Luận án Tiến sĩ: Hiệu quả Vitamin D phòng NKHHC virus ở Thanh Liêm, Hà Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- NGUYỄN LƯƠNG TÂM HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VITAMIN D TRONG DỰ PHÒNG HỘI CHỨNG NHIỄM KHUẨN HÔ HẤP CẤP DO VI RÚT Ở NGƯỜI KHỎE MẠNH TẠI CỘNG ĐỒNG HUYỆN THANH LIÊM, TỈNH HÀ NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y TẾ CÔNG CỘNG HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- NGUYỄN LƯƠNG TÂM HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VITAMIN D TRONG DỰ PHÒNG HỘI CHỨNG NHIỄM KHUẨN HÔ HẤP CẤP DO VI RÚT Ở NGƯỜI KHỎE MẠNH TẠI CỘNG ĐỒNG HUYỆN THANH LIÊM, TỈNH HÀ NAM Chuyên ngành: Y TẾ CÔNG CỘNG Mã số: 62 72 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y TẾ CÔNG CỘNG Người hướng dẫn khoa học: 1.ĐẶNG ĐỨC ANH 2. VŨ SINH NAM HÀ NỘI - 2017 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Nguyễn Lương Tâm iii LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Đức Anh; Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Sinh Nam, những người Thầy đáng kính đã luôn dành thời gian và công sức để tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án này.

Tôi xin trân trọng cảm ơn ban Lãnh đạo, phòng Đào tạo Sau đại học- Viện Vệ sinh Dịch tễ trung ương; các Thầy giáo, Cô giáo đã hết lòng giảng dạy, và tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Sở Y tế tỉnh Hà Nam, Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Hà Nam, trạm y tế tại xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam đã ủng hộ, giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai nghiên cứu tại địa bàn. Trân trọng cảm ơn những người dân đã đồng ý tham gia công trình nghiên cứu này. Tôi xin chân thành cảm ơn anh em bạn bè thân thiết, các đồng nghiệp tại Trung tâm Y tế dự phòng Hà Tĩnh luôn khuyến khích, động viên, chia sẻ kinh nghiệm, giúp tôi hoàn thành luận án.

Cuối cùng, tôi xin gửi lòng biết ơn vô hạn tới gia đình đã luôn bên tôi để động viên, hỗ trợ trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu của tôi. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Nguyễn Lương Tâm iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii LỜI CẢM ƠN. iii MỤC LỤC.

iv CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH. 1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.

Khái quát Vitamin D- Thực trạng thiếu hụt Vitamin D trên thế giới và Việt Nam. Nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp do vi rút. Các biện pháp dự phòng nhiễm khuẩn hô hấp do vi rút hiện nay. Giới thiệu địa điểm nghiên cứu.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Các biế n số / chỉ số trong nghiên cứu.

Quản lý, xử lý và phân tích số liê ̣u. Các biện pháp khống chế sai số. Tổ chức thực hiện và lực lượng tham gia. Vấ n đề đa ̣o đức của nghiên cứu.

Những hạn chế của đề tài. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Tỷ lệ mắc nhiễm trùng đường hô hấp cấp giữa nhóm uống vitamin D và nhóm đối chứng trong 12 tháng can thiệp ở người 3- 17 tuổi khỏe mạnh tại xã Thanh Hà, Huyện Thanh Liêm,tỉnh Hà Nam năm 2014. Tỷ lệ nhiễm các vi rút gây nhiễm trùng đường hô hấp cấp ở người khỏe mạnh từ 3- 17 tuổi giữa nhóm uống vitamin D và nhóm đối chứng trong 12 tháng can thiệp tại xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam năm 2014.

