Luận án TS Y tế công cộng: Thực trạng và hiệu quả quản lý COPD và hen ở Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN THỊ LÝ THỰC TRẠNG VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG DỊCH VỤ QUẢN LÝ, CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH VÀ HEN Ở MỘT SỐ ĐƠN VỊ QUẢN LÝ BỆNH PHỔI MẠN TÍNH TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN THỊ LÝ THỰC TRẠNG VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG DỊCH VỤ QUẢN LÝ, CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH VÀ HEN Ở MỘT SỐ ĐƠN VỊ QUẢN LÝ BỆNH PHỔI MẠN TÍNH TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Chuyên ngành: Y tế công cộng Mã số: 62720301 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. ĐINH NGỌC SỸ HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Trần Thị Lý, nghiên cứu sinh khóa 35, Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Y tế công cộng, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy Lê Văn Hợi và Đinh Ngọc Sỹ. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam.

Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Tác giả luận án Trần Thị Lý LỜI CẢM ƠN Nhân dịp luận án được hoàn thành, với tất cả tình cảm và lòng kính trọng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và cảm ơn sâu sắc tới: - PGS. Lê Văn Hợi, PGS.

Đinh Ngọc Sỹ, những người Thầy đã tận tâm chỉ bảo, hướng dẫn, truyền đạt kiến thức, hỗ trợ và luôn động viên tôi trong suốt quá trình học tập. Lê Thị Hương, Viện Trưởng Viện Đào tạo Y học Dự phòng và Y tế công cộng đại học Y Hà nội và các Thầy Cô của Viện đã tạo mọi điều kiện tốt nhất, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. - Ban giám hiệu, phòng Đào tạo Sau đại học và các Phòng, Ban trường Đại học Y Hà Nội đã tạo mọi điều kiện, giúp đỡ tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập. - Ban Giám đốc, Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến, Phòng Quản lý chất lượng và các đồng nghiệp Bệnh viện Phổi Trung ương đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện nghiên cứu.

- Ban Giám đốc và các cán bộ Bệnh viện Phổi Hải Dương, Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thái Nguyên, Bệnh viện Phổi Bắc Giang đã tạo mọi điều kiện tốt nhất giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu trên thực địa. Xin bày tỏ lòng biết ơn đến Bố, Mẹ, Anh, Chị, Chồng và các con, những người tôi yêu quý đã luôn động viên, hỗ trợ tôi trong cuộc sống, khuyến khích tôi học tập và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, thân hữu. Trần Thị Lý i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết Tiếng Anh Tiếng Việt tắt ACO Asthma-COPD overlap syndrome Hội chứng chồng lấp COPD - hen ATS American Thoracic Society Hội Lồng ngực Mỹ ACT Asthma Control Test Thang đo kiểm soát hen BTS British Thoracic Society Hội Lồng ngực Anh BMI Body Mass Index Chỉ số khối cơ thể BHYT Health Insurance Bảo hiểm y tế CT Computed Tomography Chụp cắt lớp vi tính COPD Chronic Obstructive Pulmonary Bệnh phổi tắc nghẽn mạn Disease tính Thang đo ảnh hưởng của CAT COPD Assessment Test COPD lên chất ượng cuộc sống người bệnh CMU Chronic Pulmonary Management Đơn vị quản lý bệnh phổi Unit mạn tính CI (95%) Confidence Interval (95%) Khoảng tin cậy 95% CBYT Medical staff Cán bộ y tế CLB Club Câu lạc bộ CLCS Quality of life Chất lượng cuộc sống CSSK Health care Chăm sóc sức khỏe CNHH Respiratory function Chức năng hô hấp DCMU District Chronic Pulmonary Đơn vị quản lý bệnh phổi Management Unit mạn tính tuyến huyện DVYT Health services Dịch vụ y tế Số năm sống hiệu chỉnh DALY Disability Adjusted Life Years theo mức độ tàn tật ERS European Respiratory Society Hội Hô hấp Châu âu FEV1 Forced Expired Volume in one Thể tích thở ra gắng sức second trong giây đầu tiên FVC Forced Volume Capacity Dung tích sống tối đa GOLD Global Initiative for Chronic Sáng kiến toàn cầu đối với Obstructive Lung Diseases bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính GINA Global Initiative for Asthma Sáng kiến toàn cầu về hen HIV/AIDS Human Immunodeficiency Virus Hội chứng suy giảm miễn Infection/Acquired dịch mắc phải ở người.

ii Immunodeficiency Syndrome HPG Health Partnership Group Nhóm đối tác y tế HSBA Medical record Hồ sơ bệnh án HDM House Dust Mite Bụi nhà. National Heart, Lung and Blood Viện Tim, Phổi và huyết NHLBI Institute học quốc gia. NB Patient Người bệnh Bảng điểm (có sửa đổi) Modified British Medical mMRC đánh giá khó thở của Hội Research Council đồng Y khoa Anh. MDGs Millennium Development Goals Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ JAHR Joint Annual Health Review Báo cáo tổng hợp thường niên về sức khỏe OR Odds Ratio Tỷ suất chênh PAL Practical Approach to Lung Health Thực hành xử trí bệnh hô hấp UMAC Units of Management of Asthma and Đơn vị quản lý hen và bệnh phổi COPD outpatients tắc nghẽn mạn tính VATLD Vietnam Association Tuberculosis Hội Lao và Bệnh phổi Việt and Lung disease Nam WHO World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN……………………………………………………………………… LỜI CẢM ƠN ………………………………………………………………………….

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. iii ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Một số khái niệm và thuật ngữ được sử dụng trong nghiên cứu.

