Luận án tiến sĩ nghiên cứu các yếu tố nguy cơ và hình ảnh học cộng hưởng từ sọ n

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN VĂN VY HẬU NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ HÌNH ẢNH HỌC CỘNG HƯỞNG TỪ SỌ NÃO Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 CÓ RỐI LOẠN THẦN KINH NHẬN THỨC LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN VĂN VY HẬU NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ HÌNH ẢNH HỌC CỘNG HƯỞNG TỪ SỌ NÃO Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 CÓ RỐI LOẠN THẦN KINH NHẬN THỨC Chuyên ngành: NỘI KHOA Mã số: 9 72 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. HOÀNG MINH LỢI GS. NGUYỄN HẢI THỦY HUẾ- 2020 Lời Cảm Ơn Để có được thành quả ngày hôm nay, với tất cả tình cảm, sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn đến: Đại Học Huế, Trường Đại học Y Dược, Ban chủ nhiệm Bộ môn Nội, Phòng Đào tạo sau Đại học, Quý Thầy cô giáo trong Bộ môn Nội đã tận tình hướng dẫn, cung cấp tài liệu, động viên củng cố niềm tin và ý chí cho tôi vượt qua các chặng đường khó khăn. Ban Giám Đốc Bệnh viện Đa khoa Gia Đình Đà Nẵng, Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Trung tâm Nội tiết Đái tháo đường Family đã tạo điều kiện cho tôi thu thập số liệu đề tài, và thời gian để tôi có thể hoàn tất việc học tập.

Tôi xin gửi đến tất cả các thân chủ lời cảm ơn chân thành đã tin tưởng đồng ý tham gia vào mẫu nghiên cứu, cho phép tôi được lấy số liệu để hoàn thành luận án. Với tất cả lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến Thầy, GS.TS Nguyễn Hải Thủy, Thầy PGS. Hoàng Minh Lợi và Thầy PGS. Nguyễn Đình Toàn, những người Thầy đã tận tình quan tâm, động viên, giúp đỡ và trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt thời gian học tập cũng như quá trình nghiên cứu hoàn thành luận án này.

Với những tình cảm thân thương, tôi xin trân trọng dành lời cảm ơn đến Ba Má, Vợ, em trai và con trai yêu quý đã hết lòng yêu thương, chăm sóc, chia sẻ những khó khăn trong quá trình học tập và nghiên cứu. Đà Nẵng, tháng 08 năm 2020 Nguyễn Văn Vy Hậu LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả trong luận án này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào. Tác giả luận án MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cám ơn Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các hình Danh mục các sơ đồ ĐẶT VẤN ĐỀ.

Tính cấp thiết đề tài luận án. Mục tiêu của luận án. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn .3 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Cơ chế bệnh sinh và yếu tố nguy cơ rối loạn thần kinh nhận thức ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Đại cương về rối loạn thần kinh nhận thức. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ sọ não ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 có rối loạn thần kinh nhận thức. Các tổn thương điển hình của rối loạn thần kinh nhận thức.

Các nghiên cứu liên quan về rối loạn thần kinh nhận thức ở bệnh đái tháo đường type 2 .42 Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập - xử lý số liệu.

Đạo đức trong nghiên cứu .69 Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung một số yếu tố nguy cơ và tình trạng kiểm soát đái tháo đường của đối tượng nghiên cứu. Phân tích đặc điểm tổn thương cộng hưởng từ sọ não và phân tầng rối loạn thần kinh nhận thức ở đối tượng nghiên cứu. Mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ và cộng hưởng từ sọ não với các mức độ rối loạn thần kinh nhận thức.

Phân tích tương quan giữa các yếu tố nguy cơ, tổn tương cộng hưởng từ sọ não và rối loạn thần kinh nhận thức qua thang điểm MMSE, MoCA. Phương trình dự báo nguy cơ tổn thương teo não và vi mạch não.105 Chương 4 BÀN LUẬN. Đặc điểm một số yếu tố nguy cơ, tình trạng kiểm soát đái tháo đường ở đối tượng nghiên cứu. Khảo sát đặc điểm tổn thương trên hình ảnh học cộng hưởng từ sọ não và phân tầng rối loạn thần kinh nhận thức ở đối tượng nghiên cứu.

