Luận án tiến sĩ dinh dưỡng cộng đồng hiệu quả của truyền thông tích cực đến đa d

1 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé y tÕ ViÖn dinh d­ìng Ph¹m hoµng h­ng HiÖu qu¶ cña truyÒn th«ng tÝch cùc ®Õn ®a d¹ng ho¸ b÷a ¨n vµ t×nh tr¹ng dinh d­ìng bµ mÑ, trÎ em Chuyªn ngµnh: Dinh d­ìng céng ®ång M· sè: 62.01 luËn ¸n tiÕn sü DINH DƯỠNG CỘNG ĐỒNG ng­êi h­íng dÉn: 1. NguyÔn Xu©n Ninh Hµ néi 2008 2 Lêi c¸m ¬n Hoµn thµnh ®­îc b¶n luËn ¸n nµy t«i ®· nhËn ®­îc sù gióp ®ì, hç trî ch©n t×nh vµ cã hiÖu qu¶ cña rÊt nhiÒu c¸ nh©n vµ tËp thÓ, cña c¸c thµy c« gi¸o, c¸c b¹n ®ång nghiÖp gÇn xa. Tr­íc tiªn t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi Bé Gi¸o dôc vµ ®µo t¹o, Bé Y tÕ, §¶ng uû, Ban Gi¸m ®èc, Trung t©m ®µo t¹o, Trung t©m truyÒn th«ng, Phßng Vi chÊt dinh d­ìng, Phßng kÕ ho¹ch tæng hîp, Phßng nghiªn cøu khoa häc vµ chØ ®¹o tuyÕn ®· cho phÐp t«i ®­îc tham dù häc nghiªn cøu sinh kho¸ 1 cña ViÖn Dinh d­ìng vµ t¹o mäi ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho t«i häc tËp vµ hoµn thµnh luËn ¸n nµy. T«i xin ch©n thµnh c¸m ¬n GS.

Hµ huy Kh«i, nguyªn viÖn tr­ëng ViÖn Dinh d­ìng, PGS. NguyÔn C«ng KhÈn, nguyªn viÖn tr­ëng ViÖn dinh d­ìng, PGS. Lª ThÞ Hîp viÖn tr­ëng ViÖn Dinh d­ìng, PGS. NguyÔn Xu©n Ninh tr­ëng phßng Vi chÊt Dinh d­ìng.

Ts Ph¹m Thuý Hoµ Gi¸m ®èc Trung t©m ®µo t¹o vµ c¸c thÇy c« ë Trung t©m ®· tËn t×nh gióp ®ì vÒ mäi mÆt, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó t«i hoµn thµnh luËn ¸n. T«i xin ®Æc biÖt c¸m ¬n PGS. Lª ThÞ Hîp vµ PGS. NguyÔn Xu©n Ninh nh÷ng ng­êi thÇy mÉu mùc ®· nhiÖt t×nh h­íng dÉn, gióp ®ì rÊt hiÖu qu¶ trong suèt thêi gian nghiªn cøu cña t«i gióp t«i hoµn thµnh b¶n luËn ¸n nµy.

Trong suèt qu¸ tr×nh nghiªn cøu t«i lu«n lu«n nhËn ®­îc sù ®éng viªn, gióp ®ì tËn t×nh cña §¶ng uû, Ban Gi¸m ®èc BÖnh viÖn Trung ­¬ng HuÕ. Ban chñ nhiÖm khoa Nhi, Ban chñ nhiÖm khoa sinh ho¸, Ban Gi¸m ®èc Trung t©m HuyÕt häc truyÒn m¸u, Phßng kÕ ho¹ch tæng hîp, Phßng chØ ®¹o tuyÕn ®· t¹o mäi ®iÒu kiÖn vÒ thêi gian, nguån lùc gióp t«i hoµn thµnh b¶n luËn ¸n nµy. T«i xin ch©n thµnh c¸m ¬n Ban Gi¸m ®èc së Y tÕ tØnh Thõa Thiªn HuÕ, Ban Gi¸m ®èc Trung t©m Y tÕ huyÖn Phong ®iÒn, §¶ng uû vµ Ban l·nh ®¹o x·, Tr¹m Y tÕ hai x· Phong Xu©n vµ Phong s¬n. 3 T«i xin ®Æc biÖt c¸m ¬n c¸c ®ång nghiÖp ThS.

