Thực trạng phụ nữ mang thai nhiễm HIV & kết quả dự phòng lây truyền mẹ sang con

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG --------*-------- DƯƠNG LAN DUNG THỰC TRẠNG PHỤ NỮ MANG THAI NHIỄM HIV VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN DỰ PHÒNG LÂY TRUYỀN HIV TỪ MẸ SANG CON TẠI MỘT SỐ CƠ SỞ SẢN KHOA KHU VỰC PHÍA BẮC VIỆT NAM, 2006-2013 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG --------*-------- DƯƠNG LAN DUNG THỰC TRẠNG PHỤ NỮ MANG THAI NHIỄM HIV VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN DỰ PHÒNG LÂY TRUYỀN HIV TỪ MẸ SANG CON TẠI MỘT SỐ CƠ SỞ SẢN KHOA KHU VỰC PHÍA BẮC VIỆT NAM, 2006-2013 Chuyên ngành : Y tế công cộng Mã số : 62 72 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Người hướng dẫn khoa học 1.TS Nguyễn Viết Tiến 2.TS Nguyễn Thị Hiền Thanh HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu trong đề tài luận án là một phần số liệu trong nghiên cứu “Đánh giá thực trạng các biện pháp điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con tại một số tỉnh phía Bắc giai đoạn 2006 đến 2011” và một phần là số liệu nghiên cứu tiếp theo của riêng bản thân tôi. Kết quả nghiên cứu này là thành quả nghiên cứu của tập thể mà tôi là thành viên chính. Tôi đã được Chủ nhiệm đề tài và các thành viên trong các nhóm nghiên cứu đồng ý cho phép tôi được sử dụng một phần số liệu đề tài này trong luận án để bảo vệ lấy bằng tiến sĩ. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Dương Lan Dung LỜI CẢM ƠN Trước hết tôi xin gửi lời cám ơn chân thành tới các đơn vị, cá nhân, các thày cô giáo, các đồng nghiệp, bạn bè đã giúp tôi trong quá trình hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban giám đốc, Phòng Đào tạo Sau Đại học, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương đã luôn tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và cảm ơn chân thành tới GS.TS Nguyễn Viết Tiến và PGS.TS Nguyễn Thị Hiền Thanh, những thầy cô có nhiều kinh nghiệm và kiến thức đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài cũng như hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các cán bộ y tế tại các bệnh viện phụ sản, các khoa sản và các trung tâm phòng chống HIV/AIDS của 8 tỉnh thành phía Bắc đã tích cực ủng hộ và hợp tác với các cán bộ điều tra trong quá trình thu thập số liệu tại địa phương.

Tôi cũng xin gửi lời cám ơn đến các cán bộ y tế tuyến cơ sở và các bà mẹ mang thai và sinh con đã đồng ý tham gia vào nghiên cứu này. Tôi xin chân thành cám ơn sự hỗ trợ và giúp đỡ của Ban giám đốc Bệnh viện Phụ sản Trung ương, sự động viên và góp ý của tập thể anh chị em Phòng Nghiên cứu khoa học và Phát triển công nghệ, cùng với sự hỗ trợ tham gia nghiên cứu của các khoa phòng tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương và đặc biệt là tập thể Khoa Sản Bệnh viện đa khoa Quảng Ninh và các Phòng khám ngoại trú Nhi các tỉnh phía Bắc. Tôi cũng gửi lời cám ơn chân thành tới các thầy cô, các chuyên gia và các nhà quản lý chương trình về những bình luận và góp ý khoa học, có tính xây dựng cho luận án này. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến bố mẹ, chồng, hai con, các anh chị em và những người thân trong gia đình, bạn bè và các bạn nghiên cứu sinh đã hết lòng ủng hộ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và là động lực giúp tôi vượt qua những khó khăn để đạt được kết quả khoa học và hoàn thành luận án.

Tác giả luận án Dương Lan Dung MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cảm ơn Danh mục bảng Danh mục biểu đồ, hình, sơ đồ Danh mục các chữ viết tắt ĐẶT VẤN ĐỀ. Diễn biến tự nhiên HIV/AIDS và các đường lây truyền của HIV.1 Diễn biến tự nhiên của nhiễm HIV/AIDS. 2 Các đường lây truyền của HIV .2 Thực trạng nhiễm HIV ở phụ nữ mang thai và các can thiệp dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Tình hình dịch HIV ở phụ nữ mang thai trên thế giới và Việt Nam.

Chương trình PLTMC tại Việt Nam.3 Các can thiệp phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con.1 Tư vấn xét nghiệm HIV cho phụ nữ mang thai.2 Điều trị PLTMC bằng các thuốc kháng retro virút (ARV). Thực hành sản khoa cho sản phụ nhiễm HIV .4 Nuôi dưỡng và xét nghiệm HIV cho trẻ phơi nhiễm.4 Các kết quả nghiên cứu về PLTMC tại Việt Nam. 31 Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Nghiên cứu mô tả (từ năm 2006-2010).1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phương pháp nghiên cứu .3 Địa điểm nghiên cứu .4 Thiết kế và cỡ mẫu nghiên cứu .5 Các biến số và chỉ số nghiên cứu .6 Quá trình thu thập số liệu. Nghiên cứu theo dõi dọc (2009-2013) .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phương pháp nghiên cứu .3 Địa điểm và thời gian nghiên cứu .4 Thiết kế và cỡ mẫu nghiên cứu .5 Các biến số và chỉ số nghiên cứu .6 Quy trình thu thập số liệu .7 Phác đồ điều trị dự phòng LTMC cho mẹ và con trong nghiên cứu.8 Xét nghiệm chẩn đoán tình trạng HIV cho trẻ phơi nhiễm .3 Thu thập, nhập, phân tích và xử lý số liệu.

