Đánh giá tác dụng phương pháp cấy chỉ điều trị mất ngủ - Luận văn Thạc sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ HỌC VIỆN Y DƢỢC HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM NGUYỄN THÙY DƢƠNG ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG CỦA PHƢƠNG PHÁP CẤY CHỈ TRONG ĐIỀU TRỊ MẤT NGỦ LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC Hà Nội - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ HỌC VIỆN Y DƢỢC HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM NGUYỄN THÙY DƢƠNG ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG CỦA PHƢƠNG PHÁP CẤY CHỈ TRONG ĐIỀU TRỊ MẤT NGỦ Chuyên ngành : Y học cổ truyền Mã số : 8720115 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS Trần Minh Hiếu PGS. TS Đậu Xuân Cảnh Hà Nội - 2021 LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu, tôi đã nhận đƣợc nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện của các tập thể, cá nhân, các thầy cô, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp. Tôi xin chân thành cảm ơn Đảng ủy, Ban giám hiệu, Phòng đào tạo sau đại học, Học viện Y dƣợc học cổ truyền Việt Nam, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ƣơng, đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn TS Trần Minh Hiếu và PGS.

TS Đậu Xuân Cảnh, hai ngƣời thầy trực tiếp dạy dỗ, đã tận tâm truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm quý báu, giúp đỡ và hƣớng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận văn này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban giám đốc, Phòng kế hoạch tổng hợp, Khoa Lão, Khoa Châm cứu dƣỡng sinh, Khoa Nội Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ƣơng, là nơi đã cung cấp tƣ liệu, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn. Cuối cùng, với tất cả lòng kính yêu và biết ơn vô bờ, tôi xin bày tỏ tới Bố, Mẹ, và những ngƣời thân trong gia đình cùng bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên khích lệ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Hà Nội, tháng 12 năm 2021 Nguyễn Thùy Dƣơng LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Thùy Dƣơng, học viên Cao học khóa 12, Học Viện Y Dƣợc Học Cổ Truyền Việt Nam, chuyên ngành Y học cổ truyền, xin cam đoan: 1.

Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của TS Trần Minh Hiếu và PGS.TS Đậu Xuân Cảnh. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã đƣợc công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, tháng 12 năm 2021 Nguyễn Thùy Dƣơng DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CLGN : Chất lƣợng giấc ngủ EEG : Electroencephalography (Điện não đồ) HQGN : Hiệu quả giấc ngủ NREM : Non Rapid Eye Movement (trạng thái ngủ không có cử động nhãn cầu nhanh) PSQI : The Pittsburgh Sleep Quality Index (Chỉ báo về chất lƣợng giấc ngủ) REM : Rapid Eye Movement (trạng thái ngủ có cử động nhãn cầu nhanh) RLGN : Rối loạn giấc ngủ SAS : Self – rating Anxiety Scale (Thang điểm tự đánh giá lo âu) SCTL : Sang chấn tâm lý WHO : Tổ chức y tế thế giới (World Health Organization) YHHĐ : Y học hiện đại YHCT : Y học cổ truyền MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Giấc ngủ bình thƣờng. Sinh lý giấc ngủ.

Các giai đoạn của giấc ngủ. Cấu tạo của giấc ngủ. Chức năng của giấc ngủ. Mất ngủ theo Y học hiện đại.

Dịch tễ học mất ngủ. Chẩn đoán mất ngủ trên lâm sàng. Phƣơng pháp đánh giá mất ngủ trên lâm sàng và cận lâm sàng. Phƣơng pháp điều trị.

Mất ngủ theo Y học cổ truyền. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh theo YHCT. Điều trị mất ngủ theo YHCT. Tổng quan về phƣơng pháp cấy chỉ.

Cơ chế tác dụng của cấy chỉ. Chỉ định và chống chỉ định. Tác dụng của nhóm huyệt điều trị. Một số nghiên cứu liên quan tới điều trị mất ngủ.

21 CHƢƠNG 2 CHẤT LIỆU, ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Chất liệu và phƣơng tiện nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Tiến hành nghiên cứu. Các chỉ tiêu nghiên cứu.

Công cụ thu thập thông tin. Kỹ thuật thu thập thông tin. Tiêu chuẩn đánh giá kết quả. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Phƣơng pháp xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu. 31 CHƢƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu và các yếu tố ảnh hƣởng giấc ngủ. Phân bố tuổi và giới. Đặc điểm về nghề nghiệp, hôn nhân, hoàn cảnh gia đình, xã hội. Yếu tố về thời gian bị mất ngủ.

Đặc điểm và yếu tố bệnh lý kèm theo. Đặc điểm và yếu tố stress. Đánh giá tác dụng cải thiện giấc ngủ theo thang điểm PSQI. Kết quả cải thiện thời lƣợng giấc ngủ.

Kết quả cải thiện thời gian đi vào giấc ngủ. Kết quả cải thiện trên hiệu quả giấc ngủ. Kết quả cải thiện các mức độ rối loạn trong giấc ngủ. Kết quả cải thiện các mức độ rối loạn trong ngày.

Kết quả cải thiện tổng điểm PSQI trung bình. Kết quả điều trị chung. Kết quả cải thiện các triệu chứng trên bệnh nhân mất ngủ. Kết quả cải thiện giấc ngủ 2 thể Tâm Tỳ hƣ và Tâm Thận bất giao.

Kết quả cải thiện thời gian đi vào giấc ngủ trên hai thể YHCT. Kết quả cải thiện thời lƣợng giấc ngủ trên hai thể YHCT. Kết quả cải thiện hiệu quả giấc ngủ trên hai thể YHCT. Kết quả cải thiện tổng điểm PSQI trung bình trên hai thể YHCT.

