Luận án nghiên cứu di dân tại TP.HCM và tác động kinh tế xã hội - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu của đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Hệ quan điểm và phƣơng pháp nghiên cứu. Các đóng góp của đề tài. Cấu trúc luận án. 11 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DI DÂN.

Những vấn đề lí luận về di dân. Khái niệm di dân. Phân loại di dân. Di dân tự do nông thôn - đô thị nguyên nhân và ảnh hƣởng.

Sự phát triển mạnh mẽ các ngành kinh tế và đô thị hóa là nguyên nhân thúc đẩy quá trình di dân nông thôn - đô thị. Di dân nông thôn - đô thị và tác động đối với kinh tế- xã hội. Di dân tự do ở các đô thị Việt Nam. Phƣơng pháp tính toán di dân.

Phƣơng pháp đo lƣờng di dân. Các chỉ tiêu về di dân. 37 CHƢƠNG II: HIỆN TRẠNG DI DÂN Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI. Vị trí địa lí và lãnh thổ.

Các yếu tố ảnh hƣởng đến di dân ở TP. Hồ Chí Minh. Tình hình nhập cƣ ở TP. Hồ Chí Minh.

Di dân giữa các quận huyện ở TP. Hồ Chí Minh. Di dân từ TP. Hồ Chí Minh đi các tỉnh thành khác.

Tác động của di dân đối với sự phát triển kinh tế - xã hội thành phố Hồ Chí Minh. 103 CHƢƠNG 3: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP DI DÂN Ở TP. HỒ CHÍ MINH. Định hƣớng phát triển đỏ thị, di dân ở Việt Nam và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Định hƣớng phát triển đô thị và di dân ở Việt Nam. Định hƣớng phát triển đô thị vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Định hƣớng di dân và phát triển kinh tế - xã hội TP. Dự báo di dân ở TP.

Các giải pháp về di dân ở TP. 159 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 162 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 175 DANH MỤC BẢN ĐỒ 1.

BẢN ĐỒ HÀNH CHÍNH TP. HỒ CHÍ MINH. BẢN ĐỒ DI CƢ NGOÀI TỈNH VÀO TP. BẢN ĐỒ PHÂN BỐ NGƢỜI NHẬP CƢ TỪ CÁC TỈNH ĐẾN TP HCM THỜI KỲ 1994 -1999.

BẢN ĐỒ PHÂN BỐ NHẬP CƢ NGOẠI TỈNH VÀO TP. HCM TỪ 1976 - 1995 THEO QUẬN HUYỆN .- PHÂN BỐ LAO ĐỘNG NHẬP CƢ ĐẾN TP.HCM GIAI ĐOẠN 94 - 99 THEO VÙNG XUẤT CƢ VÀ TRÌNH ĐỘ KĨ THUẬT. BẢN ĐỒ TÌNH HÌNH NHÀ Ở CỦA NGƢỜI NHẬP CƢ NGOẠI TỈNH VÀO TP HCM 1994-99. BẢN ĐỒ CÁN CÂN DI CHUYỂN GIỮA CÁC QUẬN, HUYỆN Ở TP HCM 1994-99 .- BẢN ĐỒ XUẤT CƢ TỪ TP.HCM ĐI CÁC TỈNH GIAI ĐOẠN 94-99 .- TỔNG SỐ NGƢỜI NHẬP CƢ NGOẠI TỈNH VÀ NỘI BỘ PHÂN BỐ THEO QUẬN HUYỆN TP.- BẢN ĐỒ PHÂN BỐ DÂN CƢ TP.- ÁP LỰC NHẬP CƢ NGOẠI TỈNH ĐẾN CÁC PHƢỜNG XÃ TP.- SƠ ĐỒ ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN KHÔNG GIAN TP.

137 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. So sánh nhập cƣ ngoại tỉnh vào TP. HCM giai đoạn 84 – 89 và 94 – 99.1- Sự khác biệt trong kết cấu tuổi - giới tính từ 5 tuổi trở lên của những ngƣời không di chuyển (a)và tổng số ngƣời nhập cƣ (b) 1984-89 .2- Sự khác biệt trong kết cấu tuổi - giới tính từ 5 tuổi trở lên của những ngƣời không di chuyển (a) và tổng số ngƣời nhập cƣ (b) 1994-99. 77 DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU 1.

