Luận án: Tiếp cận dịch vụ y tế giáo dục trẻ lai từ hôn nhân Đài-Việt Hàn-Việt tại Hậu Giang

MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Những nghiên cứu trong và ngoài nước về hôn nhân xuyên quốc gia-liên quan đến vấn đề trẻ lai Đài-Việt và Hàn –Việt. Những nghiên cứu về trẻ em nhập cư và trẻ lai Đài – Việt, Hàn-Việt.

Thông tin về trẻ lai Đài-Việt và Hàn-Việt tại Tây Nam Bộ từ góc nhìn của báo chí. Quyền của trẻ lai trong an sinh xã hội và chính sách xã hội liên quan đến tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục. Nhận xét về tình hình nghiên cứu và định hướng của đề tài. 37 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Các khái niệm cơ bản. Các lý thuyết xã hội học. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Địa bàn nghiên cứu.

Chủ trương, đường lối, chính sách và pháp luật liên quan đến trẻ lai về tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục. 55 Chƣơng 3: TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ CỦA NHÓM TRẺ LAI QUA KẾT QUẢ KHẢO SÁT TẠI HẬU GIANG. Đặc điểm của nhóm trẻ lai liên quan đến việc tiếp cận dịch vụ y tế tại Hậu Giang. Thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế của nhóm trẻ lai tại Hậu Giang.

So sánh tiếp cận dịch vụ y tế giữa nhóm trẻ lai và trẻ cộng đồng. Những yếu tố tác động đến tình trạng tiếp cận dịch vụ y tế của nhóm trẻ lai. Một số vấn đề chính sách y tế dành cho trẻ lai tại Hậu Giang. 96 Chƣơng 4: TIẾP CẬN DỊCH VỤ GIÁO DỤC NHÓM TRẺ LAI QUA KẾT QUẢ KHẢO SÁT TẠI HẬU GIANG.

Đặc điểm của nhóm trẻ lai liên quan đến tiếp cận dịch vụ giáo dục của trẻ tại Hậu Giang. Thực trạng tiếp cận dịch vụ giáo dục của nhóm trẻ lai tại Hậu Giang. So sánh tiếp cận dịch vụ giáo dục giữa nhóm trẻ lai và trẻ cộng đồng. Những yếu tố tác động đến tiếp cận dịch vụ giáo dục của nhóm trẻ lai.

Một số vấn đề chính sách giáo dục đối với trẻ lai tại Hậu Giang. 129 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 139 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 147 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

148 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BHYT Bảo hiểm y tế DVGD Dịch vụ giáo dục DVYT Dịch vụ y tế DVCSSK Dịch vụ chăm sóc sức khỏe ĐNA Đông Nam Á ĐBSCL Đồng bằng sông cửu long HĐH Hiện đại hóa HG Hậu Giang IOM Tổ chức Di cư Quốc tế ND Người dân NTL Người trả lời NCS Nghiên cứu sinh PVS Phỏng vấn sâu TNB Tây Nam Bộ TLN Thảo luận nhóm TRẺ CĐ Trẻ cộng đồng TX Thị xã TP Thành phố TCH Toàn cầu hóa TĐHV Trình độ học vấn T/C UNICEF Tổ chức Unicef UBDSGĐ VÀTE Ủy ban dân số gia đình và trẻ em VPKTVH Văn phòng Kinh tế và Văn hóa VN Việt Nam XHH Xã hội học DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Độ tuổi trung bình của trẻ lai và quốc tịch của trẻ. Lý do trẻ lai được đưa về Hậu Giang sống cùng họ ngoại. Dự định thời gian nuôi trẻ lai .4 Tỉ lệ có thẻ BHYT theo giới tính của trẻ lai.

Tỉ lệ trẻ có thẻ BHYT và tình trạng của mẹ trẻ lai. Nơi mua và việc chi trả cho thẻ BHYT của trẻ lai. Hoàn cảnh gia đình của trẻ lai và trẻ cộng đồng. Khác biệt về nơi mua thẻ BHYT của hai nhóm trẻ.

