Luận án tiến sĩ: Hiệu quả sử dụng gạo lật nảy mầm hỗ trợ kiểm soát hội chứng chuyển hóa trên bệnh nhân đái tháo đường typ 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƯỠNG QUỐC GIA ĐỖ VĂN LƯƠNG HIỆU QUẢ SỬ DỤNG GẠO LẬT NẢY MẦM HỖ TRỢ KIỂM SOÁT CÁC YẾU TỐ THÀNH PHẦN HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA TRÊN BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYP 2 NGOẠI TRÚ LUẬN ÁN TIẾN SỸ luan an HÀ NỘI, 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƯỠNG QUỐC GIA ĐỖ VĂN LƯƠNG HIỆU QUẢ SỬ DỤNG GẠO LẬT NẢY MẦM HỖ TRỢ KIỂM SOÁT CÁC YẾU TỐ THÀNH PHẦN HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA TRÊN BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYP 2 NGOẠI TRÚ Chuyên ngành: Dinh dưỡng Mã số: 9720401 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Người hướng dẫn khoa học: 1. Bùi Thị Nhung luan an HÀ NỘI, 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Đỗ Văn Lương, nghiên cứu sinh khóa 11, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, chuyên ngành dinh dưỡng, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp xây dựng kế hoạch triển khai can thiệp, thu thập số liệu, phân tích kết quả và viết báo cáo dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Đỗ Huy – Giám đốc Trung tâm Đào tạo Viện Dinh dưỡng Quốc gia và PGS.TS Bùi Thị Nhung - Trưởng khoa Dinh dưỡng học đường và ngành nghề Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Số liệu và kết quả nêu trong luận án hoàn toàn chính xác, trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Đỗ Văn Lương luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AHA/NHLBI American Heart Association and the National Heart, Lung, and Blood Institute: Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia AACE/ACE American Association of Clinical Endocrinologist/ American College of Endocrinology: Nội tiết học Lâm sàng Mỹ BMI Body Mass Index: Chỉ số khối cơ thể ĐTĐ Đái tháo đường EGIR European Group for the study of Insulin Resistance: Nhóm nghiên cứu về kháng insulin Châu Âu GABA Gamma-aminobutyric acid HCCH Hội chứng chuyển hóa HDL-C High Density lipoprotein Cholesterol: Cholesterol có tỷ trọng cao IDF International Diabetes Federation: Liên đoàn Đái tháo đường quốc tế JSIM Japanese Society of Internal Medicine: Hiệp hội y học nội khoa Nhật Bản NCEP ATPIII National Cholesterol Education Program Adult Treatment Panel III: Chương trình giáo dục quốc gia về cholesterol/Phiên bản 3 điều trị cho người trưởng thành LDL-C Low Density Lipoprotein Cholesterol: Cholesterol có tỷ trọng thấp VLDL-C Very Low Density Lipoprotein Cholesterol: Cholesterol có tỷ trọng rất thấp luan an MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 4 1. Khái niệm, tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng chuyển hóa, đái 4 tháo đường typ 2 1. Khái niệm, tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng chuyển 4 hóa 1. Khái niệm, tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường typ 2 8 1.

Tình hình mắc hội chứng chuyển hóa ở bệnh nhân đái tháo 11 đường typ 2 1. Tỷ lệ mắc tăng huyết áp, vòng eo cao, rối loạn chuyển 11 hoá lipid ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 1. Tỷ lệ mắc hội chứng chuyển hóa ở bệnh nhân đái tháo 12 đường typ 2 1. Các yếu tố nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa 14 1.

Hoạt động thể lực 14 1. Hút thuốc lá và uống rượu bia 15 1. Tần suất tiêu thụ một số loại thực phẩm 17 1. Điều trị và dự phòng hội chứng chuyển hóa 18 1.

Chế độ điều trị không dùng thuốc (thay đổi lối sống) 19 1. Chế độ điều trị bằng thuốc 23 1. Các nghiên cứu can thiệp giảm mắc hội chứng chuyển hóa 25 1. Nghiên cứu can thiệp điều chỉnh lối sống 25 1.

