Luận án: Lồng ghép điều trị Suboxone cho người HIV nghiện opioid tại Hà Nội (2016-2019)

MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Một số khái niệm và thuật ngữ sử dụng trong nghiên cứu. Thực trạng nghiện chất dạng thuốc phiện, mối liên quan với dịch HIV/AIDS và các biện pháp ứng phó.

Thực trạng nghiện chất dạng thuốc phiện trên thế giới và Việt Nam. Mối liên quan giữa nghiện chất dạng thuốc phiện với nhiễm HIV và các biện pháp ứng phó trên thế giới và Việt Nam. Mô hình triển khai điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện. Mô hình triển khai điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện trên thế giới.

Mô hình triển khai điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện ở Việt Nam. Chỉ số đánh giá kết quả chương trình điều trị nghiện chất. Một số đặc điểm cơ sở triển khai nghiên cứu. Khung lý thuyết của vấn đề nghiên cứu.

28 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô tả về nghiên cứu gốc. Đối tượng nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu định lượng.

Đối tượng nghiên cứu định tính. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu.

Cỡ mẫu nghiên cứu định lương. Cỡ mẫu nghiên cứu định tính. Chọn mẫu nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu và can thiệp.

Quy trình nghiên cứu. Quy trình can thiệp. Biến số và chỉ số nghiên cứu. Công cụ và kỹ thuật thu thập thông tin.

Sai số và khống chế sai số. Xử lý và phân tích số liệu. Đạo đức nghiên cứu. 51 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm nhân khẩu, xã hội và tiền sử sử dụng chất của người tham gia nghiên cứu. Đặc điểm nhân khẩu, sức khỏe và tiền sử sử dụng chất của người tham gia tại thời điểm tham gia nghiên cứu. Tình trạng sức khỏe của người tham gia tại thời điểm tham gia nghiên cứu. Tiền sử sử dụng chất của đối tượng tham gia nghiên cứu.

Mục tiêu 1: Kết quả điều trị lồng ghép Suboxone tại cơ sở điều trị HIV ngoại trú ở Hà Nội từ 2016 - 2019. Kết quả điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Suboxone. Kết quả điều trị ARV của người bệnh điều trị lồng ghép Suboxone tại cơ sở HIV ngoại trú. Mục tiêu 2: Các yếu tố liên quan đến kết quả điều trị lồng ghép Subxone trong cơ sở HIV ngoại trú ở Hà Nội từ 2016 -2019.

Các yếu tố liên quan từ phía người bệnh đến kết quả điều trị lồng ghép Suboxone tại cơ sở HIV ngoại trú: kết quả định lượng. Một số yếu tố thuận lợi từ cấp độ người bệnh, cơ sở điều trị và chương trình đối với lồng ghép điều trị và kết quả điều trị lồng ghép Suboxone tại cơ sở điều trị HIV ngoại trú. Một số yếu tố thách thức từ cấp độ người bệnh, cơ sở điều trị và chương trình đối với lồng ghép điều trị và kết quả điều trị lồng ghép Suboxone tại cơ sở điều trị HIV ngoại trú: kết quả nghiên cứu định tính. 90 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN.

Đặc điểm nhân khẩu, xã hội và tiền sư sử dụng chất của đối tượng tham gia nghiên cứu. Đặc điểm nhân khẩu và xã hội của đối tượng tại thời điểm tham gia nghiên cứu. Tình trạng sức khỏe và tiền sử sử dụng chất tại thời điểm tham gia nghiên cứu. Kết quả điều trị lồng ghép Suboxone tại cơ sở điều trị HIV ngoại trú ở Hà Nội từ 2016 -2019.

Kết quả điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Suboxone lồng ghép tại cơ sở HIV ngoại trú. Kết quả điều trị ARV của người bệnh điều trị lồng ghép nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Suboxone tại cơ sở HIV ngoại trú. Các yếu tố liên quan đến kết quả điều trị lồng ghép điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Suboxone tại cơ sở HIV ngoại trú. Các yếu tố liên quan từ phía người bệnh: kết quả định lượng.