So sánh việc sử dụng thẻ BHYT giữa hai nhóm trẻ .10: Dịch vụ tiêm ngừa vacxin của hai nhóm trẻ. Tương quan giữa BHYT và tiếp cận tiêm ngừa giữa hai nhóm trẻ. Mạng lưới thông tin về tiêm ngừa của hai nhóm trẻ. Mạng lưới xã hội trong tiếp cận dịch vụ tiêm ngừa của hai nhóm trẻ.

Tình trạng tiếp cận thẻ BHYT theo đặc điểm của trẻ lai. Tình trạng tiếp cận DVYT của trẻ lai theo đặc điểm của người trả lời. Tình trạng tiếp cận DVYT của trẻ lai theo đặc điểm của người mẹ.1: Đặc điểm trẻ lai và tình trạng đi học hiện tại. Chương trình trợ giúp từ nhà trường dành cho trẻ lai.

Tình trạng đi học của trẻ lai và đặc điểm của người trả lời. Tình trạng đi học của trẻ lai và đặc điểm của người mẹ. Đặc điểm gia đình trẻ lai và trẻ cộng đồng. Đặc điểm về người mẹ của trẻ lai và trẻ cộng đồng.

Tình trạng đi học của hai nhóm trẻ lai và trẻ cộng đồng. Đặc điểm của trẻ và hình thức học. Đặc điểm trẻ thuộc diện con lai và kết quả học tập. Đặc điểm của trẻ lai và tình trạng có học bạ khi đi học.

Đặc điểm của người trả lời và tình trạng có học bạ của trẻ lai. Mạng lưới xã hội ảnh hưởng đến trẻ lai tiếp cận giáo dục .13: Nguyện vọng đề xuất của người chăm sóc trẻ lai.132 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1: Thu nhập bình quân trên đầu người giữa các quốc gia Châu Á năm 2008 .2: Số lượng phụ nữ Việt Nam lấy chồng Đài Loan từ năm 1995- 2016. Trình độ học vấn của nhóm trẻ lai trong mẫu khảo sát. Giới tính và quốc tịch trẻ lai.

Tình trạng cư trú của trẻ lai trong mẫu khảo sát. Trung bình tiền gửi theo nơi cư trú của mẹ trẻ lai. Tỉ lệ có thẻ BHYT theo quốc tịch của trẻ lai. Người chi trả thẻ BHYT cho hai nhóm trẻ.

Trình độ học vấn của trẻ lai theo địa bàn .2: Khác biệt về giới của trẻ lai trong tiếp cận dịch vụ giáo dục. Hình thức đi học của trẻ lai. Khác biệt về độ tuổi trung bình đi học giữa nhóm trẻ lai và trẻ CĐ. Dự tính của người trả lời cho trẻ lai đi học.

