Nghiên cứu thay đổi nhiệt độ bề mặt da vùng cổ gáy khi nhĩ áp huyệt - Nguyễn Thị Thu Sông

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ THU SÔNG KHẢO SÁT SỰ THAY ĐỔI NHIỆT ĐỘ BỀ MẶT DA VÙNG CỔ GÁY KHI NHĨ ÁP HUYỆT CỘT SỐNG CỔ TRÊN NGƢỜI TÌNH NGUYỆN KHỎE MẠNH LUẬN VĂN BÁC SĨ NỘI TRÚ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ THU SÔNG KHẢO SÁT SỰ THAY ĐỔI NHIỆT ĐỘ BỀ MẶT DA VÙNG CỔ GÁY KHI NHĨ ÁP HUYỆT CỘT SỐNG CỔ TRÊN NGƢỜI TÌNH NGUYỆN KHỎE MẠNH CHUYÊN NGÀNH: Y HỌC CỔ TRUYỀN MÃ SỐ: NT 62 72 60 01 LUẬN VĂN BÁC SĨ NỘI TRÚ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRỊNH THỊ DIỆU THƢỜNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan các kết quả được trình bày trong luận văn này hoàn toàn là từ nghiên cứu của chúng tôi và chưa từng được công bố trong các nghiên cứu trước đó.

Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan. Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thu Sông. MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. i DANH MỤC BẢNG.

iii DANH MỤC SƠ ĐỒ. iv DANH MỤC BIỂU ĐỒ. iv DANH MỤC CÔNG THỨC. iv DANH MỤC HÌNH.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU .1 Đại cương về nhĩ châm .2 Ứng dụng phương pháp ghi nhiệt bằng hồng ngoại .3 Các nghiên cứu có liên quan. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Thiết kế nghiên cứu .2 Đối tượng nghiên cứu.4 Địa điểm và thời gian nghiên cứu .5 Phương pháp thu thập và đo lường số liệu .6 Quy trình nghiên cứu và cách phân tích số liệu .1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu.2 So sánh sự thay đổi nhiệt độ vùng cổ gáy khi nhĩ áp và giả nhĩ áp huyệt Cột sống cổ từng bên .3 So sánh nhiệt độ vùng cổ gáy khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ bên trái và bên phải42 3.4 So sánh sự thay đổi nhiệt độ vùng cổ gáy 2 bên khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ từng bên .5 Biến cố không mong muốn trong quá trình nhĩ áp .1 Đặc điểm mẫu tham gia nghiên cứu .2 Chỉ số mạch, huyết áp, thân nhiệt .3 Phương pháp nghiên cứu.4 Sự thay đổi nhiệt độ da.5 Tính an toàn của phương pháp nhĩ áp .6 Điểm mạnh và hạn chế của đề tài.7 Ứng dụng của đề tài. 69 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 70 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC.