Các yếu tố thuận lợi từ cấp độ cấp độ bệnh nhân, cơ sở điều trị và chương trình đối với lồng ghép điều trị và kết quả điều trị lồng ghép Suboxone tại cơ sở điều trị HIV ngoại trú: kết quả định tính .Các yếu tố thách thức từ cấp độ người bệnh, cơ sở điều trị và chương trình đối với lồng ghép điều trị và kết quả điều trị lồng ghép Suboxone tại cơ sở HIV ngoại trú. Hạn chế của nghiên cứu. 132 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Hình thức tổ chức điều trị buprenorphine ở một số quốc gia.2: Thông tin về tình hình điều trị thay thế nghiện CDTP và ARV tại địa bàn Hà Nội .3: Thông tin về tình hình điều trị methadone tại Trung tâm y tế quận Long Biên, Đống Đa, Hoàng Mai và Nam Từ Liêm .4: Thông tin về tình hình điều trị ARV tại Trung tâm Y tế quận Long Biên, Đống Đa, Hoàng Mai và Nam Từ Liêm .1: Phân bố mẫu nghiên cứu định tính .2: Thang đo sử dụng trong bộ câu hỏi .1: Đặc điểm nhân khẩu và xã hội của đối tượng tại thời điểm .2: Nhận thức về kỳ thị và hỗ trợ xã hội của người tham gia .3: Đặc điểm về tình trạng vi phạm pháp luật và cai nghiện .4: Đặc điểm nhiễm HIV và điều trị ARV của người tham gia tại thời điểm tham gia nghiên cứu .5: Tỷ lệ mắc các bệnh đồng diễn .6: Một số rối loạn sức khỏe tâm thần của đối tượng tại thời điểm tham gia nghiên cứu .7: Tiền sử sử dụng heroin của đối tượng tham gia nghiên cứu .8: Hành vi sử dụng heroin trong 30 ngày trước khi tham gia vào nghiên cứu .9: Đặc điểm tiền sử sử dụng ma túy tổng hợp dạng amphetamine của người tham gia nghiên cứu .10: Đặc điểm sử dụng thuốc lá và rượu/bia của đối tượng tại thời điểm tham gia nghiên cứu .11: Hành vi sử dụng heroin của đối tượng nghiên cứu tại các thời điểm theo dõi.12: Hành vi sử dụng ma túy tổng hợp tại các thời điểm theo dõi .13: Tỷ suất bỏ trị .14: So sánh đặc điểm nhân khẩu xã hội tại thời điểm ban đầu của người bệnh duy trì điều trị và người bệnh dừng điều trị.15: Kết quả xét nghiệm tế bào CD4 của người tham gia tại các thời điểm theo dõi.16: Tỷ lệ đạt ức chế tải lượng virus HIV của người tham gia tại các thời điểm theo dõi .17: Tuân thủ điều trị ARV của người tham gia tại các thời điểm theo dõi .18: Các yếu tố liên quan đến kết quả xét nghiệm dương tính với morphine .19: Các yếu tố liên quan đến kết quả xét nghiệm dương tính với morphine .20: Các yếu tố liên quan đến duy trì trong điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Suboxone .21: Các yếu tố liên quan đến duy trì điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Suboxone .22: Các yếu tố liên quan đến ức chế tải lượng virus HIV .23: Các yếu tố liên quan đến ức chế tải lượng virus HIV .24: Các yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị ARV .25: Các yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị ARV .26: Yếu tố thuận lợi từ người bệnh .27: Yếu tố thuận lợi từ cơ sở điều trị .28: Yếu tố thuận lợi từ cấp độ chương trình.29: Yếu tố thách thức từ cấp độ người bệnh.30: Yếu tố thách thức từ cấp độ cơ sở điều trị.31: Yếu tố thách thức từ cấp độ chương trình. 97 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Quy trình triển khai nghiên cứu .1: Kết quả xét nghiệm nước tiểu tại các thời điểm theo dõi.2: Tỷ lệ tuân thủ điều trị nghiện CDTP tại các thời điểm theo dõi 66 Biểu đồ 3.3: Duy trì trong điều trị nghiện CDTP tại các thời điểm theo dõi.4: Lý do dừng điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện.5: Tỷ lệ nhận thuốc ARV của người tham gia.