Vò ThÞ B¾c Hµ vµ c¸c b¹n ®ång nghiÖp cña khoa Dinh d­ìng BÖnh viÖn Trung ­¬ng HuÕ.§Æng Oanh- ViÖn VÖ sinh dÞch tÔ T©y nguyªn, ThS. Phan ThÞ Liªn Hoa-Trung t©m Y tÕ dù phßng tØnh Thõa Thiªn HuÕ , c¸c b¹n sinh viªn n¨m cuèi cña Tr­êng §¹i häc Y huÕ ®· s¸t c¸nh bªn t«i trong mäi ho¹t ®éng ®iÒu tra, can thiÖp t¹i céng ®ång. T«i lu«n ghi nhí c«ng ¬n cña mäi thµnh viªn trong gia ®×nh cha mÑ, vî con t«i ®· chia sÎ, ®éng viªn hç trî t«i ®Ó t«i yªn t©m häc tËp, nghiªn cøu vµ hoµn thµnh b¶n luËn ¸n tiÕn sü. Mét lÇn n÷a t«i xin c¸m ¬n tÊt c¶ nh÷ng ng­êi ®· trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp gióp ®ì vµ t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó t«i hoµn thµnh b¶n luËn ¸n tiÕn sü nµy.

Ngµy 6 th¸ng 3 n¨m 2009 T¸c gi¶ Ph¹m Hoµng H­ng 4 Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña t«i, ®­îc tiÕn hµnh nghiªm tóc, trung thùc. C¸c th«ng tin, sè liÖu trong nghiªn cøu nµy lµ míi. Mét phÇn sè liÖu trong b¶n luËn ¸n thuéc vÒ dù ¸n “Thö nghiÖm ChiÕn l­îc TruyÒn th«ng Vi chÊt dinh d­ìng vµ §a d¹ng ho¸ b÷a ¨n ë c¸c céng ®ång khã kh¨n t¹i ViÖt nam” do ViÖn Dinh d­ìng thuéc Bé Y tÕ - phèi hîp víi Khoa Ph¸t triÓn N«ng th«n, §¹i häc N«ng nghiÖp Uppssala, Thuû §iÓn tiÕn hµnh, T«i ®­îc ph©n c«ng lµm chñ nhiÖm ®Ò tµi nh¸nh t¹i Thõa Thiªn HuÕ vµ ®­îc phÐp sö dông mét phÇn sè liÖu mµ t«i trùc tiÕp tham gia. C¸c kÕt qu¶ trong luËn ¸n kh«ng trïng lÆp víi bÊt kú c«ng tr×nh nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ nµo kh¸c.

Ng­êi viÕt luËn ¸n Ph¹m Hoµng H­ng 5 NH÷NG CH÷ VIÕT T¾T TRONG LUËN ¸N BMI - ChØ sè khèi c¬ thÓ (Body Mass Index) CBYT - C¸n bé y tÕ CC - ChiÒu cao CDC - Trung t©m kiÓm so¸t vµ phßng bÖnh (Center For Disease Control and Prevention) CED - Chronic Energy Deficiency, CLB - C©u l¹c bé CN - C©n nÆng Cs - Céng sù CSHQ - ChØ sè hiÖu qu¶ CSSKB§ - Ch¨m sãc søc khoÎ ban ®Çu CTV - Céng t¸c viªn DDS - §a d¹ng nhãm thøc ¨n (Dietary Diversity Score) DI - Pháng vÊn s©u ( In Depth Interview) FGD - Th¶o luËn nhãm cã chñ ®Ých (Focus Group Discussion) FVS - §a d¹ng lo¹i thùc phÈm(Food Variety Score) GDTT - Gi¸o dôc truyÒn th«ng HAZ - Heigth for Age Zscore Hb - Hemoglobine HQCT - HiÖu qu¶ can thiÖp IEC - Truyªn truyÒn gi¸o dôc IMCI - ChiÕn l­îc lång ghÐp ch¨m sãc trÎ bÖnh (Intergrated Management Of Childhood Illness) IMMPaCt - Trung t©m kiÓm so¸t vµ phßng thiÕu vi chÊt dinh d­ìng quèc tÕ KAP - KiÕn thøc, th¸i ®é vµ thùc hµnh ( Knowledge, Attitude, Practice) 6 KHQGDD - KÕ ho¹ch Quèc gia Dinh d­ìng NCHS - QuÇn thÓ tham chiÕu (National Center For Heath Statistic) SD - §é lÖch chuÈn (Standard Deviation) SDD - Suy Dinh D­ìng TB - Trung b×nh TCYTTG - Tæ chøc Y tÕ ThÕ giíi TMTS - ThiÕu m¸u thiÕu s¾t TNLTD - ThiÕu n¨ng l­îng tr­êng diÔn TT-GDSK - TruyÒn th«ng gi¸o dôc søc khoÎ TTTC - TruyÒn th«ng tÝch cùc UNICEF - Quü nhi ®ång liªn hiÖp quèc (United Nation Children's Fund) VAC - V­ên-Ao-Chuång WAZ - Weigth for Age Zscore WHZ - Weigth for Heigth Zscore YNSKC§ - ý nghÜa søc khoÎ céng ®ång 7 MôC LôC LêI C¸M ¥N I LêI CAM §OAN III NH÷NG CH÷ VIÕT T¾T TRONG LUËN ¸N IV MôC LôC VI DANH MôC C¸C B¶NG X DANH MôC C¸C BIÓU §å, S¥ §å XIII ®Æt vÊn ®Ò .1 Ch­¬ng 1 Tæng quan. T×nh tr¹ng dinh d­ìng vµ thiÕu m¸u ë phô n÷ vµ trÎ em ViÖt Nam. §Þnh nghÜa, ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ vµ ph©n lo¹i t×nh tr¹ng dinh d­ìng. §Þnh nghÜa, ph©n lo¹i t×nh tr¹ng thiÕu m¸u.

