Luận án tiến sĩ: Thực trạng y tế trường học tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2007-2017 và hiệu quả giải pháp can thiệp - Mạc Đăng Tuấn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ------ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HÀ NỘI – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI ------ Chuyên ngành: Y tế công cộng Mã số : 9720701 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: HÀ NỘI – 2022 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin chân thành cám ơn: Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau Đại học, Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng, Trường Đại học Y Hà Nội Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS - Thầy Cô đã hết lòng dạy bảo, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành luận án này Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô trong Hội đồng chấm luận án đã cho tôi nhiều ý kiến quý báu để hoàn thiện luận án Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, Trung tâm Khảo thí và Đảm bảo chất lượng giáo dục, Bộ môn Y Dược cộng đồng và Y dự phòng đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Nhóm nghiên cứu tại Trường Trung cấp Y tế Tuyên Quang; Ban giám hiệu, Thầy Cô, các bậc phụ huynh và các em học sinh tại các trường Tiểu học, Trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang - nơi tôi thực hiện đề tài này đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình thu thập số liệu Cuối cùng, tôi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới gia đình, bạn bè và những người thân yêu nhất đã dành cho tôi sự yêu thương, chăm sóc tận tình, đã động viên, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Nghiên cứu sinh LỜI CAM ĐOAN Tôi là , nghiên cứu sinh khóa 35, Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Y tế công cộng, xin cam đoan: - Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Cô PGS TS - Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam - Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Người viết cam đoan DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BHYT : Bảo hiểm y tế CSHQ : Chỉ số hiệu quả CSSK : Chăm sóc sức khỏe CSSKBĐ : Chăm sóc sức khỏe ban đầu CSSKHS : Chăm sóc sức khỏe học sinh CVCS : Cong vẹo cột sống GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo GDSK : Giáo dục sức khỏe HS : Học sinh KSK : Khám sức khỏe KVĐNPB : Khu vực đồi núi phía bắc KVĐNPN : Khu vực đồi núi phía nam NCSK : Nâng cao sức khỏe PVS : Phỏng vấn sâu SKTH : Sức khỏe trường học TH : Tiểu học THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông TTB : Trang thiết bị TYT : Trạm y tế TTYT : Trung tâm Y tế VSATTP : Vệ sinh an toàn thực phẩm VSMT : Vệ sinh môi trường WHO : World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) YTDP : Y tế dự phòng YTTH : Y tế trường học MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 Chương 1: TỔNG QUAN 3 1 1 Khái niệm, lịch sử phát triển y tế trường học 3 1 1 1 Khái niệm về y tế trường học 3 1 1 2 Tóm lược lịch sự phát triển y tế trường học 4 1 2 Mô hình tổ chức, quản lý hoạt động y tế trường học 9 1 2 1 Trên thế giới 9 1 2 2 Tại Việt Nam 12 1 3 Một số nghiên cứu về công tác y tế trường học 17 1 3 1 Trên Thế giới 17 1 3 2 Tại Việt Nam 21 1 4 Một số nghiên cứu về kiến thức, thực hành của các em học sinh về sức khỏe học đường tại Việt Nam 32 1 5 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 34 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38 2 1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 38 2 1 1 Đối tượng nghiên cứu 38 2 1 2 Địa điểm nghiên cứu 38 2 1 3 Thời gian nghiên cứu 40 2 2 Thiết kế nghiên cứu 41 2 2 1 Giai đoạn 1: Phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang 41 2 2 2 Giai đoạn 2: Nghiên cứu can thiệp cộng đồng 41 2 3 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu 42 2 3 1 Nghiên cứu định tính 42 2 3 2 Nghiên cứu định lượng 44 2 4 Kỹ thuật thu thập thông tin 46 2 5 Công cụ thu thập thông tin 47 2 6 Biến số, chỉ số nghiên cứu 48 2 7 Phương pháp phân tích số liệu 48 2 8 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu 48 2 9 Sai số và biện pháp khắc phục 49 2 9 1 Các sai số 49 2 9 2 Biện pháp khắc phục 49 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 