Nghiên cứu tác dụng hướng sinh dục của cao chiết ba kích, dâm dương hoắc, tơm trơng trên mô hình chuột suy sinh dục - Luận văn thạc sĩ Y học cổ truyền

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HỒ VI ĐẠI PHÚC NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG HƢỚNG SINH DỤC CỦA CAO CHIẾT BA KÍCH, DÂM DƢƠNG HOẮC, TƠM TRƠNG TRÊN MÔ HÌNH CHUỘT SUY SINH DỤC LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HỒ VI ĐẠI PHÚC NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG HƢỚNG SINH DỤC CỦA CAO CHIẾT BA KÍCH, DÂM DƢƠNG HOẮC, TƠM TRƠNG TRÊN MÔ HÌNH CHUỘT SUY SINH DỤC Ngành: Y HỌC CỔ TRUYỀN Mã số: 8720113 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. BS LÊ BẢO LƢU THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021. i LỜI CAM ĐOAN Tôi là Hồ Vi Đại Phúc, học viên thạc sĩ khóa 2019-2021, Đại Học Y Thành Phố Hồ Chí Minh chuyên ngành Y Học Cổ Truyền, xin cam đoan: Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của TS.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào đã đƣợc công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của các cơ sở. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những cam kết này. TP Hồ Chí Minh, ngày 15 tháng 07 năm 2021 Ngƣời viết cam đoan Hồ Vi Đại Phúc.

ii MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH - VIỆT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC HÌNH ẢNH DANH MỤC BIỂU ĐỒ ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng I: TỔNG QUAN. SUY SINH DỤC NAM THEO YHHĐ. SUY SINH DỤC NAM THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN.

CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU BÀI THUỐC. MÔ HÌNH SUY GIẢM SINH DỤC TRÊN THỰC NGHIỆM. 29 Chƣơng II: NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU.

PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. XỬ LÝ SỐ LIỆU THỰC NGHIỆM. 43 Chƣơng III: KẾT QUẢ. KIỂM TRA TIÊU CHUẨN CHẤT LƢỢNG DƢỢC LIỆU.

CHIẾT XUẤT CAO BA KÍCH, DÂM DƢƠNG HOẮC, TƠM TRƠNG (CAO A). MỘT SỐ TIÊU CHUẨN CỦA CAO THUỐC. ĐỘC TÍNH CẤP ĐƢỜNG UỐNG CAO A. TÁC DỤNG TESTOSTERON TRÊN CHUỘT NHẮT TRẮNG ĐỰC SUY SINH DỤC.

51 Chƣơng IV: BÀN LUẬN. MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM. TÁC DỤNG HƢỚNG SINH DỤC CỦA CAO A (BA KÍCH, DÂM DƢƠNG HOẮC, TƠM TRƠNG). TÍNH AN TOÀN CỦA CAO A.

ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. 69 Chƣơng V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 70 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC.

iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CHỮ VIÊT TẮT CHỮ ĐẦY ĐỦ Tiếng việt Cao A Cao chiết nƣớc Ba kích, Dâm dƣơng hoắc, Tơm trơng YHCT Y học cổ truyền YHHĐ Y học hiện đại Tiếng anh ABP Androgen-binding protein DHEA Dehydroepiandrosterone FSH Follicle Stimulating Hormone GnRH Gonadotropin releasing hormone HP Hyperprolactinemia LH Luteinizing hormone MIF Mullerian inhibiting factor SHBG Sex hormone binding globulin WHO World Health Organization Comment [HVDP1]:. v DANH MỤC ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH - VIỆT TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT Androgen-binding protein Androgen gắn với protein Dehydroepiandrosterone Hormon DHEA Follicle stimulating hormone Hormon kích noãn bào tố Gonadotropin releasing hormone Hormon GnRH Hyperprolactinemia Nồng độ hormon Prolactin cao trong máu Luteinizing hormone Hormon LH Mullerian inhibiting factor Yếu tố ức chế Mullerian Sex hormone binding globulin Hormon sinh dục gắn với globulin World Health Organization Tổ chức y tế thế giới. vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. 1: Triệu chứng suy sinh dục.

2: Chế phẩm hiện có trên thị trƣờng. 3: Bảng liệt kê bài thuốc sử dụng điều trị suy sinh dục. 4: Tóm tắt các vị thuốc nghiên cứu. 1: Độ ẩm dƣợc liệu Tơm trơng.

