Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, nguyên nhân và đánh giá kết quả điều trị suy hô hấp có thở máy ở trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Nhi Đồng Cần Thơ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC CẦN THƠ PHAN TRỌNG HIỂU NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG, NGUYÊN NHÂN VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ SUY HÔ HẤP CÓ THỞ MÁY Ở TRẺ SƠ SINH TẠI BỆNH VIỆN NHI ĐỒNG CẦN THƠ LUẬN ÁN CHUYÊN KHOA CẤP II CẦN THƠ - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC CẦN THƠ PHAN TRỌNG HIỂU NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CÂN LÂM SÀNG, NGUYÊN NHÂN VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ SUY HÔ HẤP CÓ THỞ MÁY Ở TRẺ SƠ SINH TẠI BỆNH VIỆN NHI ĐỒNG CẦN THƠ Chuyên ngành: NHI KHOA Mã số: 62.CK LUẬN ÁN CHUYÊN KHOA CẤP II Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS.BS Lê Hoàng Sơn BS.CKII Võ Thị Khánh Nguyệt CẦN THƠ – 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu được nêu trong luận án là trung thực, chưa từng được tác giả nào công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Phan Trọng Hiểu LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án này, tôi đã nhận được sự dạy bảo tận tình của các Thầy Cô, sự giúp đỡ của các bạn đồng nghiệp, sự động viên to lớn của gia đình và những người thân. Tôi xin trân trọng cảm ơn Đảng ủy, Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học, Bộ môn Nhi – Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, Ban giám đốc, Phòng kế hoạch tổng hợp Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin bày tỏ và biết ơn sâu sắc đối với thầy TS. Lê Hoàng Sơn và Cô BS. Võ Thị Khánh Nguyệt, Bộ môn Nhi Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ, những người Thầy tận tâm đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt tôi từng bước trưởng thành trên con đường học tập và nghiên cứu khoa học. Với tất cả lòng kính trọng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới các Thầy Cô trong hội đồng đã tận tình chỉ bảo, và cho tôi những ý kiến quý báu để hoàn thành luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo, tập thể Bác sĩ, Điều dưỡng khoa Sơ Sinh Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu, tôi cũng xin cảm ơn và chia sẻ với các bệnh Nhi cùng gia đình người bệnh đã giúp tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới toàn thể các Thầy Cô giáo, các anh chị, bạn bè đồng nghiệp và gia đình đã nhiệt tình giúp đỡ động viên tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Phan Trọng Hiểu MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU .1 Đặc điểm bộ máy hô hấp và sự thích nghi của trẻ sơ sinh.

Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, nguyên nhân suy hô hấp sơ sinh. Thở máy trong điều trị suy hô hấp ở trẻ sơ sinh. Các nghiên cứu trong và ngoài nước. 23 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đạo đức trong nghiên cứu. 38 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và nguyên nhân SHH sơ sinh. Đánh giá kết quả điều trị suy hô hấp sơ sinh có thở máy. Một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị SHH sơ sinh bằng thở máy.

57 Chƣơng 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và nguyên nhân suy hô hấp sơ sinh. Hiệu quả can thiệp bằng thở máy trong điều trị suy hô hấp sơ sinh…….