Số liệu định lượng. Số liệu định tính. Hạn chế của nghiên cứu: sai số và các biện pháp khắc phục sai số. Đạo đức trong nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thực trạng của phụ nữ mang thai nhiễm HIV đến sinh con tại 8 cơ sở sản khoa khu vực phía Bắc và một số yếu tố liên quan (2006 đến 2010). Một số đặc điểm của các bà mẹ nhiễm HIV đến sinh con và con của họ tại 8 cơ sở nghiên cứu. Kết quả của các biện pháp can thiệp PLTMC với bà mẹ nhiễm HIV và con của họ.

Đánh giá kết quả thực hiện dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương và Khoa sản Bệnh viện đa khoa Quảng Ninh (2009-2013). Đặc điểm chung của bà mẹ nhiễm HIV sinh con tại 2 cơ sở. Kết quả công tác tư vấn xét nghiệm cho PNMT tại 2 cơ sở .2 Các phác đồ điều trị ARV và thái độ xử trí sản khoa. Hiệu quả can thiệp phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con (tỷ lệ LTMC) tại 2 cơ sở sản khoa và các yếu tố liên quan.

Mô tả thực trạng phụ nữ mang thai nhiễm HIV đến sinh con tại 8 cơ sở sản khoa khu vực phía Bắc và một số yếu tố liên quan (2006 - 2010). Tình hình thu nhận đối tượng nghiên cứu tại các cơ sở. Một số đặc điểm nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu. Thời điểm phát hiện nhiễm HIV.

Đặc điểm lâm sàng HIV/AIDS và CD4 của sản phụ. Đặc điểm trẻ sinh ra từ sản phụ nhiễm HIV. Thực trạng xử trí sản khoa và sử dụng thuốc kháng HIV. Đánh giá kết quả thực hiện dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương và Khoa sản Bệnh viện đa khoa Quảng Ninh (2009-2013).

Tình hình chung và đặc điểm của các đối tượng nghiên cứu.2 Kết quả thực hiện các can thiệp PLTMC tại 2 cơ sở sản khoa. Đánh giá kết quả các can thiệp PLTMC qua xác định tỷ lệ LTMC 114 4. Những điểm mạnh và điểm yếu của nghiên cứu. 134 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

150 DANH MỤC BẢNG 1. Các yếu tố liên quan đến tỷ lệ LTMC. Các nghiên cứu về phác đồ điều trị ARV để PLTMC trên thế giới. Hướng dẫn bổ sung chẩn đoán và điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con.

Nguy cơ lây nhiễm HIV ở những em bé bú mẹ hoàn toàn trên một tháng. Tỷ lệ phụ nữ mang thai nhiễm HIV đến đẻ tại một số cơ sở sản khoa qua các năm. Phân bố hồ sơ nghiên cứu theo các cơ sở nghiên cứu. Tỷ lệ sản phụ nhiễm HIV trong số sản phụ đến sinh con tại 8 cơ sở sản khoa, từ 2006 đến 2010.

Tiền sử sản khoa của các đối tượng nghiên cứu. Thời điểm phát hiện nhiễm HIV của đối tượng nghiên cứu. Các yếu tố liên quan đến thời điểm xét nghiệm HIV của PNMT nhiễm HIV. Phân bố giai đoạn lâm sàng và CD4.

Đặc điểm con sinh ra từ bà mẹ nhiễm HIV. Thực hành xử trí sản khoa với 1093 bà mẹ nhiễm HIV. Thời điểm mổ lấy thai của bà mẹ nhiễm HIV. Sử dụng thuốc kháng HIV cho trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm.

Yếu tố liên quan và tình trạng nhiễm của người chồng (bạn tình) qua phỏng vấn người vợ. Thời điểm phát hiện nhiễm HIV của các bà mẹ. Thời gian điều trị PLTMC. Số lượng CD4 của thai phụ điều trị PLTMC và AIDS .15 Số PNMT được tư vấn về XN HIV, được xét nghiệm khi mang thai, và sinh con tại hai cơ sở (2009 – 2011).

Phác đồ điều trị ARV của bà mẹ và xử trí sản khoa. Tỷ lệ theo dõi được trẻ phơi nhiễm tại 2 cơ sở nghiên cứu. Tỷ lệ LTMC tại từng cơ sở tại thời điểm xét nghiệm chẩn đoán sớm (PCR). Tỷ lệ theo dõi trẻ làm xét nghiệm HIV qua các năm.

Thời gian trung bình để trẻ có kết quả xét nghiệm HIV. Mối liên quan giữa các đặc điểm của mẹ nhiễm HIV với tỷ lệ lây truyền tại thời điểm xét nghiệm PCR. Mối liên quan giữa cách đẻ với tỷ lệ LTMC tại thời điểm PCR. Liên quan giữa tình trạng sử dụng ARV với tỷ lệ trẻ nhiễm tại thời điểm xét nghiệm kháng thể.

Tỷ lệ nhiễm HIV của trẻ tại thời điểm XN kháng thể theo các phác đồ ARV. Tỷ lệ sản phụ nhiễm HIV mổ lấy thai qua các nghiên cứu. Tỷ lệ sản phụ nhiễm HIV sử dụng ARV qua các nghiên cứu.3 Một số kết quả nghiên cứu về tỷ lệ xét nghiệm tình trạng nhiễm của trẻ phơi nhiễm. So sánh tỷ lệ LTMC tại một số nghiên cứu tại Việt Nam gần đây .120 DANH MỤC BIỂU ĐỒ 1.

Tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con sau 10 năm thực hiện chương trình PLTMC ở trên thế giới từ 1994-2004 .