2: Kết quả tro toàn phần Tơm trơng. 3: Kết quả chiết xuất cao A. 4: Độ ẩm của cao A. 5: Độ tro toàn phần của cao A.

6: Kết quả khảo sát độc tính cấp đƣờng uống của cao A. 7: Thể trọng của lô chuột bình thƣờng. 8: Thể trọng của lô chuột suy sinh dục. 9: Nồng độ testosteron ở các nhóm chuột bình thƣờng và suy sinh dục.

10: Trọng lƣợng túi tinh tuyến tiền liệt ở lô chuột bình thƣờng và lô suy sinh dục. 11: Trọng lƣợng tinh hoàn ở lô chuột bình thƣờng. 12: Trọng lƣợng cơ nâng hậu môn ở lô chuột bình thƣờng và chuột suy sinh dục. vii DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 1.

1: Sơ đồ chiết xuất cao đặc. 1: Dƣợc liệu Tơm trơng. 2: Thành phần cấu tử của bột dƣợc liệu Tơm trơng. 3: Kết quả định tính Tơm trơng.

4: Cao đặc Tơm trơng, Ba kích, Dâm dƣơng hoắc. 5: Định tính Ba kích trong cao A. 6: Định tính Tơm trơng trong cao A. 7: Định tính Icariin, Epimedin C trong cao A.

viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. 1: Thể trọng lô chuột bình thƣờng. 2: Thể trọng lô chuột suy sinh dục. 3: Nồng độ testosteron lô chuột bình thƣờng.

4: Nồng độ testosteron lô chuột suy sinh dục. 5: Trọng lƣợng túi tinh - tuyến tiền liệt ở lô chuột nhặt trắng đực bình thƣờng. 6: Trọng lƣợng túi tinh - tuyến tiền liệt ở lô chuột nhắt trắng đực suy sinh dục. 7: Trọng lƣợng tinh hoàn ở lô chuột bình thƣờng.

8: Trọng lƣợng cơ nâng hậu môn ở lô chuột nhắt trắng đực bình thƣờng. 9: Trọng lƣợng cơ nâng hậu môn ở lô chuột nhắt trắng đực suy sinh dục. 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Suy sinh dục nam là một hội chứng lâm sàng do thiếu hụt androgen có thể gây bất lợi ảnh hƣởng đến nhiều chức năng cơ quan và chất lƣợng cuộc sống [31]. Suy sinh dục nam ảnh hƣởng tới 4 triệu đàn ông ở Mỹ, chỉ có khoảng 5% trong số đó điều trị [30].

Ở nam giới trung niên, tỷ lệ suy giảm sinh dục thay đổi từ 2,1-12,8% [31]. Tỷ lệ suy giảm sinh dục ở nam giới độ tuổi từ 40-79 là 2,1-5,7% [31]. Suy giảm sinh dục phổ biến hơn ở ngƣời già, béo phì, những ngƣời mắc bệnh đi kèm và ở những ngƣời đàn ông có tình trạng sức khỏe kém [31]. Ở Việt Nam chƣa có số liệu thống kê cụ thể về tỷ lệ suy sinh dục nam.

Nhƣng theo số liệu của Bệnh viện Bình Dân Thành Phố Hồ Chí Minh năm 2005 có khoảng 400 bệnh nhân/ tuần đến khám với biểu hiện suy sinh dục nam thì đến năm 2008 tăng lên 500 bệnh nhân/ tuần [10]. Bên cạnh đó, theo số liệu của WHO 2018, tuổi thọ trung bình của ngƣời Việt Nam là 76,3, trong đó, tuổi thọ trung bình ở nam giới là 71,7 [46]. Mà tỷ lệ nam giới có mãn dục nam tăng dần theo tuổi: dƣới 50 tuổi: 9%, 50 - 59 tuổi: 29%, 60 - 69 tuổi: 44%, 70 - 79 tuổi: 70%, trên 80 tuổi: 80% [19]. Ngoài ra còn có yếu tố nguy cơ khác của suy giảm sinh dục nam là uống rƣợu 8,3 lít /ngƣời, hút thuốc lá chiếm 47,1% trong nam giới [46].