Một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị suy hô hấp sơ sinh bằng thở máy…………………………………………………………………………….87 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt CLS: Cận lâm sàng CNLS : Cân nặng lúc sinh CTM: Công thức máu Gr: Gram HA: Huyết áp HCĐƯVTT: Hội chứng đáp ứng viêm toàn thân KMĐM: Khí máu động mạch L/ph: Lần/phút N: Ngày NKQ: Nội khí quản NT: Nhiễm trùng NTH: Nhiễm trùng huyết NTHSS: Nhiễm trùng huyết sơ sinh SHH: Suy hô hấp STT: Số thứ tự TM: Tiêm mạch TSS: Trẻ sơ sinh TV: Tử vong #: Tương đương Tiếng nƣớc ngoài: A/C: Assist/Control: Hỗ trợ/ kiểm soát AaDO2: Alveolo - Arterial O2 difference: Chệnh lệch nồng APGAR: Activity (đo hoạt động tay chân) Pulse (đo nhịp tim) Grimace (đo phản ứng cơ thể khi bị kích thích) Appearance (đo màu sắc cơ thể) Respiratin (đo nhịp thở) BUN: Blood Urea Nitrogen (nitơ từ urê trong máu) CO2: Carbon Dioxide INSURE: Intubation- Surfactant- Extubation (đặt nội khí quản - bơm Surfactan- rút nội khí quản) MAP: Mean systemic arterial Pressure: áp lực động mạch trung bình NCPAP: Nasal Continuous Positive Airway Pressure (Áp lực đường thở dương liên tục qua mũi) FiO2: Fraction of inspired oxygen: nồng độ oxy trong khí thở vào Hct: Hematoric (dung tích hồng cầu) HFV: High frequency ventilation: Thở máy tần số cao. HMF: Human Milk Fortifier (chất tăng cường sữa mẹ) I/E: Inspiration/Expiration: Hít vào/ thở ra OR: Odd ratio: tỷ số số chênh PaO2: Partial pressure of oxygen in arterial blood: Áp lực riêng phần của oxy trong máu động mạch. PC: Pressure Control: Kiểm soát áp lực pH: Partial pressure of hydro in arterial blood: Áp lự riêng phần của hydro trong máu động mạch. PS: Pressure support: hỗ trợ áp lực PEEP: Positive End - Expiratory Pressure: Áp lực dương cuối thì thở ra PIP (IP): Peak inspiration pressure: Áp lực đỉnh thì hít vào.

ROP: Retinopathy of Prematurity: bệnh lý võng mạc trẻ sanh non RR: Respiratory rate: tần số hô hấp. SaO2: Oxygen saturation of arterial blood: độ bão hòa oxy trong máu động mạch SD: Standard Deviation: Độ lệch chuẩn SIMV: Synchronized intermittent mandatory ventilation: thông khí bắt buộc ngắt quãng đồng bộ. SpO2: Oxygen saturation measured by pulse oxymetry: độ bão hòa oxy được đo bằng máy đo oxy mạch. Te: Time enspiration: Thời gian thở ra Ti: Time inspiration: Thời gian hít vào Vt: Volume tidal: thể tích khí lưu thông DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1.

Chỉ số Apgar. Chỉ số Silverman. Kết quả phân tích khí máu bình thường. Các rối loạn phân tích khí máu.

Cân nặng lúc sinh. Cách sinh của mẹ. Số con trong lần sinh hiện tại………………………………………. Đặc điểm tri giác và hô hấp trước thở máy………………………….

Mức độ suy hô hấp trước thở máy theo Silverman………………. Đặc điểm tần số thở, tần số tim và thân nhiệt trước khi thở máy…44 Bảng 3. Đặc điểm về x quang phổi thẳng lúc nhập viện…………………. Đặc điểm dung tích hồng cầu, bạch cầu và đường huyết……………45 Bảng 3.

Đặc điểm khí máu động mạch…………………………………. Đặc điểm rối loạn khí máu động mạch……………………………. Nguyên nhân suy hô hấp sơ sinh lúc nhập viện…………………. Phân bố nguyên nhân theo tuổi thai……………………………….

Kết quả chung thở máy……………………………………………. Thời gian thở máy và thời gian nằm viện………………………. Tình trạng trẻ khi ra viện…………………………………………. Kết quả thở máy theo nguyên nhân………………………….

Kết quả thở máy theo tuổi thai……………………………………. Tai biến, biến chứng khi thở máy………………………………. Tình trạng tím thay đổi theo thời điểm thở máy…………………. Tình trạng thở rút lõm ngực thay đổi theo thời điểm thở máy…….

