Thực trạng kháng kháng sinh betalactam VKĐR người khỏe mạnh Hà Nam - Trần Đắc Tiến

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- TRẦN ĐẮC TIẾN THỰC TRẠNG KHÁNG KHÁNG SINH NHÓM BETALACTAM PHỔ RỘNG CỦA VI KHUẨN ĐƯỜNG RUỘT Ở NGƯỜI KHỎE MẠNH TẠI MỘT XÃ, TỈNH HÀ NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y TẾ CÔNG CỘNG HÀ NỘI – 2021 ii BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- TRẦN ĐẮC TIẾN THỰC TRẠNG KHÁNG KHÁNG SINH NHÓM BETALACTAM PHỔ RỘNG CỦA VI KHUẨN ĐƯỜNG RUỘT Ở NGƯỜI KHỎE MẠNH TẠI MỘT XÃ, TỈNH HÀ NAM Chuyên ngành: Y tế công cộng Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y TẾ CÔNG CỘNG Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Như Dương 2. Nguyễn Thị Phương Liên HÀ NỘI – 2021 iii LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Ban lãnh đạo Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương; Ban lãnh đạo Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford tại Hà Nội; Ban lãnh đạo Sở Y tế Hà Nam; Ban lãnh đạo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Hà Nam; Trung tâm Đào tạo và quản lý khoa học; Khoa Vi khuẩn Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương; Phòng Kháng kháng sinh và Phòng Vi khuẩn đường ruột - Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương; Tạp chí Y học dự phòng và các Thầy, Cô giáo đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thiện luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.

Trần Như Dương và Ts. Nguyễn Thị Phương Liên những thầy, cô đã trực tiếp hướng dẫn, động viên khích lệ, tận tình giúp đỡ và định hướng tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án này. Tôi gửi lời cảm ơn chân thành đến TS. Trần Huy Hoàng Phó trưởng khoa Vi khuẩn, Trưởng phòng xét nghiệm Kháng kháng sinh đã tạo điều kiện, đóng góp các ý kiến quý báu để tôi hoàn thành luận án.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới người dân, lãnh đạo Đảng ủy, UBND xã Thanh Hà, Thanh Liêm, Hà Nam đã ủng hộ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, để có số liệu trung thực trong luận án. Cuối cùng tôi xin cảm tạ những tình cảm vô bờ bến của gia đình, cùng bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ và động viên tôi trong những ngày tháng học tập và nghiên cứu. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh Trần Đắc Tiến iv LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của với sự hợp tác của các đồng nghiệp và đã được sự đồng ý cho công bố trong luận án này, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những lời cam đoan của tôi.

Tác giả NCS Trần Đắc Tiến v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT A. baumani Acinetobacter baumanii AK Amikacin ADN Acid Deoxyribonucleic ANSORP Asian Network for Surveillance of Resistant Pathogens (Mạng lưới Châu Á giám sát tác nhân gây bệnh kháng thuốc) ARN Ribonucleic acid B. cereus Bacillus cereus CAZ Ceftazidime CIP Ciprofloxacin CS Colistin CTX Cefotaxime DDD Liều xác định hàng ngày (Defined Daily Dose) E. coli Escherichia coli ECDC Trung tâm phòng chống bệnh tật châu Âu (European Centre for Disease Control) ESBL Men beta-lactamase phổ rộng Extended-spectrum--lactamase GARP Global Antibiotic Resistance Partnership (Hợp tác toàn cầu về kháng kháng sinh) GM Gentamicin GyrA DNA gyrase subunit A Đột biến trên gen A GyrB DNA gyrase subunit B Đột biến trên gen B vi IMP Imipenem INH Isoniazid K.