51 3 1 Thực trạng Y tế trường học ở các trường tiểu học và trung học cơ sở của tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2007 – 2016 51 3 1 1 Thực trạng công tác YTTH giai đoạn 2007 - 2016 51 3 1 2 Thực trạng chung về cơ sở vật chất năm học 2015 - 2016 58 3 1 3 Kết quả nghiên cứu định tính 64 3 1 4 Thực trạng một số bệnh học đường của học sinh và nhu cầu chăm sóc sức khoẻ của học sinh tại các trường 69 3 2 Kiến thức, thực hành về sức khỏe học đường của học sinh lớp 4 và lớp 8 năm học 2016 – 2017 tại các trường trên 73 3 2 1 Thông tin chung 73 3 2 2 Kiến thức, thực hành của các em học sinh đối với tật cận thị 74 3 2 3 Kiến thức, thực hành của các em học sinh đối với bệnh cong vẹo cột sống 79 3 2 4 Thực hành của các em học sinh đối với bệnh về răng miệng 83 3 3 Đánh giá kết quả sau 1 năm can thiệp thay đổi kiến thức và thực hành về sức khỏe học đường của nhóm học sinh trên 84 3 3 1 Đối với cận thị 84 3 3 2 Đối với bệnh cong vẹo cột sống 89 3 3 3 Đối với bệnh về răng miệng 93 3 3 4 Một số kết quả can thiệp khác 94 Chương 4: BÀN LUẬN 98 4 1 Thực trạng y tế trường học ở một số trường Tiểu học và Trung học cơ sở của tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2007 – 2016 98 4 1 1 Thực trạng công tác YTTH 98 4 1 2 Một số bệnh học đường và nhu cầu chăm sóc sức khoẻ của học sinh 119 4 2 Kiến thức, thực hành về sức khỏe học đường của học sinh lớp 4 và lớp 8 năm học 2016 – 2017 tại các trường trên 125 4 2 1 Đối với cận thị 125 4 2 2 Đối với bệnh cong vẹo cột sống 127 4 2 3 Đối với thực hành trong bệnh về răng miệng 130 4 3 Đánh giá kết quả sau 1 năm can thiệp thay đổi kiến thức và thực hành về sức khỏe học đường của nhóm học sinh trên 131 4 3 1 Quy trình thực hiện can thiệp 131 4 3 2 Hiệu quả đối với công tác quản lý 133 4 3 3 Hiệu quả đối với việc triển khai hoạt động YTTH 134 4 3 4 Kết quả đối với sự thay đổi về kiến thức, thực hành về sức khỏe học đường của học sinh 135 4 4 Bàn luận về hạn chế của nghiên cứu 143 KẾT LUẬN 145 KIẾN NGHỊ 147 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 2 1 Danh sách các trường đã được lựa chọn vào nghiên cứu 39 Bảng 2 2 Cỡ mẫu cho cấu phần nghiên cứu định tính 43 Bảng 2 3 Cỡ mẫu cho cấu phần nghiên cứu định lượng 45 Bảng 2 4 Bảng công cụ thu thập thông tin 47 Bảng 3 1 Thực trạng bố trí phòng y tế trường học ở các trường giai đoạn 2007 – 2016 51 Bảng 3 2 Thực trạng trang thiết bị y tế cơ bản của Phòng YTTH giai đoạn 2007 – 2016 51 Bảng 3 3 Trang thiết bị làm việc thông thường của Phòng YTTH giai đoạn 2007 – 2016 52 Bảng 3 4 Thực trạng thuốc thiết yếu của phòng y tế trường học giai đoạn 2007 – 2016 53 Bảng 3 5 Thực trạng tổ chức của Ban sức khỏe trường học giai đoạn 2007 – 2016 53 Bảng 3 6 Thực trạng hoạt động của Ban sức khỏe trường học giai đoạn 2007 – 2016 54 Bảng 3 7 Thực trạng số lượng cán bộ tham gia công tác y tế trường học giai đoạn 2007 - 2016 54 Bảng 3 8 Phân bố tỉ lệ các trường có hợp đồng với cơ sở y tế địa phương về thực hiện công tác y tế trường học giai đoạn 2007 - 2016 55 Bảng 3 9 Tình hình thực hiện một số hoạt động chuyên môn y tế giai đoạn 2007 - 2016 55 Bảng 3 10 Công tác tập huấn về y tế trường học giai đoạn 2007 - 2016 56 Bảng 3 11 Tình hình học sinh tham gia Bảo hiểm y tế giai đoạn 2007 – 2016 57 Bảng 3 12 Thực trạng nguồn kinh phí cho hoạt động y tế trường học năm học 2015 - 2016 57 Bảng 3 13 Tình hình chi kinh phí cho hoạt động y tế trường học năm học 2015 - 2016 58 Bảng 3 14 Thực trạng điều kiện vị trí, diện tích trường giai đoạn 2015 – 2016 58 Bảng 3 15 Thực trạng về ánh sáng trong lớp học tại các trường năm học 2015 - 2016 59 Bảng 3 16 Thực trạng về nhà vệ sinh tại các trường năm học 2015 - 2016 59 Bảng 3 17 Thực trạng về thu gom rác thải, nước thải tại các trường năm học 2015 - 2016 60 Bảng 3 18 Thực trạng về nguồn nước sử dụng tại các trường năm học 2015 - 2016 61 Bảng 3 19 Nội dung đã tham gia công tác y tế trường học của nhân viên YTTH chuyên trách/kiêm nhiệm trong năm học 2015 - 2016 62 Bảng 3 20 Hình thức giáo dục sức khỏe cho học sinh mà các trường đã thực hiện trong năm học 2015 - 2016 62 Bảng 3 21 Kết quả tư vấn, giáo dục sức khỏe cho học sinh mà các trường đã thực hiện trong năm học 2015 - 2016 63 Bảng 3 22 Đặc điểm thông tin…