Đặc điểm dịch tễ học bệnh sởi tại Hà Nội 2006-2015 và kháng thể IgG ở cặp mẹ con

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƢƠNG NGUYẾN NGỌC QUỲNH ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC BỆNH SỞI TẠI HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2006 – 2015 VÀ TÌNH TRẠNG KHÁNG THỂ IgG KHÁNG VI RÚT SỞI Ở CẶP MẸ - CON ĐẾN 9 THÁNG TUỔI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Hà Nội, năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƢƠNG NGUYẾN NGỌC QUỲNH ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC BỆNH SỞI TẠI HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2006 – 2015 VÀ TÌNH TRẠNG KHÁNG THỂ IgG KHÁNG VI RÚT SỞI Ở CẶP MẸ - CON ĐẾN 9 THÁNG TUỔI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN Chuyên ngành: Dịch tễ học Mã số: 62 72 01 17 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: - PGS. Nguyễn Nhật Cảm - PGS. Lê Thị Quỳnh Mai Hà Nội, năm 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Ngọc Quỳnh, nghiên cứu sinh khóa 35 Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Chuyên ngành: Dịch tễ học Tên đề tài: ―Đặc điểm dịch tễ học bệnh sởi tại Hà Nội giai đoạn 2006 – 2015 và tình trạng kháng thể IgG kháng vi rút sởi ở cặp mẹ - con đến 9 tháng tuổi và một số yếu tố liên quan‖. Số liệu của luận án dựa trên một đề tài nghiên cứu khoa học cấp Thành phố do Trung tâm Y tế dự phòng Hà Nội (nay là Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội) chủ trì.

Nghiên cứu sinh tham gia nghiên cứu chính và là thư ký đề tài. Việc sử dụng số liệu làm luận án đã được Chủ nhiệm đề tài đồng ý bằng văn bản. Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tôi xin cam đoan luận án được tiến hành nghiên cứu một cách nghiêm túc và kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu đi trước đã được tiếp thu một cách chân thực, cẩn trọng, có trích nguồn dẫn cụ thể trong luận án. Hà Nội, ngày……. năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Quỳnh ii LỜI CẢM ƠN Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới các thầy hướng dẫn khoa học là PGS. Nguyễn Nhật Cảm và PGS.

Lê Thị Quỳnh Mai đã tận tình chỉ dẫn, hỗ trợ và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Lãnh đạo Viện, Khoa Đào tạo và Quản lý khoa học, Bộ môn Dịch tễ, Phòng thí nghiệm vi rút sởi, các thầy cô của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương – cơ sở đào tạo đã tạo điều kiện giảng dạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và học tập. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Sở Y tế thành phố Hà Nội, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội, đặc biệt là Trung tâm Y tế huyện Ba Vì, Bệnh viện huyện Ba Vì và các đồng nghiệp tại các tuyến đã hỗ trợ, tạo điều kiện phối hợp chặt chẽ giúp cho tôi thực hiện nghiên cứu này. Tôi luôn ghi nhớ và biết ơn các bạn bè, các thành viên trong gia đình, đã luôn động viên chia sẻ, giúp đỡ để tôi vượt qua những khó khăn, trở ngại trong quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận án.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Quỳnh iii MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. Đ iểm ị h tễ họ ệnh sởi. Tác nhân gây bệnh. Hình thái vi rút sởi.

Các kháng nguyên của vi rút sởi. Thời kỳ ủ bệnh. Phương thức lây truyền. T nh cảm nhiễm và sức đề kháng.

Đáp ứng miễn dịch đối với vi rút sởi. Đáp ứng miễn dịch đối với nhiễm vi rút sởi tự nhiên. Đáp ứng miễn dịch sau tiêm vắc xin sởi. Các yếu tố ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch sau tiêm chủng.

Đối tượng nguy cơ. Tình hình dịch sởi trên Thế giới và tại Việt Nam. Tình hình dịch sởi trên thế giới. Giai đoạn trước khi triển khai tiêm chủng vắc xin sởi.

Giai đoạn triển khai chiến lược tiêm chủng 1 mũi vắc xin sởi. Giai đoạn triển khai chiến lược tiêm chủng 2 mũi vắc xin sởi. Tình hình dịch sởi tại Việt Nam. Giai đoạn trước triển khai vắc xin.

Giai đoạn triển khai chiến lược tiêm chủng 1 mũi vắc xin. Giai đoạn triển khai chiến lược tiêm chủng 2 mũi vắc xin. Tình trạng miễn dị h ối với vi rút sởi trong cộng ồng. Các phương pháp đánh giá kháng thể kháng vi rút sởi.

Kỹ thuật trung hòa giảm đám hoại tử (PRNT). Kỹ thuật miễn dịch Enzym liên kết (EIA hoặc ELISA). Tình trạng tồn lưu kháng thể đối với vi rút sởi ở phụ nữ có thai và các yếu tố ảnh hưởng. Tình trạng tồn lưu kháng thể kháng vi rút sởi truyền từ mẹ sang con ở trẻ sau sinh và các yếu tố ảnh hưởng.

Một số iểm của huyện Ba Vì thành phố Hà Nội. 44 CHƢƠNG II. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phƣơng pháp nghiên ứu cho mục tiêu 1.

Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Chọn mẫu nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Các biến số nghiên cứu chính. Quản lý và phân tích số liệu.

Sai số và cách xử lý sai số. Phƣơng pháp nghiên ứu cho mục tiêu 2. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Chọn mẫu nghiên cứu.

Các biến số nghiên cứu chính. Các biến số về kết quả xét nghiệm. Các biến số tìm hiểu mối liên quan đến mức độ tồn lưu kháng thể đối với vi rút sởi (phụ lục 5). Phương pháp tiến hành.