pneumoniea Klebsiella pneumoniea KKS Kháng kháng sinh LB Môi trường Luria-Bertani MEM Meropenem MRSA chủng S. aureus kháng methicillin (Methicillin resistant – Staphylococcus aureus) NDM-1 Men New Delhi Metallo--lactamases-1 NIHE Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương P. aeruginosa Pseudomonas aeruginosa ParC DNA topoisomerase IV PAS para aminosalisylic acid PCR Polymerase chain reaction (Phản ứng chuỗi polymerase) PFGE Pulsed-field gel electrophoresis (Kỹ thuật điện di xung trường) RAPD-PCR Random amplified polymorphic DNA- PCR fingerprinting RFLPA Phân tích đa dạng chiều dài đoạn cắt giới hạn Restriction fragment length polymorphism TSB Canh thang Trypto casein soy broth VK Vi khuẩn VK KKS Vi khuẩn kháng kháng sinh VKĐR Vi khuẩn đường ruột WHO Tổ chức Y tế Thế giới World Health - Organization vii MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.v DANH MỤC BẢNG. xi ĐẶT VẤN ĐỀ.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Kháng kháng sinh và vấn đề y tế công cộng. Khái niệm về kháng kháng sinh. Cơ chế kháng kháng sinh của vi khuẩn.

Tác động của kháng kháng sinh tới sức khỏe cộng đồng. Thực trạng kháng kháng sinh nhóm β-lactam của nhóm vi khuẩn đường ruột .Thực trạng kháng kháng sinh chung trên thế giới và tại Việt Nam. Thực trạng kháng kháng sinh nhóm β- lactam phổ rộng của nhóm vi khuẩn đường ruột. Thực trạng kháng kháng sinh nhóm β - lactam phổ rộng của nhóm vi khuẩn đường ruột trên thế giới và tại Việt Nam.

Một số yếu tố liên quan đến tình trạng kháng kháng sinh và lan truyền của vi khuẩn mang gen kháng kháng sinh. Các yếu tố liên quan đến tình trạng kháng kháng sinh của vi khuẩn. Sự lan truyền của các vi khuẩn đường ruột kháng kháng sinh. Đặc điểm sinh học phân tử của vi khuẩn đường ruột kháng kháng sinh nhóm β-lactam phổ rộng.

Chiến lược phòng chống vi khuẩn kháng kháng sinh hiện nay. Chiến lược phòng chống vi khuẩn kháng kháng sinh trên thế giới. Chiến lược phòng chống vi khuẩn kháng kháng sinh của Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu của mục tiêu 1 và mục tiêu 2:. Đối tượng nghiên cứu của mục tiêu 3:. Địa điểm nghiên cứu:.

Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu.

Cách chọn mẫu nghiên cứu. Phương pháp và công cụ thu thập số liệu. Phương pháp thu thập thông tin. Phương pháp thu thập mẫu xét nghiệm.

Các tiêu chuẩn áp dụng trong nghiên cứu. Các công cụ thu thập thông tin. Các kỹ thuật xét nghiệm. Các nhóm chỉ số nghiên cứu chính.

Các chỉ số của mục tiêu 1. Các chỉ số của mục tiêu 2. Các chỉ số nghiên cứu của mục tiêu 3. Quản lý và phân tích số liệu.

Sai số và cách khống chế sai số. Các sai số gặp phải. Cách khống chế các sai số. Đạo đức trong nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thực trạng người khỏe mạnh mang VKĐR KKS nhóm β- lactam phổ rộng tại xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, 2015. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng người khỏe mạnh mang VKĐR KKS nhóm β- lactam phổ rộng tại xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, 2015. Mối liên quan của một số yếu tố và tình trạng người khỏe mạnh tại cộng đồng mang VKĐR KKS nhóm β- lactam phổ rộng.

Mối liên quan giữa một số yếu tố với tình trạng người khoẻ mạnh tại cộng đồng mang VKĐR KKS cephalosprin thế hệ 3. Một số đặc điểm sinh học phân tử của VKĐR KKS nhóm β- lactam phổ rộng phân lập được tại điểm nghiên cứu. Thực trạng người khỏe mạnh mang VKĐR KKS nhóm β- lactam phổ rộng tại xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, 2015. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng người khỏe mạnh mang VKĐR KKS nhóm β- lactam phổ rộng tại xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, 2015.