Nghiên cứu can thiệp bằng thực phẩm 26 1. Gạo lật nảy mầm: Thành phần các chất dinh dưỡng và nghiên 27 cứu tác dụng trên động vật và trên người 1. Thành phần các chất dinh dưỡng trong gạo lật nảy 27 luan an mầm 1. Nghiên cứu tác dụng trên động vật 30 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36 2.

Đối tượng nghiên cứu 36 2. Thiết kế nghiên cứu 37 2. Địa bàn nghiên cứu 37 2. Thời gian nghiên cứu 38 2.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu 38 2. Các bước tiến hành nghiên cứu 40 2. Các kỹ thuật áp dụng trong nghiên cứu 46 2. Phỏng vấn đối tượng 46 2.

Điều tra khẩu phần 24 giờ 46 2. Đo chỉ số nhân trắc 46 2. Đo chỉ số huyết áp 47 2. Định nghĩa các biến và chỉ tiêu đánh giá 50 2.

Định nghĩa các biến 50 2. Chỉ tiêu đánh giá 51 2. Xử lý số liệu 53 2. Các biện pháp khống chế sai số 55 2.

Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 56 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 57 3. Thực trạng mắc hội chứng chuyển hóa và một số yếu tố nguy 57 cơ ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 3. Một số thông tin ở đối tượng nghiên cứu 57 3. Thực trạng mắc hội chứng chuyển hóa và các yếu tố 59 thành phần ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 3.

Xác định các yếu tố nguy cơ mắc hội chứng chuyển 67 hóa ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 3. Hiệu quả can thiệp bằng gạo lật nảy mầm 72 3. Một số đặc điểm của đối tượng nhóm can thiệp và 72 nhóm đối chứng 3. Hiệu quả can thiệp hỗ trợ kiểm soát hội chứng chuyển 74 hóa 3.

Hiệu quả can thiệp hỗ trợ kiểm soát glucose và HbA1c 76 3. Hiệu quả can thiệp hỗ trợ kiểm soát lipid máu 78 luan an 3. Hiệu quả can thiệp hỗ trợ kiểm soát huyết áp tăng 85 3. Hiệu quả can thiệp hỗ trợ kiểm soát vòng eo cao 87 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 88 4.

Thực trạng mắc hội chứng chuyển hóa và một số yếu tố nguy 88 cơ ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 4. Một số thông tin của đối tượng nghiên cứu 88 4. Thực trạng mắc hội chứng chuyển hóa và các yếu tố 90 thành phần ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 4. Một số yếu tố nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa ở bệnh nhân 98 đái tháo đường typ 2 4.

Hiệu quả can thiệp bằng gạo lật nảy mầm 110 4. Một số đặc điểm của đối tượng can thiệp và đối chứng 110 4. Hiệu quả can thiệp hỗ trợ kiểm soát hội chứng chuyển 114 hóa 4. Hiệu quả can thiệp hỗ trợ kiểm soát glucose và HbA1c 116 4.

Hiệu quả can thiệp hỗ trợ kiểm soát lipid máu 121 4. Hiệu quả can thiệp hỗ trợ kiểm soát tăng huyết áp và 126 vòng eo cao 4. Ưu điểm và tính mới của nghiên cứu 130 4. Hạn chế của nghiên cứu 130 KẾT LUẬN 132 KIẾN NGHỊ 134 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Tên bảng Trang luan an Bảng 1.

Các yếu tố chẩn đoán hội chứng chuyển hóa 7 luan an Bảng 1. Tiêu chuẩn xác định béo bụng theo vòng eo của các tổ chức 8 theo quần thể dân cư Bảng 2. Thành phần dinh dưỡng của gạo lật nảy mầm 42 Bảng 2. Chỉ tiêu kim loại nặng 42 Bảng 2.Chỉ tiêu vi sinh 43 Bảng 3.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 57 Bảng 3. Giá trị trung bình cân nặng, chiều cao và tình trạng BMI 58 Bảng 3. Số năm điều trị trung bình và đường dùng thuốc điều trị 58 ĐTĐ Bảng 3. Tỷ lệ mắc HCCH chung theo giới tính và nhóm tuổi 59 Bảng 3.