Xu hƣớng đô thị hóa châu Á và các dự báo. Biến động dân số TP. Hồ Chí Minh, giai đoạn 1976-1999. Mƣời tỉnh có số ngƣời nhập cƣ lớn nhất vào TP.

Quy mô nhập cƣ ngoại tỉnh vào TP.Hồ Chí Minh. Tỉ lệ ngƣời nhập cƣ đƣợc phỏng vấn chia theo vùng nơi sinh và nơi ở trƣớc khi di chuyển đến TP. Di dân các tỉnh đến TP. HOM theo hình thức di chuyển và giới, thời kì 1994- 1999.

So sánh tỉ lệ gia tăng dân số cơ học với tỉ lệ tăng trƣởng kinh tế của TP. Hồ Chí Minh. Phân bố ngƣời nhập cƣ theo nguyên nhân chuyển khỏi nơi cƣ trú chia theo giới và thành thị, nông thôn. Phân bố ngƣời nhập cƣ theo tuổi đến TP.

HCM theo nguyên nhân di chuyển. Phân bố ngƣời nhập cƣ ngoại tỉnh vào TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 1976 – 1995. Mƣời quận, huyện có ngƣời nhập cƣ đông nhất 1994-99.

Phân bố lao động nhập cƣ theo nơi làm việc so với nơi cƣ trú hiện nay chia theo năm di chuyển. Tỉ lệ giới tính của ngƣời nhập cƣ chia theo vùng xuất cƣ giai đoạn 1994 – 1999. Cơ cấu tuổi, giới tính của ngƣời nhập cƣ vào TP. Hồ Chí Minh.

So sánh trình độ học vấn cao nhất của ngƣời nhập cƣ (1994-1999) và ngƣời thành phố tuổi từ 13 trở lên. Lao động nhập cƣ phân công theo công việc đang làm (%). Phân bố dân số nhập cƣ từ 13 tuổi trở lên theo tình trạng việc làm. Phân chia tỉ lệ lao động nhập cƣ theo khu vực kinh tế (%).

Lao động nhập cƣ 1999 theo tổ chức kinh tế - xã hội và giới tính. Lao động nhập cƣ đến TP. HCM giai đoạn 1994 - 1999 chia theo vùng xuất cƣ và trình độ chuyên môn kỹ thuật. Ngƣời nhập cƣ trong độ tuổi lao động theo tình trạng hoạt động.

Hiện trạng nhà ở của ngƣời nhập cƣ đƣợc phỏng vấn. Di dân nội bộ giữa các quận huyện ở TP. Hồ Chí Minh 1994 – 1999. Số ngƣời xuất cƣ từ TP.

HCM đến các tỉnh chia theo giới tính giai đoạn 1994 – 1999. Lao động nhập cƣ (giai đoạn 94-99) đang làm việc chia theo nhóm ngành. Kim ngạch xuất khẩu công nghiệp trên địa bàn TP. Tỉ lệ ngƣời phỏng vấn có đem theo tiền (hàng hóa, của cải) khi chuyển đến TP.

Hồ Chí Minh. Tỉ lệ dân Số TP Hồ Chí Minh và cả nƣớc theo lứa tuổi và tỉ lệ dân số phụ thuộc qua các cuộc điều tra 1979, 1989, 1999. Tốc độ tăng dân Số TP. HCM qua các cuộc điều tra (%).

Tổng số nhân khẩu trong độ tuổi lao động thực tế cƣ trú. Cơ cấu lao động TP HCM 1996-2000. Số ngƣời di chuyển đến TP HCM (1994-1999) phân theo địa bàn. Dân cƣ năm 1995 và dự kiến phân bố dân cƣ TP.

HCM và các đô thị khu vực phụ cận. Dân số, diện tích các quận nội thành TP. Cơ cấu dân cƣ TP. Các khu công nghiệp tập trung ở TP.

