Luận án nghiên cứu vai trò EBV p53 trong điều trị lichen xơ teo sinh dục

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 Chuyên ngành : Da liễu Mã số : 62720152 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: HÀ NỘI - 2022 LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Đốc, Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học, Bộ Môn Da Liễu Dị Ứng - Viện Nghiên cứu khoa học Y dược Lâm Sàng 108, Ban Giám đốc, phòng Kế hoạch tổng hợp, phòng Đào tạo, phòng Công nghệ thông tin Bệnh Viện Da Liễu Trung Ương, Khoa Giải Phẫu bệnh, Khoa Da Liễu Bệnh Viện Bạch Mai đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: PGS TS – người Thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án, bổ sung cho tôi nhiều kiến thức chuyên môn và những kinh nghiệm quý báu trong nghiên cứu Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến: PGS TS đã đóng góp cho tôi nhiều ý kiến quý báu để tôi hoàn thành luận án này Các thầy cô, anh chị đồng nghiệp cùng toàn thể cán bộ nhân viên trong Bộ môn Da Liễu Dị Ứng- Viện Y Dược lâm Sàng 108 đã nhiệt tình giảng dạy và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập tại Bộ môn Các đồng nghiệp tại Khoa Giải Phẫu Bệnh – Bệnh Viện Bạch Mai, Bộ môn Sinh Lý Bệnh miễn dịch Đại Học Y Hà Nội đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, hỗ trợ, giúp đỡ tôi thực hiện kỹ thuật trong phân tích xét nghiệm P53, EBV Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và chia sẻ thành quả nhỏ bé này với tất cả những người thân trong gia đình tôi, bạn bè đã luôn động viên, giúp đỡ, tạo những điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành tốt chương trình học tập và thực hiện thành công luận án này Đặc biệt tôi xin cảm ơn những bệnh nhân- những người không may mắn bị mắc bệnh nhưng đã giúp tôi có được những thông tin quý báu để tiến hành nghiên cứu này Hà Nội, ngày tháng năm 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi là , nghiên cứu sinh khóa 2 Viện Y Dược Lâm Sàng 108, chuyên nghành Da Liễu xin cam đoan: 1 Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của cô 2 Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực, khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này Hà Nội, ngày 10 tháng 06 năm 2022 Người viết cam đoan DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết Tiếng Anh Tiếng Việt BMZ : Basement memberane zone Màng đáy BN Bệnh nhân CP : Clobetasol propionat EBV : Epstein-Barr Virus GLS : Genital lichen sclerosus Lichen xơ teo sinh dục HIV : Human immunodeficiency Virus gây suy giảm miễn dịch ở người HLA : Human leukocyte antigen Kháng nguyên bạch cầu người HMMD Hóa mô miễn dịch HPV : Human papilloma virus LP : Lichen planus Lichen phẳng LS : Lichen sclerosus Lichen xơ teo NRS : Numerical Rating Scale Thang điểm số OCPs : Oral contraceptives Thuốc tránh thai đường uống PCR : Polymerase chain reaction Phản ứng khuếch đại chuỗi PDT : Photodynamic therapy PUVA : Psoralen plus UVA Ultraviolet A Tia cực tím tia A SCC : Squamous cell carcinoma Ung thư tế bào vảy TCIs : Topical calcineurin inhibitors Thuốc bôi tại chỗ Calcinerin UVB : Ultraviolet B Tia cực tím B VIN : vulvar intraepithelial neoplasia Loạn sản nội mô âm hộ VLS : Vulvar lichen sclerosus Lichen xơ teo âm hộ vSCC : vulvar squamous cell carcinoma Ung thư tế bào vảy âm hộ MỤC LỤC Lời cảm ơn Lời cam đoan Mục lục Danh mục ký hiệu, chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 1 1 Bệnh lichen xơ teo sinh dục 3 1 1 1 Lịch sử bệnh lichen xơ teo sinh dục 3 1 1 2 Tình hình bệnh 3 1 1 3 Căn nguyên và cơ chế bệnh sinh lichen xơ teo sinh dục 4 1 1 4 Lâm sàng bệnh lichen xơ teo sinh dục 9 1 1 5 Chẩn đoán phân biệt 19 1 1 6 Các phương pháp điều trị 20 1 2 Vai trò của EBV, p53 trong lichen xơ teo sinh dục 25 1 2 1 Nghiên cứu về EBV và lichen xơ teo sinh dục 25 1 2 2 Nghiên cứu về p53 và lichen xơ teo sinh dục 27 1 3 Corticoid và tacrolimus dạng bôi trong điều trị bệnh lichen xơ teo sinh dục trên thế giới và Việt Nam 31 1 3 1 Nghiên cứu về sử dụng corticoid và tacrolimus dạng bôi trong điều trị bệnh lichen xơ teo sinh dục trên thế giới 31 1 3 2 Nghiên cứu về sử dụng corticoid và tacrolimus dạng bôi trong điều trị bệnh lichen xơ teo sinh dục tại Việt Nam 32 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33 2 1 Đối tượng nghiên cứu 33 2 1 1 Tiêu chuẩn chẩn đoán 33 2 1 2 Tiêu chuẩn chọn 33 2 1 3 Tiêu chuẩn loại trừ 33 2 2 Vật liệu