Kết quả điều trị chung trên hai thể YHCT .6 Theo dõi tác dụng không mong muốn. 49 CHƢƠNG 4 BÀN LUẬN. Đặc điểm bệnh nhân và các yếu tố ảnh hƣởng đến mất ngủ. Đặc điểm về tuổi và giới.

Tình trạng hôn nhân và hoàn cảnh gia đình. Thời gian mất ngủ trung bình. Đặc điểm bệnh nền và stress. Yếu tố bệnh lý nền.

Yếu tố stress. Tác dụng cải thiện giấc ngủ theo thang điểm Pittsburgh. Tác dụng cải thiện thời lƣợng giấc ngủ. Tác dụng cải thiện thời gian đi vào giấc ngủ.

Tác dụng cải thiện hiệu quả giấc ngủ. Tác dụng cải thiện các rối loạn trong giấc ngủ. Tác dụng cải thiện các rối loạn trong ngày. Tác dụng cải thiện giấc ngủ theo tổng điểm PSQI trung bình.

Đánh giá kết quả điều trị chung. Tác dụng cải thiện các triệu chứng trên bệnh nhân mất ngủ. Tác dụng cải thiện giấc ngủ của cấy chỉ trên hai thể Tâm Tỳ hƣ và Tâm Thận bất giao. Bàn luận về tác dụng không mong muốn của phƣơng pháp.

Đánh giá sự thay đổi các chỉ số sinh tồn. Tác dụng không mong muốn tại chỗ sau cấy chỉ. Bàn luận về công thức huyệt. 74 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Đối chiếu sự liên quan giữa các nội tạng và tiết đoạn thần kinh. Thể lâm sàng. Phân bố tuổi của đối tƣợng nghiên cứu. Đặc điểm về nghề nghiệp.

Yếu tố hôn nhân và hoàn cảnh gia đình. Thời gian bị mất ngủ. Yếu tố về bệnh lý nền kèm theo. Yếu tố stress.

Sự thay đổi thời lƣợng giấc ngủ. Sự thay đổi thời gian đi vào giấc ngủ. Sự thay đổi hiệu quả giấc ngủ. Sự thay đổi tổng điểm PSQI.

Các triệu chứng thứ phát sau mất ngủ. Sự thay đổi thời gian đi vào giấc ngủ trên 2 thể bệnh. Sự thay đổi thời lƣợng giấc ngủ trên 2 thể bệnh. Hiệu quả giấc ngủ trƣớc và sau cấy chỉ trên hai thể bệnh.

Biến đổi tổng điểm PSQI trung bình. Chất lƣợng giấc ngủ của bệnh nhân trên 2 thể YHCT. Biến đổi các chỉ số sinh tồn trƣớc và sau điều trị. Theo dõi một số tác dụng không mong muốn tại chỗ sau cấy chỉ 50 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Phân bố về giới. Những rối loạn trong giấc ngủ. Những rối loạn trong ngày. Kết quả điều trị chung theo tổng điểm PSQI.

Chất lƣợng giấc ngủ của bệnh nhân. Kết quả điều trị chung theo tổng điểm PSQI trên hai thể bệnh. 48 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Hình ảnh điện não thay đổi theo các giai đoạn thức, ngủ .2: Các giai đoạn ngủ trong 1 đêm ở ngƣời trƣởng thành [15] .3: Sự thay đổi các thành phần giấc ngủ theo tuổi [15]. 32 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Mất ngủ từ lâu đã là một vấn đề phổ biến về rối loạn giấc ngủ.

Mất ngủ đƣợc đánh dấu bằng sự khó khăn trong việc bắt đầu, duy trì giấc ngủ hoặc khi giấc ngủ không đạt đƣợc hay có chất lƣợng kém, mặc dù có đủ thời gian và cơ hội để tạo ra giấc ngủ [1], [2]. Ngoài ra mất ngủ còn đặc trƣng bởi tình trạng không mong muốn và, hoặc thức dậy sớm hơn ba lần một tuần trong hơn 3 tháng và suy giảm giấc ngủ ban ngày làm ảnh hƣởng đến các chức năng nhận thức [3], [4]. Viện Hàn lâm Y học giấc ngủ Hoa Kỳ (American academy sleep medicine – AASM) năm 2008 gọi chứng mất ngủ là một vấn đề quan trọng đối với sức khỏe cộng đồng [5]. Theo Bùi Quang Huy, tại Việt Nam có khoảng 30% đến 45% bệnh nhân trƣởng thành bị mất ngủ hàng năm [6].

Mất ngủ kéo dài có thể dẫn tới suy nhƣợc cơ thể nặng, làm giảm chất lƣợng cuộc sống, ngƣời bệnh mệt mỏi, giảm tập trung chú ý, giảm trí nhớ… [7]. Những công trình nghiên cứu trong những năm gần đây cho thấy chứng mất ngủ thƣờng kèm theo các bệnh mãn tính nhƣ: đái tháo đƣờng, rối loạn chuyển hóa lipid máu, tăng huyết áp,. tạo gánh nặng cho gia đình và xã hội [8]. Hiện nay để điều trị mất ngủ chủ yếu là kết hợp điều trị nội khoa với liệu pháp tâm lý.

Y học hiện đại (YHHĐ) sử dụng các thuốc chống lo âu trầm cảm, chống động kinh, an thần, kết hợp với tƣ vấn, vệ sinh giấc ngủ, tập luyện vận động, kỹ thuật thƣ giãn luyện tập để điều trị mất ngủ [9]. Tuy nhiên, việc sử dụng các loại thuốc YHHĐ trên lâm sàng không phải là lựa chọn hàng đầu trong điều trị mất ngủ do việc sử dụng thuốc ngủ kéo dài có thể gây nhiều tác dụng không mong muốn.