Nghiên cứu Vitamin D, kháng insulin & hội chứng chuyển hóa (TS. Nguyễn Trọng Nghĩa)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN TRỌNG NGHĨA NGHIÊN CỨU MỐI LIÊN QUAN GIỮA NỒNG ĐỘ 25-HYDROXYVITAMIN D HUYẾT TƯƠNG VỚI TÌNH TRẠNG KHÁNG INSULIN VÀ HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN TRỌNG NGHĨA NGHIÊN CỨU MỐI LIÊN QUAN GIỮA NỒNG ĐỘ 25-HYDROXYVITAMIN D HUYẾT TƯƠNG VỚI TÌNH TRẠNG KHÁNG INSULIN VÀ HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngành: NỘI KHOA Mã số: 9 72 01 07 Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN THỊ NHẠN PGS. ĐÀO THỊ DỪA HUẾ - 2021 Lời Cám Ơn Đ ể hoàn thành luận án này, tôi chân thành cảm ơn: Ban Giám đố c Đ ại họ c Huế, Ban Giám Hiệu Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, Ban Giám đố c Bệnh viện Trung ương Huế, đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện nghiên cứu sinh tại Đ ại Họ c Huế. Ban Đ ào tạo và Công tác Sinh viên–Đ ại họ c Huế, Phòng Đào tạo Sau Đ ại họ c, Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, Ban Chủ nhiệm Bộ môn Nộ i, Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, Ban Chủ nhiệm khoa Nộ i tiết–Thần kinh–Hô hấp, khoa Hóa Sinh, Labo Hóa Sinh–Huyết họ c–Trung tâm điều trị theo Yêu cầu và Quố c tế, Bệnh viện Trung ương Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi được thực hiện luận án.

Cao Ngọ c Thành, nguyên Hiệu Trưởng Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, GS.TS Nguyễn Vũ Quố c Huy, Hiệu Trưởng Trường Đ ại họ c Y Dược Huế đã tạo mọ i điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình họ c tập nghiên cứu và thực hiện luận án. Phạm Như Hiệp, Giám đố c Bệnh viện Trung ương Huế đã tạo mọ i điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình họ c tập nghiên cứu và thực hiện luận án. Lê Vă n Bàng, nguyên Trưởng Bộ môn Nộ i, Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, nguyên Trưởng khoa Nộ i tiết– Thần kinh –Hô hấp, Bệnh viện Trung ương Huế, đã luôn quan tâm, giúp đỡ và độ ng viên giúp tôi hoàn thành luận án. Hoàng Khánh, nguyên Trưởng phòng Đ ào tạo Sau Đại họ c, Phó Trưởng khoa Nộ i tiết–Thần kinh–Hô hấp, Bệnh việnTrung ương Huế, PGS.

Hoàng Bùi Bảo, Phó Hiệu trưởng Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, Trưởng phòng Đào tạo Sau Đ ại họ c, phó Trưởng Bộ môn Nộ i, Trường Đại họ c Y Dược Huế đã hướng dẫn và tạo mọ i điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình họ c tập nghiên cứu. Võ Tam, Phó Chủ tịch Hộ i Thận–Tiết niệu Việt Nam, Phó Chủ tịch Hộ i Thấp khớp Việt Nam, ủ y viên Thường vụ Hộ i Ghép tạng Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đ ại họ c Y Dược Huế đã tận tình độ ng viên, giúp đỡ cho tôi để hoàn thành luận án. Trần Hữu Dàng, Chủ tịch Hộ i Nộ i tiết–Đ TĐ Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đ ại họ c Y Dược Huế đã tận tình độ ng viên, giúp đỡ cho tôi để hoàn thành luận án. Nguyễn Hải Thủ y, Phó Chủ tịch Hộ i Nộ i tiết–Đ TĐ Việt Nam, nguyên Phó Trưởng Bộ môn Nộ i Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, người thầy nhiệt tâm, luôn độ ng viên, chia sẻ mọ i khó khă n, hướng dẫn tôi trong suố t quá trình họ c tập và thực hiện luận án.

