Luận án: Đặc điểm dịch tễ và hiệu quả can thiệp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại Bắc Ninh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC NGUYỄN HOÀI BẮC ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH TẠI HAI HUYỆN TỈNH BẮC NINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Thái Nguyên - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC NGUYỄN HOÀI BẮC ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH TẠI HAI HUYỆN TỈNH BẮC NINH Chuyên ngành: Vệ sinh xã hội học và tổ chức y tế Mã số: 62 72 01 64 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Trịnh Xuân Tráng 2. Hạc Văn Vinh Thái Nguyên - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS. Trịnh Xuân Tráng và PGS.

Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực, một phần đã được công bố trong các Tạp chí Khoa học y học, phần còn lại chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Mọi trích dẫn, tham khảo đều được ghi rõ nguồn gốc. Thái Nguyên, ngày 22 tháng 5 năm 2020 TÁC GIẢ Nguyễn Hoài Bắc ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Trịnh Xuân Tráng, PGS.

Hạc Văn Vinh, là những người thầy đã tận tình hướng dẫn, động viên khích lệ, tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn các giảng viên Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên đã giảng dạy, truyền đạt cho tôi những kiến thức mới và tạo điều kiện cho tôi để hoàn thành được khóa học này. Tôi xin cảm ơn Phòng Đào tạo, cán bộ Bộ phận đào tạo Sau đại học, Trường Đại học Y Dược, Đại học Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi về mặt quản lý trong suốt thời gian tôi học tập tại trường. Tôi xin cảm ơn Ban Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương và các khoa/phòng/trung tâm đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong công tác để tôi yên tâm học tập.

Cuối cùng, tôi xin gửi tới gia đình, bạn bè, người thân lòng biết ơn sâu sắc. Những người luôn ở bên, ủng hộ, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu của mình. Thái Nguyên, ngày 22 tháng 5 năm 2020 TÁC GIẢ Nguyễn Hoài Bắc iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HỘP. x DANH MỤC BIỂU ĐỒ.

xi DANH MỤC HÌNH. xii ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN. Dịch tễ học bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Một vài khái niệm. Dịch tễ học COPD trên thế giới. Dịch tễ học COPD ở Việt Nam. Yếu tố liên quan đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Hành vi hút thuốc. Ô nhiễm môi trường không khí. Điều kiện kinh tế xã hội. Các yếu tố nội sinh.

Phòng chống bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Một số giải pháp. Mô hình quản lý COPD. 31 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng cho nghiên cứu mô tả cắt ngang. Đối tượng cho nghiên cứu can thiệp. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu định tính. Các chỉ số nghiên cứu. Các khái niệm và chỉ số đánh giá sử dụng trong nghiên cứu. Kỹ thuật và công cụ thu thập số liệu nghiên cứu.

Xây dựng mô hình can thiệp .2 Mục tiêu can thiệp .3 Giải pháp can thiệp tại bệnh viện đa khoa Quế Võ. Cách thức tiến hành. Phương pháp khống chế sai số. Phương pháp xử lý số liệu.

Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. 64 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm dịch tễ bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm dịch tễ của COPD. Một số yếu tố liên quan đến COPD. Một số yếu tố liên quan đến COPD qua điều tra cộng đồng. Một số yếu tố liên quan đến COPD qua điều tra tại bệnh viện.

Kết quả của các hoạt động can thiệp tại cộng đồng. Cơ sở xây dựng giải pháp can thiệp. Mô hình can thiệp. Hiệu quả can thiệp của mô hình can thiệp tại bệnh viện đa khoa Quế Võ.

100 Chƣơng 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm dịch tễ bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại huyện Quế Võ và Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh năm 2015. Một số yếu tố liên quan đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại khu vực nghiên cứu. Kết quả điều tra tại cộng đồng.

Kết quả nghiên cứu tại bệnh viện. Hiệu quả một số giải pháp can thiệp phòng chống bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại huyện Quế Võ tỉnh Bắc Ninh. Hiệu quả một số giải pháp truyền thông phòng chống bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại huyện Quế Võ tỉnh Bắc Ninh. Hiệu quả một số giải pháp nâng cao sức khỏe người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại huyện Quế Võ tỉnh Bắc Ninh.