T×nh tr¹ng dinh d­ìng vµ thiÕu m¸u ë phô n÷ tuæi sinh ®Î ë ViÖt Nam 21 1. T×nh tr¹ng dinh d­ìng vµ thiÕu m¸u ë trÎ em ë ViÖt nam. C¸c biÖn ph¸p phßng chèng thiÕu vi chÊt dinh d­ìng. C¶i thiÖn ®a d¹ng ho¸ b÷a ¨n th«ng qua chiÕn l­îc truyÒn th«ng.

Bæ sung viªn s¾t. T¨ng c­êng vi chÊt vµo thùc phÈm. ¸p dông truyÒn th«ng tÝch cùc thóc ®Èy ®a d¹ng ho¸ b÷a ¨n c¶i thiÖn kiÕn thøc, thùc hµnh dinh d­ìng phßng chèng thiÕu m¸u ë bµ mÑ vµ trÎ em. C¸c giai ®o¹n cña truyÒn th«ng tÝch cùc.

Khã kh¨n, h¹n chÕ, ­u vµ nh­îc ®iÓm cña ph­¬ng ph¸p truyÒn th«ng cã sù tham gia cña céng ®ång. ý nghÜa cña truyÒn th«ng tÝch cùc ®èi víi thùc hµnh ®a d¹ng hãa b÷a ¨n. Thay ®æi kiÕn thøc, hµnh vi - ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ thay ®æi kiÕn thøc, hµnh vi. Kh¸i niÖm hµnh vi søc kháe.

C¸c yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn kÕt qu¶ cña truyÒn th«ng thay ®æi hµnh vi. Nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Ó cã hµnh vi søc kháe tèt. Qu¸ tr×nh thay ®æi hµnh vi søc khoÎ. C¸c ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ thay ®æi hµnh vi.

Mét sè ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu khoa häc ¸p dông trong truyÒn th«ng. Sù kh¸c biÖt gi÷a ph­¬ng ph¸p ®Þnh tÝnh vµ ph­¬ng ph¸p ®Þnh l­îng. C¸c nghiªn cøu ®­îc sö dông trong 5 b­íc cña triÕn tr×nh truyÒn th«ng 49 1. Mét sè nghiªn cøu vÒ hiÖu qu¶ cña gi¸o dôc truyÒn th«ng t¹i ViÖt nam vµ trªn thÕ giíi.

Nh÷ng nghiªn cøu vÒ hiÖu qu¶ cña truyÒn th«ng tÝch cùc trªn thÕ giíi. Nh÷ng nghiªn cøu vÒ hiÖu qu¶ cña truyÒn th«ng tÝch cùc ë ViÖt nam. 65 Ch­¬ng 2 §èi t­îng vµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu. §Þa ®iÓm vµ §èi t­îng nghiªn cøu.

§Æc ®iÓm chung vÒ ®Þa ®iÓm nghiªn cøu. §èi t­îng nghiªn cøu. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu. Ph­¬ng ph¸p can thiÖp vµ c¸ch ®¸nh gi¸.

C¸c biÕn sè, chØ tiªu vµ ph­¬ng ph¸p thu thËp sè liÖu. Xö lý ph©n tÝch sè liÖu. Thêi gian nghiªn cøu. C¸c b­íc tæ chøc nghiªn cøu.