Phương pháp thu thập mẫu và kỹ thuật xét nghiệm sử dụng trong nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Quản lý và phân tích số liệu. Khống chế sai số.

Một số định nghĩa và khái niệm sử dụng. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. 56 CHƢƠNG III. Đ iểm dịch tễ học bệnh sởi tại Hà Nội giai oạn từ 2006 – 2015……….

Tình hình giám sát sốt phát ban nghi sởi tại Hà Nội. Phân bố bệnh nhân sởi theo thời gian. Phân bố bệnh nhân sởi theo địa dư. Phân bố bệnh nhân sởi theo quận huyện.

Phân bố tỷ lệ bệnh nhân mắc sởi trên 100.000 dân theo khu vực. Bản đồ phân bố tỷ lệ bệnh nhân mắc sởi trên 100.000 dân tại Hà Nội từ 2006 – 2015. Phân bố số bệnh nhân sởi và tỷ lệ trên 100.000 dân theo tuổi, giới. Phân bố bệnh nhân sởi theo tình trạng tiêm chủng.

Tình trạng kháng thể IgG kháng vi rút sởi ở c p mẹ - con ến 9 tháng tuổi tại huyện Ba Vì, Hà Nội. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm chung của phụ nữ có thai. Đặc điểm chung của trẻ sau sinh.

Tình trạng sức khỏe và dinh dưỡng của phụ nữ có thai. Tình trạng sức khỏe, nuôi dưỡng và dinh dưỡng của trẻ sau sinh………. Tình trạng kháng thể IgG kháng vi rút sởi ở cặp mẹ - con đến 9 tháng tuổi. Yếu tố liên quan đến tình trạng tồn lưu trạng kháng thể kháng vi rút sởi ở phụ nữ có thai và con của họ đến 9 tháng tuổi.

Yếu tố liên quan đến tình trạng tồn lưu trạng kháng thể kháng vi rút sởi ở phụ nữ có thai. Yếu tố liên quan đến tình trạng tồn lưu trạng kháng thể kháng vi rút sởi ở con đến 9 tháng tuổi .87 CHƢƠNG IV. Đ iểm dịch tễ học bệnh sởi. Hệ thống giám sát sốt phát ban nghi sởi tại Hà Nội.

Đặc điểm dịch tễ học bệnh sởi tại Hà Nội. Phân bố theo thời gian. Phân bố bệnh nhân sởi theo địa dư. Phân bố bệnh nhân sởi theo đặc điểm đối tượng.

Tình trạng kháng thể IgG kháng vi rút sởi ở c p mẹ - con ến 9 tháng tuổi. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Tình trạng kháng thể IgG kháng vi rút sởi ở cặp mẹ - con đến 9 tháng tuổi. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng tồn lưu kháng thể kháng vi rút sởi ở phụ nữ có thai và trẻ ngay sau sinh.

134 vii KẾT LUẬN. Một số iểm ị h tễ họ ệnh sởi tại H Nội giai oạn 2006 – 2015………. Tình trạng kháng thể IgG kháng vi rút sởi ở c p mẹ - on ến 9 tháng tuổi. 139 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.

140 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 141 Phụ lục 1: PHIẾU ĐIỀU TRA CA BỆNH NGHI SỞI. 158 Phụ lục 2: PHIẾU ĐIỀU TRA PHỤ NỮ CÓ THAI. 162 Phụ lục 3: PHIẾU ĐIỀU TRA PHỤ NỮ NUÔI CON ĐẾN 9 THÁNG TUÔI……….

166 Phụ lục 4: PHIẾU ĐIỀU TRA TÌNH TRẠNG DINH DƢỠNG TRẺ…………. 173 Phụ lục 5: CÁC BIẾN SỐ TÌM HIỂU MỐI LIÊN QUAN ĐẾN MỨC ĐỘ TỒN LƢU KHÁNG THỂ ĐỐI VỚI VI RÚT SỞI. 174 Phụ lục 6: QUY TRÌNH LẤY MẪU VÀ BẢO QUẢN MẪU. 177 viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Tình hình tiêm vắc xin sởi mũi 1 và số mắc sởi trên thế giới năm 2000 [119] .1: Kết quả giám sát sốt phát ban nghi sởi tại Hà Nội từ năm 2006 - 2015 .2: Tình hình mắc sởi và tỷ lệ mắc sởi theo quận huyện từ 2006 – 2015 .3: Tỷ lệ quận huyện và xã phường có bệnh sởi từ 2006 - 2015 .4: Phân bố bệnh nhân mắc sởi theo nhóm tuổi.5: Phân bố số bệnh nhân sởi và tỷ lệ trên 100.000 dân tại Hà Nội từ 2006-2015 theo giới tính .6: Phân bố số bệnh nhân sởi tại Hà Nội từ 2006-2015 theo nhóm tuổi và tình trạng tiêm chủng.7: Một số đặc điểm chung của phụ nữ có thai trong diện nghiên cứu 72 Bảng 3.8: Tình trạng trẻ lúc sinh.9: Tình hình mắc bệnh của phụ nữ có thai trong diện nghiên cứu .10: Tình trạng chăm sóc và dinh dưỡng của bà mẹ khi mang thai.11: Tình trạng mắc bệnh của trẻ đến 9 tháng tuổi .12: Tình trạng nuôi dưỡng trẻ đến 9 tháng tuổi.13: Tình trạng dinh dưỡng của trẻ đến 9 tháng tuổi .14: Tỷ lệ có kháng thể kháng vi rút sởi ở mẹ và con .15: Tỷ lệ có khả năng bảo vệ tuyệt đối (nồng độ KT >636mIU/ml) .16: Kết quả hiệu giá kháng thể trung bình nhân của mẹ và con .