Mối liên quan giữa nồng độ vitamin D trong máu và tỷ lệ mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp ở người khoẻ mạnh từ 3- 17 tuổi tại cộng đồng ở huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam năm 2014. 107 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN. 110 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 148 vi CÁC CHỮ VIẾT TẮT ARN Axit Ribonucleic BYT Bộ Y tế Ca Canxi Hemaglutinin HA (Protein trên bề mặt vi rút) Hazard ratio HR Tỷ số nguy cơ Neuraminidase NA (Protein trên bề mặt vi rút) NKHHC Nhiễm khuẩn hô hấp cấp P Photpho Polymerase Chain Reaction PCR Phản ứng chuỗi polymerase Hemagglutinin Esterase Fusion HEF (Protein trên bề mặt vi rút) GP Glycoprotein Odd ratio OR Tỷ suất chênh QĐ Quyết định Relative risk RR Nguy cơ tương đối vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Tóm tắt các nghiên cứu về mối liên quan giữa vitamin D và viêm đường hô hấp cấp do vi rút hô hấp và vi rút cúm. Tóm tắt các biến số/ chỉ số nghiên cứu và phương pháp thu thập 148 Bảng 3. Đặc điểm chung của đối tượng tham gia nghiên cứu. Đặc điểm về tiền sử mắc bệnh của đối tượng nghiên cứu.

Hàm lượng vitamin D trước can thiệp của đối tượng nghiên cứu. Các triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp trong thời gian giám sát ở hai nhóm nghiên cứu tại Thanh Liêm, Hà Nam. Hiệu quả phòng nhiễm trùng đường hô hấp cấp theo nhóm tuổi giữa hai nhóm nghiên cứu tại Thanh Liêm, Hà Nam. Số mẫu bệnh ghi nhận trong thời gian giám sát ở hai nhóm nghiên cứu tại Thanh Liêm, Hà Nam.

Nguy cơ nhiễm vi rút đường hô hấp trẻ 3- 17 tuổi tại Thanh Liêm, Hà Nam. Tỷ lệ mắc vi rút gây nhiễm trùng đường hô hấp của các đối tượng trong thời gian nghiên cứu (theo kết quả xét nghiệm PCR dịch ngoáy họng) tại Thanh Liêm, Hà Nam. Số lần mắc vi rút đường hô hấp trong thời gian nghiên cứu theo giới (theo kết quả xét nghiệm PCR dịch ngoáy họng) tại Thanh Liêm, Hà Nam. Số lần mắc theo nhóm tuổi của đối tượng nghiên cứu trong thời gian theo dõi (theo kết quả xét nghiệm PCR dịch ngoáy họng; theo tuổi).

Kết quả khẳng định mắc cúm trong thời gian nghiên cứu của hai nhóm (theo kết quả xét nghiệm PCR dịch ngoáy họng). Kết quả khẳng định mắc cúm trong thời gian nghiên cứu của hai nhóm theo giới (theo kết quả xét nghiệm PCR dịch ngoáy họng). Kết quả khẳng định mắc cúm trong thời gian nghiên cứu của hai nhóm theo tuổi (theo kết quả xét nghiệm PCR dịch ngoáy họng). Hàm lượng 25- hydroxyl Vitamin D sau can thiệp của đối tượng nghiên cứu theo ngưỡng.

Tỷ lệ mắc vi rút hô hấp giữa hai nhóm nghiên cứu theo hàm lượng vitamin D trong máu (sau can thiệp) tại Thanh Liêm, Hà Nam. Hàm lượng vitamin D sau can thiệp và số lượt mắc nhiễm trùng đường hô hấp cấp ở hai nhóm nghiên cứu. Mối liên quan giữa hàm lượng vitamin D trong máu và tỷ lệ nhiễm cúm ở nhóm sử dụng giả dược. Mối liên quan giữa hàm lượng vitamin D trong máu và tỷ lệ nhiễm cúm ở nhóm sử dụng vitamin D.