Từ đó dễ thấy suy sinh dục nam thực sự là một vấn đề cần đƣợc quan tâm. Hiện nay, testosteron tổng hợp có thể cải thiện nhiều triệu chứng nhƣng trên nhiều nam giới suy giảm sinh dục có bệnh lý mãn tính và béo phì, điều trị suy sinh dục nam bằng testosteron ngoại sinh có những tác dụng phụ khi dùng kéo dài: tăng sản lành tính và ung thƣ tiền liệt tuyến, gây gia tăng tần suất bệnh lý tim mạch ở ngƣời nam trên 65 tuổi với yếu tố nguy cơ tim mạch hoặc đau ngực trƣớc đó, suy, đa hồng cầu thứ phát [31, 44]. Chính vì thế các bác sĩ lâm sàng rất mong muốn tìm ra phƣơng thuốc điều trị vừa có hiệu quả điều trị, vừa có ít tác dụng phụ. 2 Ngày nay, với sự phát triển của YHCT thì việc ứng dụng đơn thuần hoặc kết hợp với YHHĐ ngày trở nên gần gũi và phổ biến với ngƣời dân.

Theo WHO, 80% dân số ở các nƣớc đang phát triển vẫn đang điều trị theo YHCT, riêng ở Việt Nam, dự đoán đến 2030 dự đoán sẽ có khoảng 50% dân số sử dụng thuốc YHCT. Chính vì nhu cầu nhƣ vậy, việc điều trị YHCT càng trở nên cấp thiết. Thực tế, đã có nhiều bài thuốc chữa trị suy sinh dục nam đã đƣợc chứng minh qua lâm sàng nhƣ Tả quy ẩm, Ngũ tử diễn tông, Thận khí hoàn, Hữu quy hoàn [8], [10]. Không ít những bài thuốc đã đƣợc chứng minh qua thực nghiệm trên chuột suy sinh dục.

Với tính cấp thiết và luôn đổi mới mong muốn tìm ra đƣợc những bài thuốc mới, mang tính địa phƣơng, khoa học hóa kinh nghiệm điều trị trên lâm sàng, chúng tôi tiến hành nghiên cứu bài thuốc gồm: Ba kích, Dâm dƣơng hoắc và Tơm trơng [11]. Bài thuốc này vốn là bài thuốc kinh nghiệm của Hội đông y tỉnh Đắk Lắk đã điều trị cho hơn 400 bệnh nhân suy sinh dục nam thể thận dƣơng bất túc từ năm 2015 đến nay và có kết quả khả quan. Cho tới nay tác dụng chữa suy sinh dục của từng vị thuốc này đã đƣợc nghiên cứu rất rộng rãi [11], [13], [14], [47], [45], [24], [25], [35]. Tuy nhiên khi kết hợp lại thì chƣa có công trình nào chứng minh hiệu quả điều trị sinh dục nam của bài thuốc này.

Chính vì thế để góp phần làm đa dạng và phong phú các bài thuốc quý cũng nhƣ làm rõ hơn sự kết hợp 3 vị thuốc này chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đánh giá tác dụng hƣớng sinh dục của cao chiết Ba kích, Dâm dƣơng hoắc và Tơm trơng (gọi tắt là cao A) trên chuột nhắt trắng suy sinh dục. 3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU Cao chiết rễ Ba kích, lá Dâm dƣơng hoắc và thân cây Tơm trơng có tác dụng hƣớng sinh dục trên thực nghiệm hay không ? MỤC TIÊU TỔNG QUÁT Nghiên cứu tác dụng hƣớng sinh dục của cao chiết rễ Ba kích, lá Dâm dƣơng hoắc và Tơm trơng đối với chuột suy sinh dục. MỤC TIÊU CỤ THỂ 1. Đánh giá sự thay đổi nồng độ testosteron, trọng lƣợng tƣơng đối của tuyến tiền liệt, túi tinh, cơ nâng hậu môn trên chuột nhắt trắng đực suy sinh dục.

Đánh giá sự thay đổi nồng độ testosteron, trọng lƣợng tinh hoàn, trọng lƣợng tƣơng đối của tuyến tiền liệt, túi tinh, cơ nâng hậu môn trên chuột nhắt trắng đực bình thƣờng. 4 Chƣơng I: TỔNG QUAN 1. SINH TỔNG HỢP VÀ SỰ CHUYỂN HÓA TESTOSTERON Sự phát triển bình thƣờng của nam giới cần sự hiện diện của 3 hormon quan trọng: testosteron, dihydrotestosteron và ức chế ống Muller (Mullerian inhibiting factor – MIF). Trong đó, testosteron đƣợc xem nhƣ là androgen quan trọng nhất giới tính nam [43].