i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TÊN VIẾT TẮT TÊN TIẾNG ANH TÊN TIẾNG VIỆT AA Auricular Acupuncture Nhĩ châm ABVN The Auricular Branch of the Nhánh loa tai của dây Vagus Nerve thần kinh X BMI Body mass index Chỉ số khối cơ thể CCCD Căn cước công dân CMND Chứng minh nhân dân DASS The Depression, Anxiety and Thang đo lo âu, trầm cảm Stress Scales và căng thẳng EMG Electromyographically Điện cơ fMRI Functional Magnetic Hình ảnh cộng hưởng từ Resonance Imaging chức năng HRV Heart rate variability Biến thiên tần số tim IACT International Academy of Hiệp hội quốc tế các nhà Clinical Thermology nhiệt học IRT Infrared thermography Phương pháp đo nhiệt độ hồng ngoại NSAIDs Non-steroidal anti - Thuốc chống viêm không inflammatory drugs steroid. ii NTS The Nucleus Tractus Solitary Nhân bó đơn độc ta-VAS Transcutaneous auricular Kích thích dây thần kinh vagus nerve stimulation phế vị qua da tai VNS Vagus nerve stimulation Kích thích dây thần kinh phế vị WHO World Healh Organization Tổ chức Y tế thế giới μ Nhiệt độ trung bình. iii DANH MỤC BẢNG ảng 3.1 Đặc điểm về giới tính, tuổi và BMI của người tham gia nghiên cứu .2 Đặc điểm giá trị nền của người tham gia nghiên cứu ở nhóm A .3 Đặc điểm giá trị nền của người tham gia nghiên cứu ở nhóm B .4 Nhiệt độ vùng cổ gáy trong từng thời điểm giữa nhĩ áp và giả nhĩ áp ở nhóm A .5 Nhiệt độ vùng cổ gáy trong từng thời điểm giữa nhĩ áp và giả nhĩ áp ở nhóm B .6 So sánh nhiệt độ vùng cổ gáy khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ bên trái và bên phải.7 Nhiệt độ cổ trái và cổ phải trong từng thời điểm nghiên cứu khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ bên trái .8 Nhiệt độ cổ trái và cổ phải trong từng thời điểm nghiên cứu ở khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ bên phải .9 iến cố không mong muốn khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ. iv DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.1 Sơ đồ tổng quát quy trình nghiên cứu.2 Quy trình tiến hành nghiên cứu .31 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 So sánh sự thay đổi nhiệt độ vùng cổ gáy ở từng thời điểm nghiên cứu trong nhóm A khi nhĩ áp và giả nhĩ áp huyệt Cột sống cổ bên trái .2 So sánh sự thay đổi nhiệt độ vùng cổ gáy ở từng thời điểm nghiên cứu trong nhóm khi nhĩ áp và giả nhĩ áp huyệt Cột sống cổ bên phải .3 So sánh nhiệt độ vùng cổ gáy khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ trái và huyệt Cột sống cổ phải .4 So sánh nhiệt độ cổ trái và cổ phải trong từng thời điểm nghiên cứu khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ bên trái .5 So sánh nhiệt độ cổ trái và cổ phải trong từng thời điểm nghiên cứu khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ bên phải .46 DANH MỤC CÔNG THỨC Công thức 2.1 Công thức tính cỡ mẫu64.

v DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Bản đồ phân vùng loa tai .2 Hạt dán loa tai Vương bất lưu hành .3 Các con đường thải nhiệt .1 Máy camera hồng ngoại FLIR C5.2 Vùng khảo sát nhiệt độ .3 Bố trí đo nhiệt độ.4 Hình ảnh thực hiện nhĩ áp trên loa tai người tham gia nghiên cứu .1 Hình ảnh thay đổi nhiệt độ da ở các thời điểm khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ trái .2 Hình ảnh thay đổi nhiệt độ da ở các thời điểm khi giả nhĩ áp huyệt Cột sống cổ trái .3 Phân bố thần kinh ở loa tai.4 Vị trí giải phẫu dây thần kinh tai lớn. 1 MỞ ĐẦU Đau cổ gáy là tình trạng thường gặp nhất trong các bệnh lý liên quan đến vùng cột sống cổ. Ở các nước đang phát triển, tình trạng đau cổ gáy chiếm tỉ lệ cao, ước tính lên đến 37,2% mỗi năm1. Theo thống kê năm 2015, đau cổ gáy được cho là nguyên nhân gây tàn tật đứng hàng thứ tư trên toàn thế giới chỉ sau bệnh thiếu máu cơ tim, bệnh mạch máu não và nhiễm trùng đường hô hấp dưới2-4.

Do đó, tình trạng này gây nhiều gánh nặng về chi phí điều trị, năng suất lao động và các vấn đề liên quan đến công việc cho xã hội hiện nay5. Đau cổ gáy không do chấn thương gây ra bởi nhiều nguyên nhân như đau kiểu cơ học (đau cân cơ, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, khớp liên mấu cột sống cổ) hoặc đau kiểu thần kinh (tình trạng thoát vị đĩa đệm, hẹp ống sống gây chèn ép hay kích thích rễ thần kinh) hoặc kết hợp cả hai4. Hướng điều trị chủ yếu là giảm triệu chứng bằng NSAID, thuốc giãn cơ và thuốc giảm đau đơn thuần. Ngoài ra, các phương pháp khác bao gồm phong bế thần kinh, vật lý trị liệu, phục hồi chức năng,…cũng có thể hỗ trợ điều trị.