Tình hình các khu công nghiệp tập trung. Cơ cấu vốn đầu tƣ theo chƣơng trình đầu tƣ công cộng TP. Cơ cấu đầu tƣ giữa các khu vực ở TP HCM và đầu tƣ bình quân đầu ngƣời. Tính cấp thiết của đề tài Di dân là một quá trình nhân khẩu, đồng thời là một quá trình KT - XH.

Di dân làm thay đổi bức tranh về phân bố dân cƣ ở các nƣớc, các vùng, các khu vực trên thế giới, nó có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển KT - XH và làm thay đổi cán cân lao động của một số vùng, góp phần thúc đẩy sự phát triển KT - XH ở các quy mô lãnh thổ tƣơng ứng. Hiện tƣợng di dân đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhƣ: xã hội học, dân tộc học, kinh tế chính trị học, kinh tế nguồn lao động, địa lí KT - XH. Đối với địa lí KT - XH, việc nghiên cứu di dân là một hệ đề tài rất phong phú và hấp dẫn do tính đa dạng và phức tạp của di dân. Nghiên cứu di dân trong địa lí KT - XH là nghiên cứu sự phân bố lại con ngƣời trong không gian và các dạng chuyển cƣ của con ngƣời giữa các lãnh thổ và các điểm dân cƣ riêng biệt, đồng thời đánh giá những ảnh hƣởng của di dân đối với sự phát triển KT - XH và môi trƣờng ở các vùng xuất, nhập cƣ.

Hàng năm trên thế giới có tới hàng trăm triệu ngƣời tham gia vào quá trình di dân, kể cả di dân tạm thời và di dân lâu dài. Tính chất của các cuộc di dân rất khác nhau, những ngƣời tham gia di dân đều di chuyển khỏi nơi ở cũ đến một nơi ở mới, mà họ kỳ vọng có cuộc sống tốt hơn. Ở Việt Nam hiện nay vấn đề di dân đang trở thành một vấn đề nóng bỏng trên phạm vi toàn quốc. Các luồng di dân tự do ồ ạt từ các tỉnh miền Bắc, miền Trung vào các tỉnh Tây Nguyên, đổng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ.

Đồng thời có sự di chuyển một số lƣợng lớn nguồn lao động từ các vùng nông thôn đến các thành phố lớn nhƣ: Hà Nội, TP. HCM, Biên Hòa, Vũng Tàu. có những tác động rất lớn đối với KT - XH của các vùng. 2 Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố lớn nhất nƣớc ta, là nơi thu hút số lƣợng dân nhập cƣ rất lớn từ khắp mọi miền của đất nƣớc, đồng thời cũng là địa bàn có tỉ lệ di dân quốc tế cao.

Vấn đề di dân đã có những tác động rất lớn đến KT - XH của TP. Chúng tôi đã chọn đề tài: "Di dân ở thành phố Hồ Chí Mình và tác động của nó đối với sự phát triển kinh tế - xã hội". Nghiên cứu quá trình di dân ngoại tỉnh đến TP. HCM cho phép rút ra những kết luận có ý nghĩa lí luận và thực tiễn về hiện tƣợng di dân vào các đô thị lớn, nhằm tổ chức và sử dụng hợp lí nguồn lao động trong sản xuất và nâng cao mức sống cho nhân dân.

Đây cũng là cơ sở khoa học để đề ra các phƣơng hƣớng, biện pháp giảm bớt sự cách biệt giữa các vùng, hạn chế sự di dân tự do nông thôn - đô thị ở mức hợp lí, gắn liền với việc phát triển KT - XH của các vùng trong toàn quốc. Đồng thời việc nghiên cứu sự di dân giữa các quận, huyện ở TP. HCM trong những năm gần đây sẽ cho thấy những đặc điểm quá trình di dân nội bộ ở thành phố lớn gắn liền với sự thay đổi cấu trúc không gian KT - XH của TP. Mục tiêu, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu của đề tài 2.

Mục tiêu của đề tài Tìm ra những đặc điểm di dân ngoại tỉnh vào TP. HCM, cũng nhƣ di dân giữa các quận huyện TP. HCM trong quá trình đổi mới và ảnh hƣởng của di dân đối với sự phát triển KT - XH TP. HCM; từ đó làm cơ sở khoa học để đề ra những giải pháp thích hợp nhằm điều tiết quá trình di dân ở TP.