Nguyễn Thị Nhạn, giảng viên chính Bộ môn Nộ i Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, là người trực tiếp hướng dẫn luận án của tôi, đã luôn quan tâm, giúp đỡ, tạo mọ i điều kiện, tận tình chỉ bảo và dành nhiều công sức giúp tôi hoàn thành luận án này. Đ ào Thị Dừa, nguyên Trưởng khoa Nộ i tiết – Thần kinh –Hô hấp, Bệnh viện Trung ương Huế, là người trực tiếp hướng dẫn luận án củ a tôi, đã luôn quan tâm, giúp đỡ, tạo mọ i điều kiện, tận tình chỉ bảo và dành nhiều công sức giúp tôi hoàn thành luận án này. Trần Văn Huy, Trưởng Bộ môn Nộ i, Trường Đ ại họ c Y Dược Huế đã giúp đỡ và tạo mọ i điề u kiện tố t nhất cho tôi để hoàn thành công tác họ c tập và nghiên cứu. Lê Vă n Chi, Phó Chủ tịch Hộ i Nộ i tiết–Đ TĐ Việt Nam, Phó Trưởng Bộ môn Nộ i, Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, phó Trưởng khoa Nộ i tiết – Thần kinh –Hô hấp, Bệnh viện Trung ương Huế đã giúp đỡ và tạo mọ i điều kiện tố t nhất cho tôi để hoàn thành công tác họ c tập và nghiên cứu.

Hoàng Thị Lan Hương, Phó Giám đố c, Trưởng khoa Nộ i tiết –Thần kinh –Hô hấp, Bệnh viện Trung ương Huế và Ban Chủ nhiệm cùng toàn thể nhân viên trong khoa đã tạo mọ i điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Trần Thị Cẩm Tú, Trưởng khoa Khám bệnh – Trung tâm điều trị theo Yêu cầu và Quố c tế, Bệnh viện Trung ương Huế cùng toàn thể nhân viên trong khoa đã tạo mọ i điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Trần Hữu An, Trưởng khoa Hóa sinh, Bệnh viện Trung ương Huế, Ban chủ nhiệm cùng toàn thể nhân viên trong khoa đã tạo mọ i điều kiện thuận lợi và giúp đỡ cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Lê Thị Diệu Phương, Phụ Trách Labo Hóa sinh – Huyết họ c – Trung tâm điều trị theo Yêu cầu và Quố c tế, Bệnh viện Trung ương Huế cùng toàn thể nhân viên trong khoa đã tạo mọ i điều kiện thuận lợi và giúp đỡ cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu.

Hoàng Bách Thảo, nguyên Trưởng Phòng Kế hoạch Tổ ng hợp, BSCKII. Phạm Như Vĩnh Tuyên, Trưởng Phòng Kế hoạch Tổ ng hợp, Bệnh viện Trung ương Huế đã tạo mọ i điều kiện thuận lợi và giúp đỡ cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Ban Chủ nhiệm khoa Y tế công cộ ng cùng tập thể nhân viên đơn vị tư vấn và phân tích số liệu đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong việc hoàn thành số liệu luận án. Quý Thầy, Cô giáo trong Bộ môn Nộ i Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, Quý đồ ng nghiệp đã độ ng viên, giúp đỡ cho tôi để hoàn thành luận án.