Một số đặc điểm sinh học phân tử của VKĐR KKS nhóm β- lactam phổ rộng phân lập được tại điểm nghiên cứu. Tỷ lệ các kiểu gen từ các chủng VKĐR KKS nhóm β- lactam phổ rộng phân lập từ các mẫu thu thập tại điểm nghiên cứu. Tỷ lệ tương đồng về kiểu gen của các chủng VKĐR KKS cephalosprin thế hệ 3 phân lập được trên các mẫu thu thập tại điểm nghiên cứu. Điểm mạnh và hạn chế của nghiên cứu.

Thực trạng người khỏe mạnh mang vi khuẩn đường ruột kháng kháng sinh nhóm β- lactam phổ rộng tại xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, 2015. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng người khỏe mạnh mang VKĐR KKS nhóm β- lactam phổ rộng tại xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, 2015. Một số đặc điểm sinh học phân tử của vi khuẩn đường ruột kháng kháng sinh nhóm β-lactam phổ rộng phân lập được tại điểm nghiên cứu.129 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .130 TÀI LIỆU THAM KHẢO .150 xi DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Tóm tắt cơ chế kháng kháng sinh của vi khuẩn [1][3][29][104].

Sự phát triển đề kháng KS của vi khuẩn [163]. Phân bố tỷ lệ vi khuẩn KKS phổ rộng tại một số khu vực [139] .Tổng hợp cỡ mẫu các loại đã được lựa chọn vào nghiên cứu. Tổng hợp các chủng VKĐR KKS nhóm cephalosprin thế hệ 3 đã được lựa chọn để phân tích. Các cặp mồi phát hiện gen mã hóa ESBL.

Một số đặc điểm cá nhân của đối tượng tham gia nghiên cứu. Một số đặc điểm chung của hộ gia đình tham gia nghiên cứu .Tỷ lệ hộ gia đình có thành viên mang VKĐR KKS theo hộ gia đình. Phân bố người khỏe mạnh tại cộng đồng mang VKĐR KKS theo giới tính. Phân bố người khỏe mạnh tại cộng đồng mang VKĐR KKS theo nhóm tuổi.

Phân bố tình trạng người khỏe mạnh mang VKĐR KKS theo nghề nghiệp. Phân bố tình trạng người khỏe mạnh mang VKĐR KKS theo trình độ học vấn. Phân bố tình trạng người khỏe mạnh mang VKĐR KKS theo tình trạng hôn nhân. Mức độ KKS của VKĐR phân lập trên người khỏe mạnh tại cộng đồng (n=232).

Mối liên quan giữa một số đặc điểm cá nhân và tình trạng mang VKĐR KKS nhóm β - lactam phổ rộng. Mối liên quan giữa tình trạng người khoẻ mạnh tại cộng đồng mang VKĐR KKS nhóm β - lactam phổ rộng và một số yếu tố về đặc điểm hộ gia đình. Mối liên quan giữa tình trạng người khoẻ mạnh tại cộng đồng mang VKĐR KKS nhóm β - lactam phổ rộng và một số yếu tố về đặc điểm chăn nuôi hộ gia đình. Mối liên quan giữa tình trạng người khoẻ mạnh tại cộng đồng mang VKĐR KKS nhóm β - lactam phổ rộng và tình trạng sức khoẻ của các thành viên trong gia đình.

Mối liên quan giữa tình trạng người khoẻ mạnh tại cộng đồng mang VKĐR KKS nhóm β - lactam phổ rộng và tiền sử mắc bệnh. Mối liên quan giữa tình trạng người khoẻ mạnh tại cộng đồng mang VKĐR KKS nhóm β - lactam phổ rộng và tình trạng sử dụng KS .