Luận án tiến sĩ về ô nhiễm kim loại nặng tại Hải Phòng - Nguyễn Thị Minh Ngọc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC HẢI PHÒNG NGUYỄN THỊ MINH NGỌC thùc tr¹ng « nhiÔm mét sè kim lo¹i nÆng trong m«i tr-êng n-íc, thùc phÈm, søc kháe d©n c- ë mét khu vùc ven biÓn h¶i phßng vµ thö nghiÖm gi¶i ph¸p can thiÖp LUẬN ÁN TIẾN SỸ HẢI PHÒNG - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC HẢI PHÒNG NGUYỄN THỊ MINH NGỌC thùc tr¹ng « nhiÔm mét sè kim lo¹i nÆng trong m«i tr-êng n-íc, thùc phÈm, søc kháe d©n c- ë mét khu vùc ven biÓn h¶i phßng vµ thö nghiÖm gi¶i ph¸p can thiÖp Chuyên ngành : Y tế công cộng Mã số : 62720301 LUẬN ÁN TIẾN SỸ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Phạm Văn Hán HẢI PHÒNG - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Đây là công trình nghiên cứu của tôi, có sử dụng một phần số liệu tại khu vực Hải Phòng của đề tài cấp quốc gia “Nghiên cứu thực trạng ô nhiễm một số yếu tố hóa học, sinh học trong môi trường đến sức khỏe cộng đồng vùng ven biển, hải đảo miền Bắc và đề xuất giải pháp can thiệp” (Mã số: KC10.06/16-20) do Trường Đại học Y Dược Hải Phòng chủ trì và GS. Phạm Văn Thức là chủ nhiệm đề tài. Một số kết quả đã được công bố trên tạp chí khoa học chuyên ngành với sự đồng ý của đồng tác giả phù hợp với các quy định hiện hành.

Các số liệu, thông tin tham khảo chứng minh và so sánh từ các nguồn khác đã được trích dẫn theo đúng quy định. Tôi xin cam đoan các số liệu, kết quả trong luận án là do tôi thực hiện, trung thực và chính xác. Hải Phòng, ngày 20 tháng 8 năm 2020 Tác giả luận án Nguyễn Thị Minh Ngọc ii LỜI CÁM ƠN Trong quá trình học tập và thực hiện luận án này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ, hỗ trợ, tạo điều kiện của nhiều đơn vị, các thầy, cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và người thân trong gia đình. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học, Khoa Y tế công cộng, Bộ môn Sức khỏe môi trường- Khoa Y tế công cộng, Phòng Quản lý khoa học; giảng viên, cán bộ các Khoa/Phòng, Trung tâm của Trường Đại học Y Dược Hải Phòng luôn hỗ trợ, giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Hồ Anh Sơn, những người thầy giúp tôi lựa chọn, định hướng, trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập cũng như hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban chủ nhiệm đề tài KC10.06/16-20, các thành viên tham gia đề tài, đặc biệt GS. Phạm Văn Thức- chủ nhiệm đề tài, PGS.

Nguyễn Văn Ba, TS. Nguyễn Văn Chuyên cùng các cán bộ, giảng viên, kỹ thuật viên của Viện Quân y 103, Viện Nghiên cứu Y dược học quân sự, Bộ môn Vệ sinh Quân đội, Học viện Quân y; Lãnh đạo Sở Y tế, Bệnh viện đa khoa Huyện Thủy Nguyên, Trung tâm Y tế huyện Thủy Nguyên, lãnh đạo, cán bộ y tế và nhân dân xã Tam Hưng và thị trấn Minh Đức, Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng; sinh viên đa khoa, y học dự phòng và các đồng nghiệp trường Đại học Y Dược Hải Phòng đã tích cực hỗ trợ, ủng hộ và phối hợp với cán bộ điều tra trong quá trình thu thập số liệu thực địa. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình và người thân đã luôn động viên, hỗ trợ về vật chất và tinh thần để tôi yên tâm học tập và nghiên cứu. Xin chân thành cám ơn bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, khích lệ tôi hoàn thành luận án.