Khái quát về hen và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Đặc điểm hệ thống y tế và mạng lưới chuyên khoa. Thực trạng các mô hình quản lý hen và COPD tại Việt Nam. Khung lý thuyết nghiên cứu.

37 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu. Các chỉ số nghiên cứu. Phương tiện nghiên cứu.

Thu thập số liệu. Xử lý và phân tích số liệu. Sai số và khống chế sai số. Đạo đức nghiên cứu.

Một số chỉ số đo lường trong nghiên cứu. 49 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu. Thực trạng sử dụng dịch vụ y tế tại các đơn vị CMU.

Đánh giá hiệu quả của hoạt động quản lý, chăm sóc người COPD, hen của đơn vị CMU tới cải thiện kết quả điều trị bệnh của người bệnh. 87 iv BÀN LUẬN. 127 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. TÀI LIỆU THAM KHẢO.

DANH SÁCH NGƯỜI BỆNH NGHIÊN CỨU. v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Các yếu tố ảnh hưởng đến Hen và COPD………………………………………….2: Tỷ lệ mắc hen ở người lớn ở một số quốc gia theo điều tra của WHS……………. Tỷ lệ tử vong do các nguyên nhân 2004, dự báo 2030……………………………. Thực trạng kiểm soát hen ở cộng đồng các nước châu Á – Thái Bình Dương và VN….1: Thông tin chung về Người bệnh.2: Tình trạng mắc các bệnh đồng mắc trước khi quản lý, điều trị…………………….3: Thông tin về thời gian quản lý, điều trị và tái khám của ĐTNC……………………….4: Tình trạng phơi nhiễm với các yếu tố nguy cơ theo giới…………………………….5: Thực trạng sử dụng dịch vụ TVSK tại các đơn vị CMU……………………………….6: Triệu chứng lâm sàng của NB khi đến khám tại đơn vị CMU……………………….7: Thực trạng NB tuân thủ tái khám định kỳ (01 lần/tháng)…………………………….8: Thực trạng sử dụng dịch vụ điều trị tại đơn vị CMU…………………………………65 Bảng 3.9: Thực trạng NB tham gia sinh hoạt CLB sức khỏe phổi…………………………………66 Bảng 3.10: Khả năng tiếp cận dịch vụ y tế tại đơn vị CMU của NB……………………………67 Bảng 3.11: Đánh giá của người bệnh khi sử dụng dịch vụ tại đơn vị CMU…………………….12: Kết quả phân tích đơn biến và đa biến mối liên quan giữa thực trạng sử dụng dịch vụ tư vấn và một số yếu tố liên quan…………………………………………………………………….13: Kết quả phân tích đơn biến và đa biến mối liên quan giữa thực trạng tuân thủ tái khám và một số yếu tố liên quan………………………………………………………………………….14: Kết quả phân tích đơn biến và đa biến mối liên quan giữa thực trạng tham gia sinh hoạt CLB và một số yếu tố liên quan……………………………………………………………………73 Bảng 3.15: Kết quả phân tích đơn biến và đa biến mối liên quan giữa thực trạng sử dụng dịch vụ điều trị không dùng thuốc (PHCNHH) và một số yếu tố liên quan……………………………….16: Kết quả phân tích đơn biến và đa biến mối liên quan giữa thực trạng sử dụng dịch vụ tư vấn sức khỏe và một số yếu tố liên quan thuộc về đơn vị CMU ………………………………….17: Kết quả phân tích đơn biến và đa biến mối liên quan giữa thực trạng tuân thủ tái khám và một số yếu tố liên quan thuộc về đơn vị CMU …………………………………………………79 Bảng 3.18: Kết quả phân tích đơn biến và đa biến mối liên quan giữa thực trạng tham gia sinh hoạt CLB và một số yếu tố liên quan thuộc về đơn vị CMU……………………………………………81 Bảng 3.19: Kết quả phân tích đơn biến và đa biến mối liên quan giữa thực trạng sử dụng dịch vụ điều trị bằng phục hồi chức năng và một số yếu tố liên quan thuộc về đơn vị CMU………………82 vi Bảng 3.20: Kết quả phân tích đơn biến và đa biến mối liên quan giữa mức độ hài lòng của NB và một số yếu tố liên quan thuộc về NB .21: Kết quả phân tích đơn biến và đa biến mối liên quan giữa mức độ hài lòng của NB và một số yếu tố liên quan thuộc về đơn vị CMU.22: Kiến thức về bệnh của NB khi bắt được đầu quản lý, điều trị tại CMU .23: Triệu chứng lâm sàng khi bắt đầu được quản lý, điều trị tại CMU .24: Mức độ kiểm soát bệnh của NB khi bắt đầu được quản lý, điều trị .25: Điểm ACT và CAT của NB khi bắt đầu được quản lý, điều trị tại CMU .26: Một số thay đổi triệu chứng ở NB trước và sau 6 tháng quản lý, điều trị tại CMU .27: Một số thay đổi triệu chứng ở NB trước và sau 12 tháng quản lý, điều trị tại CMU .28: Một số thay đổi triệu chứng ở NB trước và sau 24 tháng quản lý, điều trị tại CMU .1: Các dịch vụ y tế liên quan đến hen và COPD….2: Mô hình chung Hệ thống tổ chức Ngành Y tế Việt Nam…………………….3: Sơ đồ tổ chức mạng lưới phòng chống lao và bệnh phổi tại Việt Nam………….4: Mô hình và quy trình xử trí cần được thực hiện trong hen và COPD……………….5: Mô hình phân tuyến chức năng trong quản lý và điều trị hen, COPD………………….6: Mô hình hoạt động của đơn vị CMU…………………………………………….