nghiên cứu 34 2 3 Phương pháp nghiên cứu 35 2 3 1 Thiết kế nghiên cứu 35 2 3 2 Cỡ mẫu 35 2 3 3 Các bước tiến hành 35 2 3 4 Các chỉ số, biến số trong nghiên cứu 36 2 3 5 Các kỹ thuật ứng dụng trong nghiên cứu 37 2 3 6 Xử lý số liệu 46 2 4 Địa điểm – thời gian nghiên cứu 47 2 5 Đạo đức nghiên cứu 47 2 6 Cách khống chế sai số trong nghiên cứu 48 2 7 Hạn chế của đề tài 48 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 50 3 1 Một số yếu tố liên quan, đặc điểm lâm sàng bệnh lichen xơ teo sinh dục 50 3 1 1 Một số yếu tố liên quan 50 3 1 2 Đặc điểm lâm sàng bệnh lichen xơ teo sinh dục 53 3 2 Tỉ lệ nhiễm EBV, p53 và mối liên quan với lâm sàng của lichen xơ teo sinh dục 57 3 2 1 Tỷ lệ nhiễm EBV và mối liên quan với lâm sàng bệnh lichen xơ teo sinh dục 57 3 2 2 Tỷ lệ p53 và mối liên quan đến lâm sàng bệnh lichen xơ teo sinh dục 63 3 2 3 Mối liên quan giữa nhiễm EBV và tỉ lệ p53 trên BN lichen xơ teo sinh dục 69 3 3 Hiệu quả điều trị bệnh lichen xơ teo sinh dục bằng bôi corticoid và tacrolimus 70 3 3 1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu 70 3 3 2 Kết quả điều trị bệnh lichen xơ teo sinh dục bằng bôi Corticoid và Tacrolimus 71 Chƣơng 4: BÀN LUẬN 78 4 1 Một số yếu tố liên quan với lâm sàng bệnh lichen xơ teo sinh dục 78 4 1 1 Một số yếu tố liên quan trên bệnh nhân lichen xơ teo sinh dục 78 4 1 2 Đặc điểm lâm sàng bệnh lichen xơ teo sinh dục 82 4 2 Mối liên quan giữa tỷ lệ nhiễm EBV, biến đổi p53 với lâm sàng bệnh lichen xơ teo sinh dục 86 4 2 1 Tỉ lệ nhiễm EBV và mối liên quan giữa nhiễm EBV với lâm sàng bệnh lichen xơ teo sinh dục 86 4 2 2 Tỉ lệ p53 và mối liên quan với lâm sàng bệnh lichen xơ teo sinh dục 89 4 2 3 Mối liên quan giữa nhiễm EBV và tỉ lệ p53 trên bệnh nhân lichen xơ teo sinh dục 94 4 3 Hiệu quả điều trị lichen xơ teo sinh dục bằng bôi corticoid và tacrolimus 95 4 3 1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu lichen xơ teo sinh dục điều trị 95 4 3 2 Kết quả điều trị lichen xơ teo sinh dục bằng bôi corticoid và tacrolimus 96 KẾT LUẬN 107 KIẾN NGHỊ 109 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang Bảng 3 1 Tiền sử gia đình có lichen xơ teo sinh dục 51 Bảng 3 2 Bệnh kết hợp gặp trong lichen xơ teo sinh dục 51 Bảng 3 3 Các phương pháp đã điều trị trước đây 52 Bảng 3 4 Phân bố nghề nghiệp của bệnh nhân lichen xơ teo sinh dục 52 Bảng 3 5 Tỷ lệ triệu chứng cơ năng trong lichen xơ teo sinh dục 53 Bảng 3 6 Tỷ lệ các triệu trứng thực thể trong lichen xơ teo sinh dục 54 Bảng 3 7 Phân bố mức độ các triệu chứng thực thể trong lichen xơ teo sinh dục 54 Bảng 3 8 Phân bố mức độ bệnh theo nhóm tuổi 55 Bảng 3 9 Phân bố mức độ bệnh theo giới tính 56 Bảng 3 10 Phân bố mức độ bệnh theo nghề nghiệp 56 Bảng 3 11 Tỷ lệ nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục 57 Bảng 3 12 Mối liên quan nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục với nhóm tuổi 57 Bảng 3 13 Mối liên quan giữa nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục với triệu chứng ngứa 58 Bảng 3 14 Mối liên quan giữa nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục với triệu chứng bỏng rát 58 Bảng 3 15 Mối liên quan giữa nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục với triệu chứng đau 59 Bảng 3 16 Mối liên quan giữa nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục với mức độ vết trợt 59 Bảng 3 17 Mối liên quan giữa nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục với mức độ dày sừng 60 Bảng 3 18 Mối liên quan giữa nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục với mức độ vết nứt 60 Bảng 3 19 Mối liên quan giữa nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục với mức độ dính cấu trúc sinh dục 61 Bảng 3 20 Mối liên quan giữa nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục với mức độ hẹp cấu trúc sinh dục 61 Bảng 3 21 Mối liên quan giữa nhiễm EBV trên BN lichen xơ teo sinh dục với mức độ teo cấu trúc sinh dục 62 Bảng 3 22 Mối liên quan giữa nhiễm EBV với mức độ bệnh 62 Bảng 3 23 Mối liên quan giữa p53 trên BN lichen xơ teo sinh dục với nhóm tuổi 63 Bảng 3 24 Mối liên quan giữa tỉ lệ p53 trên BN lichen xơ teo sinh dục với ngứa 64 Bảng 3 25 Mối liên quan giữa tỉ lệ p53 trên BN lichen xơ teo sinh dục với triệu chứng bỏng rát 64 Bảng 3 26 Mối liên quan giữa tỉ lệ p53 trên BN lichen xơ teo sinh dục với triệu chứng đau 65 Bảng 3 27 Mối liên quan giữa tỉ lệ p53 trên BN lichen xơ teo sinh dục với mức độ vết trợt 65…