75 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Phân bố sử dụng chất dạng thuốc phiện trên thế giới .2: Tỷ lệ sử dụng chất dạng thuốc phiện theo khu vực .3: Số người sử dụng ma túy tại Việt Nam qua các năm .4: Loại ma túy sử dụng tại Việt Nam .5: Ước tính tỷ lệ TCMT và tỷ lệ HIV trong nhóm TCMT theo khu vực .6: Tỷ lệ hiện nhiễm HIV trong nhóm nguy cơ cao .7: Tỷ lệ hiện nhiễm HIV tại một số tỉnh và thành phố năm 2019 .8: Tỉnh hình điều trị thay thế nghiện CDTP bằng thuốc methadone ở Việt Nam tính đến năm 2019. 14 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Nghiện chất dạng thuốc phiện là một vấn đề y tế công cộng trên toàn cầu. Theo báo cáo của Tổ chức Phòng chống ma túy và tội phạm của Liên Hợp quốc (UNODC) năm 2020, số lượng người sử dụng chất dạng thuốc phiện (CDTP) là 57,8 triệu người, trong đó có 30,4 triệu người sử dụng heroin và thuốc phiện tương đương với 1,2% dân số toàn cầu độ tuổi 15-64.1 Tại Việt Nam, tính đến tháng 12/2019, số người sử dụng ma túy có hồ sơ quản lý khoảng 246.000 người, trong đó khoảng 40%2 người sử dụng heroin và hình thức sử dụng chủ yếu là tiêm chích. Sử dụng và tiêm chích ma túy dạng thuốc phiện là nguyên nhân gia tăng gánh nặng bệnh tật như HIV, Viêm gan virus C (HCV) và Viêm gan virus B (HBV).

Tính đến năm 2017, trong tổng số 15,6 triệu người tiêm chích ma túy (TCMT) trên toàn cầu, có 17,6% người TCMT sống chung với HIV, 52,3% nhiễm HCV và 9% nhiễm HBV.3 Sử dụng chất dạng thuốc phiện là nguyên nhân góp phần lớn (80%) của 42 triệu năm sống khỏe mạnh bị mất đi do tàn tật và tử vong sớm.1 Tiếp cận giải quyết nghiện CDTP chủ đạo hiện nay là tiếp cận theo quan điểm nghiện là bệnh mãn tính và cần được điều trị bằng các biện pháp y học kết hợp tâm lý và xã hội. Cách tiếp này bắt nguồn từ những nghiên cứu khoa học về thần kinh, chức năng não và tác động của ma túy đến não bộ.4,5 Liệu pháp dược lý điều trị nghiện CDTP được sử dụng phổ biến nhất trên thế giới là sử dụng thuốc đồng vận như methadone và buprenorphine. Ngoài ra, còn có liệu pháp dược lý sử dụng thuốc LAAM (Levo-Alpha Acetyl Methadol)6 và điều trị hỗ trợ bằng heroin (heroin-assisted treatment), tuy nhiên hai loại thuốc này chưa được sử dụng rộng rãi vì qui trình giám sát điều trị nghiêm ngặt.7 Bên cạnh liệu pháp điều trị bằng thuốc đồng vận là liệu pháp điều trị đối kháng với thuốc naltrexone, tuy nhiên hạn chế của liệu pháp này là tỷ lệ duy trì điều trị thấp.