Xin trân trọng cám ơn! Hải Phòng, ngày 20 tháng 8 năm 2020 Tác giả Nguyễn Thị Minh Ngọc iii DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT STT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ Average daily dose/ Acceptable Daily Intake 1. ALA Axít Delta-aminolevulinic dehydratase 3. BW Body weight (trọng lượng cơ thể) 4. CSF Cancer slope factor (Yếu tố độ dốc ung thư) 5.

ED Exposure dose (Liều phơi nhiễm) EDI, EWI, Lượng tiêu thụ trung bình hàng ngày, hàng tuần 7. EMI hoặc hàng tháng 8. EF Exposed frequency (Tần suất phơi nhiễm) GHCP Giới hạn cho phép 9. HI Hazard index (Chỉ số tác động) 10.

HQ Hazard quotient (Thương số nguy cơ) 11. CR Cancer Risk (Nguy cơ gây ung thư) 12. KLN Kim loại nặng 13. MMA Monomethylarsonic (Axit monomethylarsonic) n Số lượng 16.

QCVN Quy chuẩn Việt Nam 17. RfD Reference dose (Liều tham khảo) 18. TB Trung bình 19. TCCP Tiêu chuẩn cho phép 20.

TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam 21. THCS Trung học cơ sở 22. THPT Trung học phổ thông United State Environmental Protection Agency 23. WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT. iii DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH. ix ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN .1 Ô nhiễm một số yếu tố kim loại nặng trong môi trường nước, thực phẩm khu vực ven biển .1 Một số khái niệm về ô nhiễm môi trường.2 Kim loại nặng, nguồn gốc, chuyển hóa trong tự nhiên và ảnh hưởng của chúng đến sức khỏe .3 Thực trạng ô nhiễm kim loại nặng trong nước, thực phẩm trên thế giới và Việt Nam .2 Cơ cấu bệnh tật và nguy cơ phơi nhiễm KLN ở cư dân vùng ven biển.1 Một số khái niệm .2 Cơ cấu bệnh tật khu vực ven biển trên thế giới và Việt Nam.3 Nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe do sử dụng nước, rau và thủy sản nhiễm kim loại nặng.3 Giải pháp loại bỏ kim loại nặng trong nguồn nước .1 Trên thế giới .2 Tại Việt Nam. 32 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Đối tượng nghiên cứu .1 Môi trường .3 Người dân.2 Địa điểm, thời gian nghiên cứu .1 Địa điểm nghiên cứu .2 Thời gian nghiên cứu .3 Phương pháp nghiên cứu.1 Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu gồm 2 giai đoạn.2 Cỡ mẫu và chọn mẫu nghiên cứu .3 Nội dung nghiên cứu .4 Sai số và cách khống chế sai số .5 Xử lý số liệu .6 Đạo đức nghiên cứu. 61 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Thực trạng ô nhiễm một số kim loại nặng trong môi trường nước, thực phẩm ở khu vực ven biển huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng năm 2017-2018. Hàm lượng kim loại nặng trong đất nông nghiệp.

Hàm lượng kim loại nặng trong nước. Hàm lượng kim loại nặng trong rau ở khu vực nghiên cứu. Hàm lượng kim loại nặng trong thủy sản nuôi trồng.2 Thực trạng cơ cấu bệnh tật và nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe dân cư do thấm nhiễm kim loại nặng tại địa điểm nghiên cứu .1 Thực trạng bệnh tật của người dân khu vực nghiên cứu .2 Hàm lượng kim loại nặng trong máu, nước tiểu của đối tượng nghiên cứu .3 Mối liên quan giữa thâm nhiễm kim loại nặng và sức khoẻ của đối tượng nghiên cứu .4 Nguy cơ ảnh hưởng sức khoẻ do tiêu thụ thực phẩm và nước nhiễm kim loại nặng.3 Kết quả thử nghiệm lọc kim loại nặng bằng than hoạt tính .1 Kết quả thử nghiệm loại bỏ kim loại nặng tại phòng thí nghiệm .2 Kết quả thử nghiệm loại bỏ kim loại nặng tại thực địa. 89 Chƣơng 4: BÀN LUẬN .1 Thực trạng ô nhiễm một số kim loại nặng trong môi trường khu vực ven biển Thủy Nguyên, Hải Phòng.1 Hàm lượng kim loại nặng trong đất nông nghiệp .2 Hàm lượng kim loại nặng trong nước .3 Hàm lượng kim loại nặng trong rau ở khu vực nghiên cứu.4 Hàm lượng kim loại nặng trong thủy sản .2 Thực trạng bệnh tật và nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe dân cư liên quan đến thấm nhiễm kim loại nặng tại khu vực nghiên cứu.