Hạn chế của đề tài. 142 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BV : Bệnh viện CAT : COPD Assessment Test (Test đánh giá bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ) CBYT : Cán bộ y tế CB : Cán bộ CLB : Câu lạc bộ CNHH : Chức năng hô hấp CNTK : Chức năng thông khí COPD : Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) CSHQ : Chỉ số hiệu quả CS : Cộng sự CSSK : Chăm sóc sức khỏe GOLD : Chiến lược toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease) GĐ : Giai đoạn GDSK : Giáo dục sức khỏe FEV1 : Thể tích khí thở ra gắng sức trong giây đầu tiên (Forced expiratory volume in the first second) FVC : Forced vital capacity - Dung tích sống gắng sức HPQ : Hen phế quản HQCT : Hiệu quả can thiệp KAP : Kiến thức Thái độ Thực hành KAS : Kiến thức Thái độ Kỹ năng MRC : Thanh điểm đánh giá mức độ khó thở (British Medical Research Council) vii NB : Người bệnh NVYTTB : Nhân viên y tế thôn bản PHCN : Phục hồi chức năng PHCNHH : Phục hồi chức năng hô hấp TYT : Trạm y tế TT GDSK : Truyền thông giáo dục sức khỏe VPQMT : Viêm phế quản mạn tính WHO : Tổ chức Y tế thế giới (World Health Organization) viii DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Đặc điểm tuổi và giới của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm của đối tượng theo nghề nghiệp và huyện.

Tiền sử mắc bệnh mạn tính của các đối tượng nghiên cứu. Thói quen sinh hoạt và làm việc của các đối tượng nghiên cứu 66 Bảng 3. Tình hình luyện tập hàng ngày của các đối tượng nghiên cứu. Nguồn truyền thông tác động dự phòng bệnh của các đối tượng nghiên cứu.

Mối liên quan giữa các yếu tố bản thân với COPD. Mối liên quan giữa tiền sử bệnh với COPD. Mối liên quan giữa một số thói quen sinh hoạt với COPD. Mối liên quan giữa việc rèn luyện hằng ngày với COPD.

Mối liên quan giữa yếu tố truyền thông với COPD. Mối liên quan giữa yếu tố CBYT khám và tư vấn dự phòng với COPD. Phân tích hồi quy logistic một số yếu tố liên quan với COPD. Tỷ lệ người bệnh biết được các triệu chứng của COPD.

Tỷ lệ người bệnh biết các yếu tố nguy cơ của COPD. Thái độ của người bệnh về COPD. Tỷ lệ BN thực hành tốt các biện pháp dự phòng COPD. Tỷ lệ người bệnh hàng năm đi khám, tư vấn về COPD.

Đánh giá thực hành chung của người bệnh về tập luyện thể lực và phục hồi chức năng hô hấp đúng cách. Mức độ khó thở của người bệnh. Đặc điểm rối loạn thông khí. Phân bố mức độ tắc nghẽn đường thở theo GOLD.

Số đợt cấp trong năm. Mối liên quan giữa tuổi và giới với số đợt cấp trong năm .25 Mối liên quan giữa tiền sử hút thuốc và tiếp xúc trực tiếp khói bếp với số đợt cấp trong năm. Mối liên quan giữa bệnh đồng mắc với số đợt cấp trong năm. Kết quả nâng cao năng lực cho CBYT xã phòng chống COPD tại công đồng trước và sau tập huấn.

Kết quả nâng cao năng lực truyền thông phòng chống COPD cho lãnh đạo cộng đồng trước và sau tập huấn. Kết quả nâng cao năng lực cho cán bộ Đơn vị quản lí BN COPD tại bệnh viện đa khoa Quế Võ trước và sau tập huấn. Thay đổi kiến thức tốt của người bệnh về các biểu hiện của COPD100 Bảng 3. Thay đổi kiến thức tốt của người bệnh về các yếu tố nguy cơ mắc COPD.

Thay đổi kiến thức tốt của người bệnh về xử lý đúng khi bị đợt cấp COPD. Thay đổi kiến thức tốt của người bệnh về dự phòng COPD. Thay đổi kiến thức tốt nói chung của người bệnh về phòng chống COPD. Hiệu quả cải thiện thái độ chung về phòng chống COPD.

Hiệu quả cải thiện tỷ lệ người bệnh thực hiện các biện pháp phòng chống COPD. Hiệu quả thay đổi tỷ lệ thực hành chung của đối tượng nghiên cứu. Hiệu quả cải thiện các biểu hiện của COPD. Hiệu quả cải thiện chức năng hô hấp của người bệnh.

Số đợt cấp trong năm. 105 x DANH MỤC HỘP Hộp 3. Thực trạng COPD ở các xã của hai huyện điều tra. Ý kiến CB và người bệnh ở bệnh viện về tình hình COPD.

Một số yếu tố liên quan đến COPD. Ý kiến của CBYT và bệnh nhân tại bệnh viện về một số yếu tố liên quan đến bệnh COPD. Ý kiến của CBYT, lãnh đạo cộng đồng, người bệnh COPD về giải pháp dự phòng COPD. Ý kiến của CBYT về hiệu quả các giải pháp quản lý và điều trị bệnh nhân COPD.

Ý kiến người bệnh về hiệu quả các giải pháp quản lý và điều trị bệnh nhân COPD. 107 xi DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Tình hình khám, tư vấn dự phòng COPD của các đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ mắc COPD.

Phân bố bệnh COPD theo tuổi, giới và nghề nghiệp. Phân bố tỷ lệ mắc COPD theo huyện. Tỷ lệ COPD phân theo mức độ tắc nghẽn đường thở .