Trong đó, NSAIDs là thuốc được sử dụng phổ biến nhất nhưng khi sử dụng lâu dài có thể gây ra nhiều tác dụng phụ trên các cơ quan tim mạch, tiêu hóa, gan, thận6-9. Do đó, việc điều trị đau cổ gáy bằng các phương pháp y học cổ truyền nói chung và châm cứu nói riêng được quan tâm nhiều hơn, đặc biệt là châm cứu đã được chứng minh về tính an toàn, hiệu quả giảm đau, cải thiện chất lượng cuộc sống người bệnh10-13. Trong các phương thức châm cứu thường dùng điều trị giảm đau như thể châm, đầu châm, nhĩ châm,… thì nhĩ áp cũng có bằng chứng cho thấy tác dụng giảm đau mạnh14-16 với nhiều ưu điểm như không xấm lấn, đơn giản, chi phí thấp, thời gian lưu được lâu, người bệnh có thể tự kích thích. Bên cạnh đó, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu, ứng dụng lâm sàng và giảng dạy, Tổ chức Y tế thế giới (World Healh Organization - WHO) đã thống nhất đưa ra tiêu chuẩn danh pháp quốc tế các huyệt ở tai17,18.

Để làm sáng tỏ điều này, nhiều nghiên cứu đã chứng minh mối liên hệ giữa những huyệt này và vị trí tác dụng của chúng, cụ thể, các. 2 nghiên cứu của tác giả Kun-Chan Lan (2019)19, Ling Guan (2012)20, Tao Huang (2013)21, Ping L (2002)22, Song XJ (2010)23 và Vũ Thanh Liêm (2017)24 khảo sát tác dụng các huyệt như Nội quan, Hợp cốc, Túc tam lý, Quang Minh, Ủy trung, Liệt khuyết đều sử dụng phương pháp đo nhiệt độ hồng ngoại. Đây là một phương pháp khách quan, không xâm lấn, đáng tin cậy và dễ thực hiện giúp đánh giá tác dụng các huyệt châm cứu19,25-29. Trong đó, huyệt Cột sống cổ ở tai cũng đã được WHO công nhận và được ứng dụng nhiều trong điều trị các bệnh lý cột sống cổ, đặc biệt là đau cổ gáy.

Điều này được chứng minh qua nghiên cứu của tác giả Shnae Lee (2019)12, Bingjiang Xia (2018)30 và Sator-Katzenschlager (2003)31 đều sử dụng huyệt Cột sống cổ trong điều trị tình trạng đau cổ gáy cấp và mạn tính. Tuy nhiên, hiện tại chưa có nghiên cứu nào chứng minh mối tương quan giữa huyệt Cột sống cổ và vùng cổ gáy bằng phương pháp đo nhiệt độ hồng ngoại khi tiến hành nhĩ áp. Từ những vấn đề đã nêu trên, chúng tôi tiến hành đề tài này để có thể trả lời câu hỏi nghiên cứu rằng có mối tương quan giữa huyệt Cột sống cổ với nhiệt độ da vùng cổ gáy bằng phương pháp đo nhiệt độ hồng ngoại khi kích thích nhĩ áp hay không? Từ đó góp phần bằng chứng hóa vai trò huyệt Cột sống cổ và làm nền tảng cơ sở khoa học cho những nghiên cứu về sau trong điều trị đau cổ gáy trên người bệnh. Đồng thời, khảo sát những biến cố không mong muốn xảy ra trong quá trình thực hiện nhĩ áp huyệt Cột sống cổ.

MỤC TIÊU TỔNG QUÁT: Khảo sát sự thay đổi nhiệt độ bề mặt da vùng cổ gáy khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ trên người tình nguyện khỏe mạnh MỤC TIÊU CỤ THỂ: 1. So sánh sự thay đổi nhiệt độ vùng cổ gáy khi nhĩ áp và giả nhĩ áp huyệt Cột sống cổ từng bên. So sánh sự thay đổi nhiệt độ vùng cổ phải và vùng cổ trái khi nhĩ áp huyệt Cột sống cổ từng bên. Khảo sát các biến cố không mong muốn xảy ra trong quá trình nhĩ áp.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Đại cƣơng về nhĩ châm 1.