Đánh giá mối liên quan và tương quan giữa các yếu tố nguy cơ và hình ảnh học cộng hưởng từ sọ não với các mức độ rối loạn chức năng thần kinh nhận thức ở đối tượng nghiên cứu. Phương trình hồi quy đa biến dự báo nguy cơ tổn thương não trên bệnh nhân đái tháo đường. 149 ĐỀ XUẤT VÀ KIẾN NGHỊ. 151 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC LIÊN QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC BẢNG CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT DỊCH NGHĨA CNTT Chức năng tâm thu CNTTr Chức năng tâm trương CHT Cộng hưởng từ CLVT Cắt lớp vi tính CĐ-ĐH Cao đẳng- Đại học ĐMC Động mạch cảnh ĐMCC Động mạch cảnh chung ĐMCT Động mạch cảnh trong ĐMCC P/ T Động mạch cảnh chung phải/ trái ĐMCT P/T Động mạch cảnh trong phải/ trái ĐTĐ Đái tháo đường HATT Huyết áp tâm thu HATTr Huyết áp tâm trương HCCH Hội chứng chuyển hóa HĐTL Hoạt động thể lực RL Rối loạn RLTKNT Rối loạn thần kinh nhận thức SSTT Sa sút trí tuệ TĐHV Trình độ học vấn TGĐTĐ Thời gian đái tháo đường TGTHA Thời gian tăng huyết áp THA Tăng huyết áp THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TKNT Thần kinh nhận thức TKNB Thần kinh ngoại biên TTT Thủy tinh thể TMCT Thiếu máu cơ tim VB, VM Vòng bụng, vòng mông VM ĐTĐ Võng mạc đái tháo đường XV ĐMC Xơ vữa động mạch cảnh XVMM Xơ vữa mạch máu YTNC Yếu tố nguy cơ TIẾNG ANH DỊCH NGHĨA AACE American Association of Clinical Hiệp hội các nhà lâm sàng nội tiết Hoa Endocrinologists Kỳ AD Alzheimer Disease Bệnh Alzheimer ADA American Diabetes Association Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ ADC Apparent Diffusion Coefficient Hệ số khếch tán biểu kiến AGEs Advanced glycation end-Product Sản phẩm đường hóa bậc cao ALFF Amplitude of Low-Frequency Fluctuations Tiếp cận tần số dao động thấp ASD Arterial Spin Labeling Đánh dấu spin động mạch não ASE American Society of Echocardiography Hội siêu âm tim Hoa Kỳ BMI Body Mass Index Chỉ số khối cơ thể CT Cholesterol Cholesterol DSM5 Diagnostic and Statistical Manual of Cẩm nang chẩn đoán và thống kê rối Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5) loạn tâm thần phiên bản thứ 5 EF Ejection Fraction Phân suất tống máu Go Fasting glucose Glucose máu lúc đói GCA Global Cortical Atrophy Teo vỏ đại não IDF International Diabetes Federation Liên đoàn đái tháo đường quốc tế IMT Intima-Media Thickness Bề dày lớp nội trung mạc IVIM IntraVoxel Incoherent Motion Chuyển động rời rạc của phân tử LVMI Left Ventricular Mass Index Chỉ số khối cơ thất trái Major NCD Major Neurocognitive Disorder Rối loạn thần kinh nhận thức điển hình MCI Mild Cognitive Impairment Suy giảm nhận thức nhẹ MMSE Mini-Mental State Examination Thang đánh giá trạng thái tâm thần tối thiểu của Folstein MoCA Montreal Cognitive Assessment Thang đánh giá nhận thức Montreal MTA Medial Temporal lobe Atrophy Teo não thùy thái dương giữa Mild NCD Mild Neurocognitive Disorder Rối loạn thần kinh nhận thức nhẹ NCD Neurocognitive Disorder Rối loạn thần kinh nhận thức QTc Thời gian tâm thu điện học của tim điều chỉnh theo nhịp tim TG Triglycerid Triglycerid UKPDS United Kingdom Prospective Diabetes Nghiên cứu dự báo Đái tháo đường Study Vương Quốc Anh WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới WML White Matter Lesion Thoái hóa chất trắng DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Phân loại các dấu hiệu RLTKNT cần tìm trên CHT. Các tiêu chí quan trọng đánh giá RLTKNT. Các vị trí tổn thương nhồi máu não vùng chiến lược. Tổng hợp các tổn thương trên CHT sọ não ở bệnh nhân ĐTĐ type 2.