77 Ch­¬ng 3 KÕt qu¶ nghiªn cøu. T×nh tr¹ng dinh d­ìng, thiÕu m¸u dinh d­ìng ë trÎ em, phô n÷ vµ c¸c yÕu tè liªn quan t¹i ®iÒu tra ban ®Çu. Tû lÖ TNLTD ë phô n÷ tuæi 20-35 t¹i ®iÒu tra ban ®Çu. T×nh tr¹ng dinh d­ìng ë trÎ em <60 th¸ng t¹i ®iÒu tra ban ®Çu.

T×nh tr¹ng thiÕu m¸u ë phô n÷ tuæi 20-35 t¹i ®iÒu tra ban ®Çu. T×nh tr¹ng thiÕu m¸u ë trÎ em t¹i ®iÒu tra ban ®Çu. C¸c yÕu tè liªn quan ®Õn t×nh tr¹ng thiÕu m¸u. Thùc tr¹ng vÒ gi¸ trÞ dinh d­ìng cña khÈu phÇn ¨n vµ tÝnh ®a d¹ng thùc phÈm ph©n tÝch theo ®iÒu tra khÈu phÇn ¨n/24 giê vµ tÇn suÊt tiªu thô thùc phÈm t¹i céng ®ång nghiªn cøu.

HiÖu qu¶ cña gi¸o dôc truyÒn th«ng tÝch cùc ®èi víi kiÕn thøc, thùc hµnh ®a d¹ng ho¸ b÷a ¨n ë phô n÷ tuæi 20-35 vµ bµ mÑ cã con 6-24 th¸ng. HiÖu qu¶ cña gi¸o dôc truyÒn th«ng tÝch cùc ®èi víi kiÕn thøc, th¸i ®é, thùc hµnh (KAP) trong ®a d¹ng ho¸ b÷a ¨n ë phô n÷ tuæi 20-35 vµ bµ mÑ cã con tuæi 6-24 th¸ng. HiÖu qu¶ cña gi¸o dôc truyÒn th«ng tÝch cùc ®èi víi kiÕn thøc thùc hµnh trong ®a d¹ng ho¸ b÷a ¨n ë phô n÷ tuæi sinh në vµ bµ mÑ cã con tuæi 6- 24 th¸ng Ph©n tÝch theo tÇn suÊt tiªu thô thùc phÈm. HiÖu qu¶ cña gi¸o dôc truyÒn th«ng tÝch cùc ®èi víi c¶i thiÖn t×nh tr¹ng dinh d­ìng vµ thiÕu m¸u ë bµ mÑ vµ trÎ em.HiÖu qu¶ cña truyÒn th«ng tÝch cùc ®èi víi c¶i thiÖn t×nh tr¹ng dinh d­ìng cña bµ mÑ vµ trÎ em t¹i ®Þa ph­¬ng tr­íc vµ sau can thiÖp.

HiÖu qu¶ cña gi¸o dôc truyÒn th«ng tÝch cùc ®èi víi c¶i thiÖn t×nh tr¹ng thiÕu m¸u ë bµ mÑ vµ trÎ em. 108 Ch­¬ng 4 bµn luËn. Thùc tr¹ng vÒ t×nh tr¹ng dinh d­ìng, thiÕu m¸u dinh d­ìng vµ c¸c yÕu tè liªn quan ë bµ mÑ vµ trÎ em. T×nh tr¹ng dinh d­ìng ë trÎ em t¹i céng ®ång nghiªn cøu.

T×nh tr¹ng thiÕu m¸u ë trÎ em t¹i céng ®ång nghiªn cøu. T×nh tr¹ng dinh d­ìng ë phô n÷ tuæi sinh ®Î. T×nh tr¹ng thiÕu m¸u ë ë phô n÷ tuæi sinh ®Î. C¸c yÕu tè liªn quan ®Õn t×nh tr¹ng thiÕu m¸u:.

Thùc tr¹ng vÒ gi¸ trÞ dinh d­ìng cña khÈu phÇn ¨n vµ tÝnh ®a d¹ng thùc phÈm ph©n tÝch theo ®iÒu tra khÈu phÇn ¨n/24 giê vµ tÇn suÊt tiªu thô thùc phÈm t¹i céng ®ång nghiªn cøu.7 X¸c ®Þnh nh÷ng vÊn ®Ò cÇn can thiÖp. HiÖu qu¶ cña gi¸o dôc truyÒn th«ng tÝch cùc ®Õn kiÕn thøc, thùc hµnh ®a d¹ng ho¸ b÷a ¨n cña phô n÷ vµ c¸c bµ mÑ nu«i con nhá .