương pháp chữa trị 38 2. Kết quả trong công tác chăm sóc sức khoẻ, chữa bệnh 40 2. Y tế phương Tây ở Bắc Kỳ từ năm 1902 đến năm 1918 41 2.

Các cơ sở khám chữa bệnh 41 2. Các cơ quan, tổ chức nghiên cứu và phòng dịch 50 2. Đội ngũ nhân viên y tế 51 2.Thuốc Tây, việc tuyên truyền Tây y 55 2. Kết quả khám chữa bệnh và phòng ngừa dịch bệnh 56 Tiểu kết chương 2 59 3.

CHƯƠNG 3: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA Y TẾ PHƯƠNG TÂY Ở 60 BẮC KỲ TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1929 3. Đầu tư cho y tế phương Tây ở Bắc Kỳ 60 3. Xây dựng các cơ sở y tế và đào tạo nhân viên y tế 61 3. Các cơ quan và tổ chức y tế 61 3.

Các cơ sở đào tạo y khoa 62 3. Các cơ sở khám chữa bệnh 64 3. Các cơ quan nghiên cứu và phòng dịch 72 3. Đội ngũ nhân viên y tế 74 3.

Tình hình khám chữa bệnh và phòng ngừa dịch bệnh 79 3. Số lượt người được khám, chữa bệnh 79 3. Những kết quả trong phòng dịch và nghiên cứu khoa học 85 Tiểu kết chương 3 89 4. CHƯƠNG 4: Y TẾ PHƯƠNG TÂY Ở BẮC KỲ TỪ NĂM 1930 91 ĐẾN NĂM 1945 4.

Sự suy giảm trong lĩnh vực đầu tư 92 4. Hoạt động của các cơ sở y tế phương Tây ở Bắc Kỳ 94 4. Các cơ sở đào tạo y khoa 94 4. Các cơ sở khám chữa bệnh 95 4.

Các cơ quan nghiên cứu và phòng dịch 103 4. Đội ngũ nhân viên y tế 103 4. Kết quả trong hoạt động khám chữa bệnh và phòng dịch 113 4. Số lượt người được khám, chữa bệnh 113 4.

Những kết quả trong hoạt động phòng dịch, nghiên cứu khoa 116 học và truyền bá y tế phương Tây Tiểu kết chương 4 125 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ NHẬN XÉT 126 Kết Luận 147 Danh mục công trình khoa học của tác giả có liên quan đến luận án Danh mục tài liệu tham khảo Phụ lục DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ STT Tên bảng Trang 1 Bảng 2.1: Đầu tư cho y tế Đông Dương các năm 1906-1918. 29 2 Sơ đồ: Cơ sở khám chữa bệnh ở Bắc Kỳ từ đầu thế kỷ XX đến năm 1918.2: Hoạt động của các cơ sở y tế ở Bắc Kỳ năm 1906.3: Tình hìnhbệnh nhân bản xứ trong các cơ sở y tế ở Bắc Kỳ 57 1913-1918.4: Bệnh nhân bản xứ tại bệnh viện bản xứ Kiến An 1914-1917.1: Chi cho y tế Đông Dương từ năm 1919 đến năm 1929.2: Tình hình khám chữa bệnh cho bệnh nhân ở Bắc Kỳ 1922-1929. 79 8 Biểu đồ: Khám chữa bệnh cho bệnh nhân bản xứ ở Bắc Kỳ 1922-1929.3: Hoạt động của bệnh viện Hải Phòng 1919-1922.4: Tỷ lệ mắc các bệnh của người Âu tại bệnh viện Hải Phòng 82 các năm 1919-1922 11 Bảng 3.5: Tỷ lệ mắc các bệnh của người bản xứ tại bệnh viện Hải 82 Phòng các năm 1919-1922 12 Bảng 3.6: Tình hình chữa bệnh dại tại viện Pasteur Hà Nội các năm 86 1923-1929.7: Số đợt chủng ngừa lao được viện Pasteur Hà Nội tiến 87 hành tại Bắc Kỳ từ ngày 15/3 đến tháng 5/1927.1: Ngân sách Bắc Kỳ chi cho y tế từ năm 1930 đến năm 1943.2: Cơ sở y tế ở Bắc Kỳ từ ngày 31-12-1930 đến ngày 31-12-1935.3: Cơ sở y tế ở Bắc Kỳ từ ngày 31-12-1936 đến ngày 31-12-1943.4 : Số lượng bác sĩ, dược sĩ, nha sĩ người Âu làm việc cho Cơ quan 103 Hỗ trợ y tế ở Bắc Kỳ 1930-1943.5: Số lượng bác sĩ, dược sĩ làm việc tại viện Pasteur Hà Nội 104 1930-1943.6: Số lượng bác sĩ, nha sĩ tự do ở Bắc Kỳ các năm 1931-1944.7: Bác sĩ, y sĩ, dược sĩ bản xứ làm việc tại các cơ sở y tế của Cơ quan 107 Hỗ trợ y tế ở Bắc Kỳ từ năm 1930 đến ngày 31-12-1943.8: Bác sĩ Đông Dương hành nghề tự do ở Bắc Kỳ 1931-1935 108 22 Bảng 4.9: Y tá bản xứ tại Bắc Kỳ từ năm 1930 đến năm 1943.10: Bệnh nhân bản xứ trong các cơ sở y tế ở Bắc Kỳ 1930-1943.11: Hoạt động khám chữa bệnh tại bệnh viện mắtHà Nội 1930-1943 114 25 Bảng 4.12: Y tế Bắc Giang từ năm 1931 đến năm 1936.13: Tình hình bệnh nhân tại trại tâm thần Vôi Bắc Giang 1934-1943.14: Hỗ trợ sinh sản ở Bắc Kỳ từ năm 1930 đến năm 1943.15: Tình hình bệnh nhân phong hủi ở Bắc Kỳ từ năm 1930 đến 116 năm 1943 29 Bảng 4.16: Số người chữa dại tại Hà Nội từ năm 1930 đến năm 1943.17: Thuốc ký ninh được phân phát ở Bắc Kỳ 1930-1943.18: Giải phẫu bệnh học do viện Pasteur Hà Nội thực hiện các 120 năm 1930, 1939.19: Viện Pasteur Hà Nội lấy mẫu nước tại một số tỉnh Bắc Kỳ 1939-1940.