Mô hình hồi quy đa biến mối liên quan giữa hàm lượng vitamin D trong máu và tỷ lệ nhiễm cúm ở nhóm sử dụng giả dược. Mô hình hồi quy đa biến mối liên quan giữa hàm lượng vitamin D trong máu và tỷ lệ nhiễm cúm ở nhóm sử dụng vitamin D. Mô hình hồi quy tối ưu mối liên quan giữa hàm lượng vitamin D trong máu và tỷ lệ nhiễm cúm ở nhóm sử dụng vitamin D. Tình hình mắc hội chứng cúm tại Hà Nam giai đoạn 2003- 2013.

85 ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1. Số ca hội chứng cúm ghi nhận giai đoạn 2003- 2013,Việt Nam 24 Biểu đồ 3. Tỷ lệ mắc nhiễm trùng đường hô hấp cấp do vi rút qua quá trình giám sát hàng tháng của hai nhóm nghiên cứu tại Thanh Liêm, Hà Nam. Số lượt mắc nhiễm trùng đường hô hấp do vi rút trong quá trình giám sát giữa hai nhóm nghiên cứu tại Thanh Liêm, Hà Nam.

Tỷ lệ mắc nhiễm trùng đường hô hấp cấp theo giới giữa hai nhóm nghiên cứu trong thời gian giám sát tại Thanh Liêm, Hà Nam. Tỷ lệ lượt mắc nhiễm trùng đường hô hấp cấp theo nhóm tuổi giữa hai nhóm nghiên cứu trong thời gian giám sát tại Thanh Liêm, Hà Nam ( theo tổng số mẫu ngoáy họng thu thập được). Số lượt nhiễm vi rút đường hô hấp khẳng định theo kết quả xét nghiệm ở hai nhóm nghiên cứu tại Thanh Liêm, Hà Nam, năm 2014. Tỷ lệ mẫu dương tính với vi rút đường hô hấp (kỹ thuật RT- PCR) ở nhóm uống vitamin D tại Thanh Liêm, Hà Nam trong thời gian theo dõi.

Số ca mắc Cúm A, B từ 1 lần trở lên trong thời gian nghiên cứu ở hai nhóm (theo kết quả xét nghiệm PCR dịch ngoáy họng). Số ca mắc cúm A, B trên nhóm đối tượng sử dụng vitamin D theo kết quả xét nghiệm PCR dịch ngoáy họng theo giới. Số ca cúm A,B từ 1 lần trở lên trong thời gian nghiên cứu theo các nhóm tuổi (theo kết quả xét nghiệm PCR dịch ngoáy họng). Số ca nhiễm vi rút cúm theo phân týp vi rút cúm khẳng định theo kết quả xét nghiệm ở nhóm được uống vitamin D trong thời gian theo dõi.

Sự lưu hành các vi rút cúm tại miền Bắc từ năm 2006- 2014 qua hệ thống giám sát trọng điểm [18]. 96 x DANH MỤC HÌNH Hình 1. Cấu trúc hóa học của Vitamin D. Quá trình chuyển hóa Vitamin D3.

Cấu trúc của vi rút cúm A, B, C. Tỷ lệ mẫu đường hô hấp dương tính với vi rút cúm theo khu vực. Khu vực ghi nhận ca bệnh cúm A/H5N1 ở người, theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới, 2003- 2013. Khu vực ghi nhận ca bệnh và ca tử vong do cúm A(H1N1)/09đại dịch ở người, theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới, 2010.

Bản đồ hành chính tỉnh Hà Nam. Bản đồ xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Các bước thực hiện nghiên cứu. 47 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp do vi rút là bệnh lý thường gặp ở tất cả các nhóm tuổi, nhưng thường xảy ra ở trẻ em, với nguyên nhân chủ yếu do vi rút cúm và các vi rút đường hô hấp khác [1], [3].

Cúm tuy được xem là bệnh của đường hô hấp nhưng lại gây ảnh hưởng toàn bộ cơ thể, để lại những hậu quả nặng nề cho cộng đồng [4], [5]. Theo thống kê của tổ chức Y tế thế giới, hằng năm có khoảng 10- 15% dân số mắc bệnh cúm, tỷ lệ tử vong do cúm ước tính khoảng 250.