Phân loại béo phì của WHO (2004) dành cho người châu Á trưởng thành. Thang đánh giá trạng thái tâm thần tối thiểu của Folstein (Mini- Mental State Examination: MMSE). Đánh giá kết quả kiểm tra MMSE. Thang đánh giá nhận thức Montreal (Montreal Cognitive Assessment).

Thang điểm phân độ Koedam. Các vị trí tổn thương nhồi máu não vùng chiến lược. Đặc điểm chung và một số yếu tố nguy cơ. Đặc điểm về tình trạng huyết áp của đối tượng nghiên cứu.

Tình trạng kiểm soát huyết áp theo mục tiêu của ADA. Đặc điểm về đái tháo đường, nồng độ glucose máu và HbA1c. Tình trạng kiểm soát glucose máu đói và HbA1c theo mục tiêu ADA. Đặc điểm thành phần lipid máu của đối tượng nghiên cứu.

Tình trạng kiểm soát lipid máu theo mục tiêu ADA. Đặc điểm điện tim đồ và siêu âm tim của đối tượng nghiên cứu. Tình trạng rối loạn chức năng tim mạch. Khảo sát bề dày lớp nội trung mạc động mạch cảnh.

Tình trạng xơ vữa động mạch và dày lớp nội trung mạc. Tỷ lệ biến chứng võng mạc đái tháo đường và thần kinh ngoại biên. Tổng hợp tình trạng biến chứng đái tháo đường. Phân loại tổn thương cộng hưởng từ sọ não ở đối tượng nghiên cứu.

Phân tầng các mức độ tổn thương vi mạch trên CHT. Phân tầng các mức độ tổn thương teo não trên CHT. Tổn thương định khu hay gặp trong nhồi máu não lỗ khuyết. Phân tầng RLTKNT theo thang điểm MMSE.

Phân tầng RLTKNT theo thang điểm MoCA. Phân tầng RLTKNT theo phân loại DSM 5. Phân bố mức điểm MMSE và MoCa theo phân loại RLTKNT DSM 5. Giá trị dưới đường cong ROC và điểm cắt trong phát hiện RLTKNT của các thang điểm MMSE và MoCA.

Phân tầng các rối loạn lĩnh vực chức năng nhận thức theo độ tuổi. Phân tầng các rối loạn lĩnh vực chức năng nhận thức theo MoCA. Phần tầng các rối loạn lĩnh vực chức năng TKNT theo DSM 5. Phân tích liên quan các rối loạn lĩnh vực chức năng TKNT theo DSM 5.

Phân tích mối liên quan giữa các YTNC, biến chứng đái tháo đường và biểu hiện tim mạch với tổn thương teo não. Phân tích mối liên quan giữa các YTNC, biến chứng đái tháo đường và biểu hiện tim mạch với tổn thương vi mạch não. Phân tích mối liên quan giữa mục tiêu kiểm soát HbA1c, lipid máu, huyết áp với tổn thương CHT sọ não. Phân tích liên quan giữa YTNC với RLTKNT theo phân loại DSM 5 .