Thực trạng bệnh tật của người dân khu vực nghiên cứu. Hàm lượng kim loại nặng trong máu, nước tiểu của đối tượng nghiên cứu. Mối liên quan giữa ô nhiễm môi trường và sức khỏe người dân khu vực nghiên cứu. Nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe do tiêu thụ nước và thực phẩm nhiễm kim loại nặng.3 Kết quả loại bỏ kim loại nặng trong nước bằng than hoạt tính thầu dầu 112 4.1 Kết quả thử nghiệm trong phòng thí nghiệm .2 Kết quả thử nghiệm tại thực địa.

120 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Phân bố lượt khám theo chương bệnh ở người dân trong 5 năm. Phân bố lượt khám theo chương bệnh ở Hải Phòng trong 5 năm. Phân bố tỷ lệ lượt khám theo chương bệng của người dân Thủy Nguyên trong 5 năm.

Ưu nhược điểm của các kỹ thuật xử lý kim loại nặng. Đặc tính độc học của các kim loại nặng nghiên cứu. Hàm lượng kim loại nặng trong đất nông nghiệp. Hàm lượng kim loại nặng trong nước bề mặt.

Hàm lượng kim loại nặng trong nước giếng. Hàm lượng kim loại nặng trong rau. Hàm lượng KLN trong rau theo nhóm. Hàm lượng kim loại nặng từng loại rau.

Hàm lượng KLN trong một số mẫu thủy sản nuôi. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu. Phân bố tỷ lệ mắc một số bệnh thường gặp theo giới. Tỷ lệ mắc bệnh ở xã Tam Hưng và thị trấn Minh Đức theo chương bệnh trong 5 năm.

Hàm lượng kim loại nặng trong máu và nước tiểu. Phân bố Asen thành phần trong nước tiểu. Phân bố hàm lượng Asen niệu theo giới. Phân bố ALA niệu theo giới.

Phân bố hàm lượng Pb máu theo giới. Phân bố thâm nhiễm KLN theo giới. Mối liên quan giữa tỷ lệ mắc bệnh thường gặp với thâm nhiễm KLN. Mối liên quan giữa một số triệu chứng nhiễm độc với thấm nhiễm KLN.

Phân bố chỉ số hoá sinh máu theo thấm nhiễm kim loại nặng. Liều ước lượng KLN đưa vào cơ thể qua đường uống/ngày. Thương số nguy cơ HQ do tiêu thụ thực phẩm ở nam giới. Thương số nguy cơ HQ do tiêu thụ thực phẩm ở nữ giới.

Chỉ số tác động (HI) do tiêu thụ thực phẩm nhiễm KLN theo giới. Nguy cơ ung thư ước tính do nước nhiễm Asen. Nguy cơ ung thư ước tính do nước nhiễm chì. Nguy cơ ung thư ước tính do nước nhiễm cadimi.

Nguy cơ ung thư ước tính do nước nhiễm crom. Nguy cơ ung thư do tiêu thụ thủy sản nhiễm KLN theo giới. Nguy cơ ung thư do tiêu thụ rau nhiễm KLN theo giới. Kết quả lọc As trong nước bằng than hoạt tính sọ dừa và thầu dầu.

Kết quả lọc Pb trong nước bằng than hoạt tính sọ dừa và thầu dầu .