Tính cấp thiết của đề tài Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, người Việt đã khéo léo kết hợp giữa lý luận y học phương Đông với tri thức y học bản địa để hình thành nên nền y học cổ truyền của dân tộc. Với người Việt, việc chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe bằng y học cổ truyền không chỉ là tập quán, là nghệ thuật, mà hơn nữa, đã trở thành một nét văn hóa được gìn giữ qua các thế hệ. Vào các thế kỷ XVII-XVIII, trong quá trình truyền giáo ở Đại Việt, đi cùng với tư trang cá nhân như kinh thánh và những tặng phẩm quý hiếm, các giáo sĩ phương Tây còn mang theo nhiều loại Tây dược cùng những phương cách chữa bệnh mới đến từ Tây Âu. Những liệu pháp y tế đó đã thu được những thành công nhất định và phần nào giành được thiện cảm của vua chúa, quan lại cũng như dân chúng Đại Việt lúc bấy giờ.

Các giáo sĩ phương Tây coi việc chữa bệnh là một trong những phương pháp tiếp cận hiệu quả với người bản xứ. Vào nửa cuối thế kỷ XIX, cùng với quá trình xâm chiếm và cai trị thuộc địa, thực dân Pháp đã từng bước du nhập y tế phương Tây vào Bắc Kỳ. Sự xuất hiện nền y tế hiện đại bên cạnh y học cổ truyền là một trong những cơ sở quan trọng hình thành nên nền y tế thuộc địa ở Bắc Kỳ cuối thế kỷ XIX, nửa đầu thế kỷ XX. Cùng với y học cổ truyền, y tế phương Tây đã từng bước phát huy ưu thế trong quá trình chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Đồng thời, việc thiết lập y tế phương Tây tại Bắc Kỳ đã mở ra quá trình tiếp cận với y học và khoa học hiện đại của người Việt. Lần đầu tiên, một bộ phận dân chúng Việt Nam, nhất là những giai tầng bên trên của xã hội, được tiếp xúc, ứng dụng và thụ hưởng những thành tựu tiên tiến của khoa học kỹ thuật thế giới, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế. Dưới góc độ khoa học, việc triển khai đề tài luận án có ý nghĩa trong nghiên cứu lịch sử Bắc Kỳ thời cận đại. Bởi khi đặt vấn đề nghiên cứu vào bối cảnh lịch sử của thời kỳ cận đại, đề tài giúp người thực hiện không chỉ hiểu được quá trình du nhập và hoạt động của y tế phương Tây ở Bắc Kỳ từ năm 1873 đến năm 1945, mà còn có được những nhận thức đúng đắn hơn về lịch sử Bắc Kỳ thời kỳ này.

Đó là các vấn đề xâm chiếm và cai trị thuộc địa của thực dân Pháp ở Bắc Kỳ, về tình trạng sức khoẻ, y tế và việc tiếp nhận những yếu tố mới trong đời sống dân sinh của người Việt ở Bắc Kỳ lúc bấy giờ. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu đề tài này còn có ý nghĩa đối với lịch sử y tế phương Tây ở Bắc Kỳ nói riêng, ở Việt Nam nói chung. Bởi nó cho thấy được quá trình hình thành và phát triển của một nền y tế mới, sự tiếp nhận của người Việt đối với y tế 1 phương Tây, bối cảnh hình thành của một liệu pháp y tế mới được duy trì trong đời sống của người Việt đến tận ngày nay - liệu pháp “Đông -Tây y kết hợp”. Hơn thế, việc nghiên cứu đề tài này còn có ý nghĩa giáo dục, văn hoá và xã hội.

Đề tài luận án là một loại hình nghiên cứu lịch sử ngành nghề y tế. Vì thế nó còn có ý nghĩa đối với lịch sử giáo dục, khi ngành Y là một trong những lĩnh vực quan trọng đầu tiên được xây dựng của nền giáo dục hiện đại. Những nghiên cứu của luận án còn góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ bác sĩ, thầy thuốc, thúc đẩy hoạt động đào tạo y khoa ở Việt Nam hiện nay. Bên cạnh đó, vấn đề này còn là một nội dung quan trọng trong nghiên cứu lịch sử văn hoá cận đại, bởi y tế là một trong những lĩnh vực thể hiện rõ cuộc “Tiếp xúc văn hoá Đông-Tây” ở Việt Nam.

Cuối cùng là, vào thời điểm hiện nay, khi Việt Nam đang tích cực thực hiện công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa, từng bước cải thiện và nâng cao sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống cho nhân dân, thì việc nghiên cứu đề tài này vẫn còn có ý nghĩa và tác dụng phục vụ thực tiễn nhất định, nhất là trong việc hoạch địch các chính sách về y tế. Từ xuất phát điểm như vậy cùng với khả năng nguồn tài liệu cho phép, tôi chọn vấn đề “Y tế phương Tây ở Bắc Kỳ từ năm 1873 đến năm 1945” làm đề tài nghiên cứu cho Luận án Tiến sỹ của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.