Thư viện Trường Đ ại họ c Y Dược Huế, đã tạo điều kiện giúp đỡ nhiều tài liệu và thông tin quý giá phụ c vụ cho nghiên cứu. Xin chân thành cám ơn các người tình nguyện tham gia nghiên cứu đã cho tôi lấy mẫu nghiệm để nghiên cứu, hoàn thành luận án này. Mộ t phần không nhỏ củ a thành công luận án là nhờ sự giúp đỡ, độ ng viên củ a cha mẹ, vợ, các con, anh chị em, bạn bè, đồ ng nghiệp gần xa đã sẵn sàng tạo mọ i điều kiện thuận lợi, dành cho tôi sự ủ ng hộ nhiệt tình trong suố t quá trình họ c tập, nghiên cứu. Xin gửi đến tất cả mọ i người với lòng biết ơn vô hạn.nă m 2021 Tác giả luận án Nguyễn Trọng Nghĩa LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác, có gì sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Tác giả luận án Nguyễn Trọng Nghĩa DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AUC Area Under The Curve Diện tích dưới đường cong BMI Body Mass Index Chỉ số khối cơ thể CYP7B1 Cytochrome P450 family 7 subfamily B member 1 ĐTĐ Đái tháo đường FGF Fibroblast growth factor Yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi HATT Huyết áp tâm thu HATTr Huyết áp tâm trương HCCH Hội chứng chuyển hóa HDL-C High Density Lipoprotein-Cholesterol Cholesterol của lipoprotein tỷ trọng cao HOMA-IR Homeostasis Model Assessment-Insulin Resistance Mô hình xác định kháng insulin bằng hằng định nội môi hs-CRP High-sensitivity C-reactive Protein Protein phản ứng C độ nhạy cao MAPK Mitogen-Activated Protein Kinase ROS Reactive Oxygen Species Các dạng oxy hoạt động PTH Parathyroid Hormone Hormon tuyến cận giáp THA Tăng huyết áp TNF Tumor Necrosis Factor Yếu tố hoại tử u TG Triglycerid VDBP Vitamin D Binding Protein Protein liên kết vitamin D VDR Vitamin D Receptor Thụ thể vitamin D VDRE Vitamin D-Responsive Elements Các thành phần đáp ứng với vitamin D 25(OH)D 25-hydroxyvitamin D 1,25(OH)2D 1,25-dihydroxyvitamin D MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỀ. Đại cương vitamin D. Vitamin D và kháng insulin.

Vitamin D và hội chứng chuyển hóa. Các nghiên cứu liên quan. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Đạo đức trong y học. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung ở đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm nồng độ 25-hydroxyvitamin D huyết tương, kháng insulin và hội chứng chuyển hóa. Mối liên quan giữa nồng độ 25-hydroxyvitamin D huyết tương với kháng insulin và hội chứng chuyển hóa. Đặc điểm chung ở đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm nồng độ 25-hydroxyvitamin D huyết tương, kháng insulin và hội chứng chuyển hóa.

Mối liên quan giữa nồng độ 25-hydroxyvitamin D huyết tương với kháng insulin và hội chứng chuyển hóa.124 NHỮNG HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. 127 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN LUẬN ÁN PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Tình trạng vitamin D theo nồng độ 25(OH)D huyết tương. Phân loại tình trạng vitamin D theo Hội Nội tiết Mỹ (2011).

Tiêu chuẩn chẩn đoán béo phì của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2000 dành cho người trưởng thành châu Á 48 Bảng 3. Đặc điểm tuổi ở đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm thể trọng theo giới ở đối tượng nghiên cứu. Nồng độ 25(OH)D huyết tương ở đối tượng nghiên cứu.

Nồng độ 25(OH)D huyết tương theo giới ở đối tượng nghiên cứu 58 Bảng 3. Nồng độ 25(OH)D huyết tương theo nhóm tuổi ở đối tượng nghiên cứu 59 Bảng 3. Nồng độ 25(OH)D huyết tương theo thể trọng ở đối tượng nghiên cứu 60 Bảng 3. Nồng độ insulin, chỉ số HOMA1-%B và HOMA-IR ở đối tượng nghiên cứu 61 Bảng 3.

Tỷ lệ tăng nồng độ insulin, giảm chức năng tế bào β và kháng insulin ở đối tượng nghiên cứu 61 Bảng 3. Nồng độ insulin, chỉ số HOMA1-%B và HOMA-IR theo giới ở đối tượng nghiên cứu 62 Bảng 3. Nồng độ insulin, chỉ số HOMA1-%B và HOMA-IR theo nhóm tuổi ở đối tượng nghiên cứu 63 Bảng 3. Đặc điểm các thành tố của HCCH ở đối tượng nghiên cứu.

Trị trung bình các thành tố của HCCH ở đối tượng nghiên cứu 66 Bảng 3. Tỷ lệ các thành tố của HCCH ở đối tượng nghiên cứu. Nồng độ 25(OH)D huyết tương trên đối tượng kháng insulin.