Tần số tim thay đổi theo thời điểm thở máy………………………. SpO2 trung bình thay đổi theo thời điểm thở máy…………………. pH máu trung bình thay đổi theo thời điểm thở máy………………54 Bảng 3. PaO2 trung bình thay đổi theo thời điểm thở máy………………….

PaCO2 trung bình thay đổi theo thời điểm thở máy………………. HCO3- trung bình thay đổi theo thời điểm thở máy………………. BEecf trung bình thay đổi theo thời điểm thở máy…. Liên quan giữa kết quả điều trị với giới tính……………………….

Liên quan giữa kết quả điều trị với số con trong lần sinh hiện tại…57 Bảng 3. Liên quan giữa kết quả điều trị với cân nặng lúc sinh……………. Liên quan giữa kết quả điều trị với tuổi thai………. Liên quan giữa kết quả điều trị với tình trạng tím….

Liên quan giữa kết quả điều trị với dấu hiệu cơn ngưng thở……. Liên quan giữa kết quả điều trị với nhịp tim………. Liên quan giữa kết quả điều trị với nhiệt độ. Liên quan giữa kết quả điều trị với đặc điểm đường huyết……….

Liên quan giữa kết quả điều trị đặc điểm pH máu…. Liên quan giữa kết quả điều trị với đặc điểm PaO2………………. Liên quan giữa kết quả điều trị với đặc điểm PaCO 2………………62 Bảng 3. Liên quan giữa kết quả điều trị với kết quả x quang phổi thẳng….63 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Tên biểu đồ Trang Biểu đồ 3.

Phân bố theo giới tính. Ngày tuổi của trẻ lúc nhập viện. Biện pháp hỗ trợ hô hấp trước khi thở máy. 41 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Suy hô hấp là một cấp cứu thường gặp nhất trong thời kỳ sơ sinh, do nhiều nguyên nhân gây nên.

Tử vong do suy hô hấp đứng hàng đầu trong tử vong sơ sinh. Suy hô hấp sơ sinh nếu không được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời sẽ nhanh chóng đưa đến tử vong hoặc để lại di chứng [37], [51]. Theo nghiên cứu của Tăng Chí Thượng, trong 6 tháng cuối năm 2007 có 91,2% trẻ sơ sinh bị suy hô hấp vào khoa sơ sinh Bệnh viện Nhi Đồng I, trong đó 1/3 trường hợp là trẻ sơ sinh đẻ non [57]. Báo cáo của Fidanovski và cộng sự năm 2005 thì tỉ lệ sơ sinh <1000g suy hô hấp phải thở máy sống chiếm 25% và tăng lên đến 53% ở trẻ >2500g [82].

Cũng theo chương trình hồi sức sơ sinh của viện hàn lâm Nhi khoa Hoa kỳ năm 2005, 10% trẻ sinh ra cần hỗ trợ về hô hấp và trong đó 1% cần hồi sức hô hấp tích cực để duy trì sự sống. Trong điều trị suy hô hấp, đảm bảo thông khí và chống thiếu oxy mô là cấp bách nhất vì các tế bào rất nhạy cảm và dể tổn thương với tình trạng thiếu oxy trong máu, đặc biệt là các tế bào não. Có nhiều phương pháp cung cấp oxy cho trẻ sơ sinh suy hô hấp, lựa chọn phương pháp tùy theo mức độ suy hô hấp, bệnh lý gây suy hô hấp và phương tiện hiện có như: Ống thông mũi một nhánh, ống thông mũi hai nhánh, mặt nạ cao su, thở áp lực dương liên tục qua mũi, máy giúp thở [53]. Trong trường hợp trẻ cần phải hỗ trợ hô hấp bằng các biện pháp xâm nhập như đặt nội khí quản, thở máy đòi hỏi phải có phương tiện kỹ thuật cao hơn.

Thở máy là một trong những biện pháp tích cực dùng trong điều trị suy hô hấp nặng ở trẻ sơ sinh mà không cải thiện với các biện pháp điều trị khác như: CPAP.