Người chăm sóc trẻ lai có hiểu biết về chính sách giáo dục. Tính cấp thiết của đề tài Báo cáo tổng quan về tình hình di cư của công dân Việt Nam, từ tháng 9/2008 đến tháng 9/2009, phía bộ phận quản lý di dân Hàn Quốc thông báo có 1700 trường hợp trẻ lai Hàn – Việt dưới 3 tuổi không được đưa về lại nước Hàn [35], hiện tượng này cũng tương tự như hiện tượng trẻ lai Đài Loan và Việt Nam được đưa về bên ngoại nuôi dưỡng bởi nhiều lí do như, gia đình cha mẹ trẻ khó khăn, li hôn, người mẹ bị trục xuất, hoặc hôn nhân thất bại mang thai về sinh con tại quê nhà, nhóm trẻ em (thường gọi là “trẻ lai”) này thật sự chưa có quốc gia nào đưa ra được con số trẻ đang sống tại Việt Nam, cả phía Việt Nam cũng chưa có công bố chính thức, điều này cho thấy chưa có sự quan tâm triệt để của các quốc gia có liên quan. Vấn đề đặt ra trẻ lai sẽ sống như thế nào ở Việt Nam, các em bị tách khỏi cha, mẹ và môi trường sống ở Đài Loan và Hàn Quốc, với mô hình xã hội hóa cá nhân (gia đình, nhà trường và xã hội) tại Việt Nam liệu có phù hợp với nhu cầu phát triển cho trẻ ở mức độ nào Trước nhu cầu của việc di cư tự do và giải pháp lựa chọn di cư thông qua đường kết hôn với người nước ngoài của các phụ nữ Việt Nam, và những hệ lụy tiêu cực từ những cuộc hôn nhân xuyên quốc gia khi đổ vỡ đã tác động đến xã hội, đối tượng bị tác động trực tiếp và ảnh hưởng nhiều nhất đó là thế hệ trẻ lai, và khi được đưa về quê ngoại ở Việt Nam để sống cho thấy từng bước có khả năng nhóm trẻ này sẽ bị bỏ quên, do hoàn cảnh chăm sóc của gia đình họ ngoại không đảm bảo và ổn định, việc có đầy đủ giấy tờ tư pháp cũng gặp nhiều khó khăn bởi Việt Nam đã áp dụng luật hai quốc tịch cho trẻ nhưng chính nhận thức của người thân trẻ chưa đầy đủ về mặt thông tin và lợi ích cũng như quyền lợi hợp pháp cho trẻ sau này Toàn cầu hóa (TCH) di cư như hiện nay trong đó tình trạng kết hôn xuyên quốc gia giữa phụ nữ Việt Nam và nam giới nước ngoài được xem như con đường nhanh nhất để thay đổi đời sống, điều kiện sống và cả công ăn việc làm và nó dần trở thành hiện tượng xã hội. Người dân có chiến thuật tự giải quyết vấn đề việc làm cho bản thân, giải quyết vấn đề nghèo đói của gia đình ở nông thôn … Nghiên cứu về hôn nhân có yếu tố nước ngoài được rất nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm từ những năm 2004 đến nay và những tác động về hôn nhân có yếu 1 tố nước ngoài đến kinh tế hộ gia đình, làm thay đổi theo xu hướng tích cực đáng ghi nhận nhưng những tiêu cực từ các cuộc hôn nhân xuyên quốc gia này cũng để lại không ít những hậu quả tác động đến cá nhân, gia đình và xã hội, đặc biệt đối với các trẻ lai được sinh ra bởi mẹ là người Việt Nam và bố là người Đài Loan hoặc Hàn quốc.

Tình trạng trẻ lai đang sống cùng họ hàng nhà ngoại tại TNB, cụ thể hơn ở tỉnh hậu Giang như một hiện tượng xã hội xuất hiện những năm gần đây trong bối cảnh di dân toàn cầu, lý do có những nhóm trẻ lai về sống tại Việt Nam là hậu quả của những cuộc hôn nhân giữa nữ giới là người Việt Nam và nam giới là người Đài Loan, Hàn Quốc. Tình trạng tiếp cận dịch vụ cơ bản như y tế, giáo dục đối với các trẻ em lai được xem như là vấn đề nan giải hiện nay, bên cạnh những vấn đề về y tế và giáo dục thì việc trẻ sống cùng những họ hàng bên ngoại thiếu vắng sự chăm sóc của người bố và người mẹ, đồng thời việc trở về thiếu các giấy tờ cho nên trẻ lai được xem như là nhóm trẻ cư trú chưa hợp pháp tại cộng đồng (cư trú không có giấy tờ hợp pháp về luật) nhưng về tình rõ ràng là các cháu “về ngoại” và đương nhiên được coi là hợp tình Chăm sóc y tế và giáo dục cho trẻ em không những là quốc sách của quốc gia Việt Nam mà hai lĩnh vực này được Liên Hiệp Quốc cụ thể là tổ chức UNICEF quan tâm và định hướng nó là trung tâm của các chương trình phát triển.