Tỷ lệ mắc số các yếu tố của HCCH theo giới và nhóm tuổi 61 Bảng 3. Giá trị trung bình các yếu tố thành phần HCCH 62 Bảng 3. Giá trị trung bình và tỷ lệ đối tượng đạt mục tiêu điều trị 63 kiểm soát HbA1c Bảng 3. Tỷ lệ triglycerid máu cao theo giới và nhóm tuổi 63 Bảng 3.

Tỷ lệ HDL-C thấp theo giới và nhóm tuổi 64 Bảng 3. Tỷ lệ vòng eo cao theo giới và nhóm tuổi 65 Bảng 3. Tỷ lệ tăng huyết áp theo giới và nhóm tuổi 66 Bảng 3. Phân tích đơn biến giữa yếu tố kinh tế - xã hội và HCCH 67 Bảng 3.

Phân tích đơn biến giữa đặc điểm bệnh nhân và HCCH 68 Bảng 3. Phân tích đơn biến giữa đặc điểm về lối sống và HCCH 68 Bảng 3. Phân tích đơn biến giữa đặc điểm về ăn uống và HCCH 68 Bảng 3. Mô hình đa biến với các yếu tố nguy cơ mắc HCCH 70 Bảng 3.

Đặc điểm chung của đối tượng can thiệp và đối chứng 72 Bảng 3. So sánh giá trị dinh dưỡng khẩu phần ở thời điểm trước và 73 sau can thiệp Bảng 3. So sánh tỷ lệ giảm hội chứng chuyển hóa ở hai nhóm tại 74 luan an thời điểm sau can thiệp Bảng 3. So sánh tỷ lệ giảm mắc tổng số yếu tố thành phần của 75 HCCH ở hai nhóm tại thời điểm sau can thiệp Bảng 3.

Hiệu quả can thiệp với giảm trung bình số mắc các yếu tố 75 hội chứng chuyển hóa Bảng 3. Hiệu quả can thiệp với giảm nồng độ glucose và HbA1c 76 Bảng 3. So sánh tỷ lệ giảm không đạt mục tiêu kiểm soát HbA1c ở 78 hai nhóm tại thời điểm sau can thiệp Bảng 3. Hiệu quả với giảm nồng độ triglycerid 78 Bảng 3.

So sánh tỷ lệ giảm triglycerid cao ở hai nhóm tại thời điểm 79 sau can thiệp Bảng 3. Hiệu quả can thiệp với tăng nồng độ HDL-C 80 Bảng 3. So sánh tỷ lệ giảm HDL-C thấp cao ở hai nhóm tại thời 81 điểm sau can thiệp Bảng 3. Hiệu quả can thiệp với giảm nồng độ LDL-C 82 Bảng 3.

So sánh tỷ lệ giảm LDL-C cao ở hai nhóm tại thời điểm sau 83 can thiệp Bảng 3. Hiệu quả can thiệp với giảm nồng độ cholesterol 83 Bảng 3. So sánh tỷ lệ giảm cholesterol cao ở hai nhóm tại thời điểm 84 sau can thiệp Bảng 3. Hiệu quả can thiệp với giảm trị số huyết áp 85 Bảng 3.

So sánh tỷ lệ giảm tăng huyết áp ở hai nhóm tại thời điểm 85 sau can thiệp Bảng 3. Hiệu quả can thiệp với giảm giá trị trung bình vòng eo 86 Bảng 3. So sánh tỷ lệ giảm vòng eo cao ở hai nhóm tại thời điểm 87 sau can thiệp DANH MỤC HÌNH Hình 2. 45 luan an Hình 3.

Tỷ lệ mắc HCCH và các yếu tố thành phần ở bệnh nhân 59 ĐTĐ typ 2 Hình 3. Tỷ lệ mắc số các yếu tố thành phần HCCH 60 Hình 3. Tỷ lệ phần trăm dạng kết hợp các yếu tố thành phần 60 HCCH Hình 3. Mức giảm nồng độ glucose máu trước và sau can thiệp 77 Hình 3.

Mức giảm HbA1c trước và sau can thiệp 77 Hình 3. Mức giảm triglycerid máu trước và sau can thiệp 80 Hình 3. Mức tăng HDL-C máu trước và sau can thiệp 81 Hình 3. Mức giảm LDL-C máu trước và sau can thiệp 82 Hình 3.

Mức giảm cholesterol máu trước và sau can thiệp 84 Hình 3.